durakta_unuttum

Yatakta telefonla oyalanınca kafamı yastığa koyduğumda uyuyamıyorum, sabaha kadar dönüp duruyorum. İstanbul’da 2025 kışı, bir haftada üç geceyi böyle mahvettim. Uyku kalitesi için ilk iş, yatmadan en az bir saat önce ekrana bakmayı bırakmak. Klasik oldu ama işe yarıyor, mavi ışık beynin ayarını bozuyor. Akşam yemeğinden sonra kafeini tamamen kestim, çay bile içmiyorum artık. Odanın serin (20 derece ideali), karanlık ve sessiz olması da fark ediyor. Bir de, gece 12’yi geçmeden uyuyunca sabah alarmı duymadan uyanabiliyorum. Uyumadan önce beş dakika nefes egzersizi iyi geliyor, denemeyen varsa öneririm.

2025’te yönetmelik değişince işler iyice karmaşıklaştı. Direksiyon sınavındaki kamera zorunluluğu yüzünden, küçücük şehirlerde bile “şarj bitti, kayıt alınmadı” gibi saçmalıklarla sınavlar iptal oldu. Ankara’da, Çankaya’da 17 yaşındaki kuzenim üç kere sınava girip çıktı, her seferinde teknik arıza bahanesiyle puanı geçersiz sayıldı. Online teorik sınav ise kopya skandalı patlayınca tekrar eski usule döndü, artık herkes sabah 8’de salonlarda kuyruk. Yeni adaylardan adli sicil kaydı istenmesi de insanı çileden çıkarıyor; trafikte sabıkası olmayan ama bir kere dükkan kavgasına karışanın ehliyet hayali suya düşüyor. Tek elle direksiyon, telefonla konuşma gibi “gözle tespit” maddeleri eklenince de sınav komisyonunun keyfi uygulamaları daha da arttı. İşin özü, daha kaliteli şoför yetişir zannedildi ama asıl değişen şey, herkesin daha fazla vakit ve para harcaması oldu.

Ankara’da 2023 sonbaharında spor salonuna yazıldığımda, “kilo almak” diyenin başına neler gelebileceğini tam bilmiyordum. Hızlıca fark ettim ki tek başına hamburger ya da lahmacun gömmek değil mesele, hatta işin kolay kısmı orası. Dengeli artış için pirinç, yulaf, avokado, fıstık ezmesi gibi kalori bombası ama temiz gıdalar devreye girdi. Her gün 3 ana, en az 2 ara öğün. Gece yatmadan önce yoğurtlu muz karışımı gibi uyduruk ama işe yarayan taktikler. En kritik detay: ağırlık antrenmanı olmadan alınan kilo çoğu zaman yağ olarak geliyor, kasdan ziyade göbek büyüyor. Bir de whey protein olayını araştırmadan, reklama aldanmadan almak lazım. Benim gibi “yiyip de kilo alamıyorum” diyenler, detaylı kan tahliliyle başlasın, tiroid gibi sürprizler de çıkabiliyor.

2025’ten beri direksiyon sınavında kamera şartı geldi, torpil işi bitirdiler diyen çok. Antalya’da geçen ay sınava giren kuzenim, parkta hata yaptığı an videoya yansıdığı için itiraz hakkını kullandı ve tekrar girdi, geçti mesela. Sınav ücretleri de uçtu; Ocak 2026’da 990 liraydı. Hocalar artık “ezberleyip gel” yerine, gerçekten araba kullandırıyor.

İnsan bazen 12 Mart 2026 sabahı, minibüsün camına vuran yağmur damlalarını izlerken anlıyor sağlam kalmanın kıymetini. Hayat ara sıra öyle bir tokatlıyor ki, “Psikolojik dayanıklılık kitapta yazıldığı gibi mi, yoksa gerçekten öğreniliyor mu?” diye düşünüyorsun. Lafı fazla dolandırmaya gerek yok: Zihnin kas gibiyse, çalıştırmadan güçlenmiyor.

Kişisel rekorum 2022 yazında kırıldı. İtalya’da Erasmus’tayım, param bitmek üzere, ev arkadaşım tuhaf, aile uzakta. O zaman anladım: Hayatta bazen yalnızsın, kendi kendine yetmen gerekiyor. Dayanıklılık için illa büyük travmalar şart değil, bazen en ufak krizlerde bile insan kendini tanıyor. Kural net: Konfor alanını düzenli olarak terk edeceksin. Her hafta yeni bir şey denemek—tek başına sinemaya gitmek mi, hiç bilmediğin bir semtte yürümek mi—fark etmiyor. Korkularla didişmeden güçlenmek zor.

Bir de şu var: Kriz anında abartılı pozitiflik, “Her şey çok güzel olacak!” gazı, bir yere kadar. Benim formülüm daha gerçekçi: Kötü hissediyorsan dibine kadar yaşayacaksın ama orada kamp kurmayacaksın. 2024’te işsiz kalınca üç gün battaniye altında pinekledim, dördüncü gün “Tamam, yeter,” dedim, CV’ye el attım. Yani dibi görüp, sonra çıkmayı bilmek gerekiyor.

2023 seçimlerinde TikTok’ta dönen “goygoy” içeriklerin etkisini hâlâ kimse tam anlamadı. Gençler için Instagram’dan çok daha hızlı ve etkileşimliydi. Ama mesele sadece viral video yapmak değil, dijitalde hâlâ samimiyet ve güven kazanmak lazım. Sırf reklam basınca oy gelmiyor, millet artık bu numaraları yutmuyor.

2019’da 58 kiloyla tartıya çıkıp “bunda bir yanlışlık var” diyenlerdenim. Zayıfken kilo almak, moral bozan laflar duymak kadar zor. Sabahları bir dilim ekmekle günü geçiştiren adamlardan oldum; sonra kafama vura vura şunu öğrendim: Sağlıklı kilo almak için üç ana öğün, iki ara öğün şart. Beyoğlu’nda öğrenci evinde, marketten alınan badem, ceviz, kuru üzüm gibi kuruyemişler hayat kurtarıyor. Protein tozuna bulaşmadım; yoğurt, yumurta, tavuk, bulgur pilavı, avokado gibi gıdalara abandım. Kalorili ama abur cuburdan uzak bir plan, hem kilo aldırıyor hem göbeğe giden yoldan uzak tutuyor. Gece yatmadan önce bir kase lor peyniriyle, sabaha aç kalkmadan güne başlamak önemli detay. Tartıda 68’i görünce o zamanki sevinci hâlâ unutmam.

Çalıştığım ofiste (Beşiktaş, 2024) sabah kahvesiz güne başlamak motivasyonu yerle bir ediyor. En basiti, iyi bir kahve makinesi almak bile ekibin modunu yükseltti. Şeffaflık önemli; müdürümüz haftalık toplantılarda herkesin yaptığı işi net bir şekilde paylaşıyor, kimse “Ben ne yapıyorum ki?” moduna girmiyor. Ara ara ödüllendirme de işe yarıyor, mesela geçen ay satış ekibi hedefi tutturunca öğle yemeği Pizza Locale’den ısmarlandı. Kişisel alan bırakmak lazım; bazen kulaklık takıp müzikle çalışmak ruhu kurtarıyor. Bir de, saçma sapan angaryalarla oyalamamak gerek; önemli işlere odaklanınca insanlar kendini daha değerli hissediyor. Yıllardır gördüğüm en temel fark: Takdir edilen çalışan çalışmaya devam ediyor, yoksa burnundan soluyan bi ofis dolusu insan çıkıyor ortaya.

2024’te Kadıköy’de aylık 900 liraya salon üyeliği ödedim, üç ayda iki defa gittim. Evde dambıl var, YouTube’dan HIIT videoları bedava. İnsanın disipliniyse, salonun kapısından geçince gelmiyor; varsa evde de var zaten. Yine de, o aletlerin ve kalabalığın gazı başka tabii, bazısına motivasyon oluyor.

Günde 10 bin adım muhabbeti yıllardır kulaktan kulağa dolaşıyor ama asıl mesele sabit oturmamakta. Geçen sene Almanya’da bir kış geçirdim. Aralıksız yağmur, fırtına… Bütün gün evde takıldım; yemek, çay, dizi. İki ayda dört kilo aldım, üstelik yediğim ekstra bir şey yok. Şubat sonunda hava açtı; her gün yarım saat yürümeye başladım, bir de market alışverişini arabasız hallettim. O dört kilo kendiliğinden eridi, diyet falan yapmadım.

Mesele sadece spor salonuna gitmek değil. Gün içinde her bahaneyle hareket etmek çok etkili. Asansör yerine merdiven, iki durak otobüs yerine yürüme, iş yerinde kahve molasında binayı turlama. İstanbul’da çalışırken işe metroyla giderken yürüyüp bindiğim günler daha tok ve enerjik hissediyordum. Tatile çıkıp köyde kaldığım yazlarda, yemek porsiyonları iki katına çıksa da kilo almıyorum çünkü sabahtan akşama kadar bahçede koşturuyorum, odun taşıyorum, domates topluyorum.

Ofis işi yapanlar bilir, masa başı insanı kilo almaya mahkum ediyor. Her şeyi oturduğun yerden halledince yakacak enerji bulamıyor vücut. Bir de akşam yorgunluğu kafada “bugün de spor yapmayayım” bahanesi yaratıyor. O yüzden hayatın içine minik hareketler eklemek şart. Telefonla konuşurken odada dolaşmak bile fark yaratıyor.

Geçen yıl Berlin’deki o yoğun iş temposunda nefes almak zorlaşınca Headspace’ten rehberli meditasyon denemeye başladım. Yarım saatlik bir seans, klasik “sakin ol” tavsiyesinden çok daha etkili çıktı. Yoga veya spor da rahatlatıyor ama meditasyonun kafa içindeki gürültüyü kısmakta bir adım önde olduğunu hissettim. Özellikle uyumadan önce, 10 dakika nefes odaklı meditasyon resmen anksiyeteyi resetliyor.

2017’de Ankara’da bir üniversitede tartışma kulübünde, azıcık eleştirel konuşunca “haddini bil” diyen hocalar gördüm. Seçimden seçime sandık açılıyor ama mikrofonun ucu hep birilerinin elinde. Demokrasi var diye sıkça duyduğumuz ülkede, gerçek anlamda özgürce konuşabilen kaç kişi kaldı merak ediyorum. Sandık başka, sesini duyurabilmek bambaşka mesele.

2025 güz döneminde Marmara’da ikinci öğretim harcı 2.900 TL oldu, birçok öğrenci zorlandı. Kira, yemek, ulaşım zaten almış başını gitmişken, bu rakam aile bütçesini iyice zorluyor. Üniversiteye girmek yetmiyor; okumak tam anlamıyla lüks oldu artık. Gençler eğitim için borçlanmaya, ek iş kovalamaya başladıysa burada bir terslik var.

Üniversite bitirince hemen iş bulacağını sanmak büyük hata. Mezuniyet diploması kapıları açmaz, sadece kapıya vurmanı sağlar.

Çoğu öğrenci son seneye kadar hiç ağ kurmamış olarak gelir. LinkedIn'de profili bile olmayan insanlar var. Bu yüzden başlangıç zaten gecikmiş oluyor. Eğer hala okuyor olsan, şu an staj yap, sektörde insanlar tanı, projenin olsun. Diploma almadan sonra bu işler çok daha zorlaşıyor.

CV'nin gerçekten önemli. Akademik notların yüksek olması ayırt etmiyor, herkes 3.5'in üzerinde. Bunun yerine ne yaptığını göster: tamamladığın projeler, yaptığın işler, kazandığın beceriler. Sayı ver. "10 kişilik ekibi yönettim", "aylık 500 bin tl bütçe yönetimi" gibi somut şeyler yazılı olsun.

İş araması sırasında seçici olma. Çok seçici davranıp 3 ay boş oturan kişileri gördüm. İlk iş mükemmel olmaz, kâr etmen için. Öğren, 1-2 sene kal, sonra taşın. Gurbette olan gençler bunu iyi biliyor, çünkü her iş bir basamak.

Başvuruların çoğu başarısız olacak. Bu normal. 100 başvuru yap, 5 mülakat çıkabilir, 1 teklif gelir. Hayal kırıklığına uğramak için değil, bu matematikle başla. Kişisel ağını kullan: eski hocaların, staj yaptığın yerler, üniversite mezunlar derneği. Bir tanıdık aracılığıyla gelen başvuru çöpten çıkma ihtimali 10 kat daha yüksek.

Geçen sene metabolik sendrom teşhisi aldığımda doktor ilk söylediği şey "her gün en az beş porsiyon sebze-meyve yemelisin" oldu. Üç ay sonra kan şekerimi ölçtürdüğümde sayılar iyileşmişti, ilaç dozunu azaltmışlar. İşin açık kısmı bu: sebze ve meyvede bulunan lif, vitamin ve antioksidanlar sadece kalp-damar hastalıklarını değil, diyabet, kanser, obezite riskini de düşürüyor. Her porsiyon, vücudun enflamasyonla mücadelesine yardım ediyor. Diyetisyenim söylediğine göre kirmizi, turuncu, yeşil, mor renkli sebze-meyveler farklı besinler içeriyor; çeşitlilik önemli. Öğle arasında bir elma yemek, akşam çorbaya havuç kesmek, kahvaltıda portakal suyu içmek fark yaratıyor. Bunu yapan insanlar hastane sırasında oturmak yerine yürüyüşe gidiyor.

Haftada üç gün 45 dakika yürüyüş yapan insan, koşu bandında mahsul olmaktan kurtulup kalp hastalığı riskini yüzde 35 düşürüyor. Kan şekeri ve tansiyon kontrol altına giriyor, kemikler güçleniyor, beyin dopamin basıyor—terapistin parasını kurtarıyorsun yani. En iyi tarafı hiçbir ekipman lazım değil, ayakkabı ve yer yeterli. Parkta, sokakta, hatta tezgahın yanında yürüyebilirsin.

Dört ay önce Berlin’e taşındım, toplu taşımayı bırakıp bisikletle işe gidip gelmeye başladım. Her gün ortalama 12 km yol yapıyorum, 40 dakika tempolu pedallamak var işin ucunda. Önceden diyetle bile veremediğim üç kiloyu şıp diye erittim, canım tatlı çektiğinde vicdan azabı daha az. Hareket ettikçe vücudun şekli değişiyor; karın çevresi inceliyor, bacaklar toparlanıyor, sabahları uyanmak kolaylaşıyor. Oturduğun yerde metabolizma kuru fasulye gibi ağır çalışıyor, bir haftada iki kilo almak çocuk oyuncağı oluyor. Aktif yaşamak için ille de spor salonuna para dökmek gerekmiyor; yürüyüş, bisiklet, hatta evde 10 dakika zıplamak bile fark yaratıyor. Kendi üstümde gördüm, yavaşlayan vücutla mücadele etmenin tek yolu: hareket, başka hikâye yok.

Günde 3 litre su içiyorum, ciltteki değişimi 2 haftada fark ettim. Baş ağrısı ve halsizlik ciddi şekilde azaldı, idrar rengiyle de net görebiliyorsun zaten etkisini. "Çay, kahve de sudur" diyenlere hiç kanma, saf suyun yerini hiçbir şey tutmuyor. Abartılı detoks sularına da gerek yok, musluktan kaynatıp içiyorum, gayet memnunum.

2017'de Cannes’daki MIPIM fuarına gitmiştim; o devasa standlarda herkes ülkesinin taşını toprağını pazarlarken, Türk ekibinin başında GYODER’in olması bana güven vermişti. O zaman da anlatıyorlardı “Türkiye yatırım için harika, genç nüfus, kentsel dönüşüm fırsatları...” diye, ama yatırımcıların ilk sorusu hep aynıydı: “Döviz riski ne durumda?” Bu sene de tablo çok farklı değil; GYODER yine orada, yine anlatıyor, ama yatırımcının tereddütleri hâlâ yerli yerinde. Gayrimenkulün ülke ekonomisindeki payı büyük, evet, ama dışarıya güven verecek hukuki altyapı ve istikrar hâlâ eksik. Fransa’da bir Alman yatırımcıyla kahve içerken, “İstanbul harika ama paramı 10 yıl çıkarabileceğim garanti yok” demişti. O yüzden stand büyüdükçe anlatılanlar da büyüyor ama temel dertler masada kalıyor. Kendi yerli sermayemiz bu kadar kırılganken, yabancıyı ikna etmek gerçekten ustalık istiyor. Yatırımcının gözünde sadece proje değil, ülkenin dengesi de satılıyor.