demokrasiyi güçlendiren sivil toplum kuruluşları

STK'lar demokrasinin can damarı gibi görülüyor ama gerçekte çoğu zaman devletin uzantısı olarak işliyor. Türkiye'de 2020 sonrasında yönetimle uyumlu kuruluşların sayısı arttı, muhalif olanlar ise baskı gördü. Hakiki sivil toplum, iktidardan bağımsız olmalı ki denetim işlevini yapabilsin.

Gerçek güçlendirme şu şeylerle olur:

- Hukuki koruma: Dernek, vakıf kuran insanlar tehdit edilmeden çalışabilmeli.
- Mali bağımsızlık: Devlet fonları değil, toplumdan gelen kaynaklar.
- Medya özgürlüğü: STK'ların söylediklerinin duyulabilmesi.

Kağıt üzerinde 200 bin STK vardır ama bunların yüzde 90'ı pasif durumdadır. Aktif olanlar da genellikle sosyal yardım, eğitim gibi alanlarla sınırlı kalıyor, siyasi karar alma süreçlerine katılmıyor. Demokrasi güçlenir mi bu şekilde? Hayır. Kitle mobilizasyonu olmadan, sokak gücü olmadan hiçbir STK tek başına iktidarı hesaba çekemez.

STK'lar devleti denizde yalnız bırakmayan çıpalar gibi çalışıyor. Seçim gözlemciliğinden bütçe denetimi, mahkeme takibine, medya araştırmasına kadar hukuk devletinin devamlı basıncı sağlıyorlar. Türkiye'de son on yılda artan siyasi baskılara rağmen Amnesty, Transparency International, Hak-İş gibi kuruluşlar dava açmaktan, rapor yayınlamaktan geri durmadılar. Eğer sivil toplum baskıya boyun eğerse, demokrasi de geriyor.

2015’te Ankara’da bir gençlik atölyesine katılmıştım, düzenleyen bir dernekti: Toplumsal Haklar ve Araştırmalar Derneği. O kadar farklı görüşten insanı bir araya getirmişlerdi ki; sağcı-solcu, inançlı-inançsız, şehirli-köylü. Ortak nokta, herkesin sesini duyurabilmesiydi. Sonra fark ettim, bu tip dernekler sayesinde insanlar korkmadan konuşabiliyor, tartışabiliyor. Bence bizim gibi baskının kolayca tırmandığı ülkelerde bu dernekler nefes alma alanı yaratıyor. Hele seçim gözlemciliği yapan Oy ve Ötesi’ni 2014’ten beri takip ediyorum; adamlar sandık başında sabaha kadar bekliyor, tutanak tutuyor, hakikaten demokrasinin bekçiliğini yapıyorlar. Şehirde yaşayan çoğu insan bu gruplar sayesinde politika hakkında fikir beyan etmekten çekinmiyor artık. Sadece lafla değil, gerçekten fark yaratıyorlar.