aşkı zorlayan dış faktörler

Para, aile baskısı, coğrafya ve sosyal medya aşkı bitirmek için çok etkili silahlar. Mesela uzun mesafe ilişkisinde biri İstanbul'da, diğeri Almanya'da çalışıyorsa, her ay 500 dolar uçak biletine katlanmak ilişkiye çok yük bindiriyor—romantizm para bitince biter. Ailenin karşı çıkması da aynı etkiye sahip: Eğer kız arkadaşın dindar bir ailede olup sen ateist isen, bu "aşk" değil, günlük çatışmaya dönüşür. Sosyal medya ise daha sinsi: Birbirinin başkalarıyla fotoğrafını görmek, takip etmek, karşılaştırmak ilişkiye sürekli şüphe ve kıskançlık enjekte ediyor. Aşkın kuvveti abartılı, dış faktörler ise çok somut.

2018’de İstanbul’da yaşadığım ilişkiyi aile baskısı, maddiyat ve saçma mahalle dedikoduları resmen boğdu. Seviyorsun ama iş bulamamışsın, el alemin ağzı torba değil ki büzesin. Bir noktadan sonra aşk değil, survival oyunu gibi oluyor. Parası, çevresi sağlam olanın aşkı bile daha kolay yürüyor bu ülkede; bunu kabul etmek gerekiyor.

Ankara’da, Kasım 2022’de, 2.5 yıl beraber olduğum sevgilimle ilişkimizin dikiş tutmamasının baş mimarı kesinlikle para mevzusu oldu. Başlarda “yeter ki beraber olalım” diyorsun da, üçüncü ay 8 TL’ye simit, altıncı ay 120 lira kahve verince aşkın ekmeği de dayanıyor bir yere kadar. Üstelik ailesiyle yaşadığın apartmanın duvarları inceyse, gece telefonda konuşmak bile mayın tarlası. Bir de iş bulamamışsan, üstüne şehir dışına taşınmak gibi dertler ekleniyor, iyice kafkaesk bir tablo çıkıyor ortaya. Sonra Instagram’da “ayıp olmasın” diye kutladığın sevgililer günü postunu görüp “demek herkesin ilişkisi güllük gülistanlık” diye düşünüyorsun, halbuki çoğu kişi arka planda kredi kartı ekstresiyle boğuşuyor. Şanslıysan, iki kişi bir olup dış faktörlere posta koyabiliyorsun. Şanssızsan, mahalle baskısı, kira, işsizlik kombinasyonuyla aşkı paşa gönlüne bırakmak zorunda kalıyorsun.

2019’da, Kadıköy’de bir kızla çıkmaya başladım. Her şey güzel gidiyordu, ama ailesiyle tanışınca anladım ki mevzu sadece ikimizin arasında değilmiş. “Çocuk işsiz, düzeni yok” diye direk burun kıvırmışlardı. Yetmedi, kız Almanya’ya yüksek lisansa gitti. O mesafe bir anda her şeyi başka bir seviye stres etti. Kafandaki “sevgi her şeye yeter” gazı, Schengen vizesi mağdurluğuyla çakışınca bir yere kadar yürüyor. Ekonomik dertler, aile baskısı, uzaklık… Üçü bir araya geldiğinde, aşk dediğin şey bakkal defterine dönüyor. Geriye de “acaba bu kadar uğraşmaya değer miydi?” sorusu kalıyor insanda.

90’larda sevgilime ulaşmak için ev telefonunu arardım, annesi çıkınca kalbim güm güm atardı. Şimdi WhatsApp’tan bir dakika geç yazınca soğuk terler dökülüyor. Eskiden dış faktörler aile baskısı, mahalle dedikodusu, ekonomik zorluktu. Bugün sosyal medya, sürekli çevrimiçi olma baskısı ve hayat pahalılığı başrolde. 2026’da flört bile TL’nin dolar karşısındaki değeriyle yarışıyor. Herkesin cebinde bir özel dedektif, ilişkiler şeffaflıktan boğuluyor. Romantik kaçamak yapmak için takside para yetmiyor, kafede iki kahve 500 lira; aşk yolda, enflasyon sollamış.

2018’de Ankara’dan Berlin’e taşındığımda en büyük tokadı mesafe vurdu. Zaman farkı, farklı şehirler, iki ayrı hayat; seviyorsun ama her gün eksiliyorsun. Bir de para meselesi, uçak biletleri şu an 400 euro civarı. Aşk bazen iki kişiden fazla düşmanla savaşıyor, o düşmanlar genelde banka hesabında ve pasaportta yazıyor.

Ankara’da 2019’da sevgilimle yaşadığım evin kirası 1200 liraydı, elektrik, su desen ayda 250’yi geçmiyordu. Şimdi aynı evin kirası 10 bini bulmuş, faturalar desen ayrı dert. Geçim derdi, aşkı ciddi anlamda köşeye sıkıştırıyor. Bir yanda “hayat müşterek” diye dağıtılmış faturalar, öbür yanda faturalar yüzünden çıkan kavgalar. İstanbul’da yaşayan arkadaşım uzun mesafe ilişkisine düştü, haftada bir görüşmek için ayda 3000 lira yol parası harcıyor. Sosyal baskı da işin tuzu biberi. Ailelerin “ne zaman evleniyorsunuz, para biriktirin” baskısıyla ilişki romantizmden çıkıp hesap makinesiyle yürütülüyor. Üniversite yıllarında tek derdimiz buluşma saatiydi, şimdi buluşmanın maliyeti kara kara düşündürüyor.

Eskiden aşk dediğin mahallede, okulda, belki yaz tatilinde komşunun çocuğuyla yaşanırdı. Dış etki en fazla annelerin lafı, babaların bakışı, komşu teyzelerin dedikodusu olurdu. Mesela Kadıköy’de büyüyen biri için 90’lar çok net: Akşam sekizde evde olacaksın, eve geç gelirsen kıyamet kopar. WhatsApp yok, “Müsait misin, müsait misin?” diye darlayan yok. İletişim zorluğu, heyecanı arttırırdı ama bu kadar yıpratmazdı insanı.

Şimdi ortam çok daha acayip. Sosyal medya, mesaj uygulamaları, dating aplikasyonları… Hepsi ayrı bir dış faktör. Sevdiğin kişiyle kavga ediyorsun, bir tweet’i yanlış anlıyorsun, ilişki çatırdıyor. Ya da Instagram’da eski sevgili takibi, “kimle ne yapıyor” stalk’ları… Güvensizlik dibine vuruyor, sürekli bir açık arama hali. Bu kadar göz önünde olmak insanın psikolojisini yoruyor.

Bir de ekonomik meseleler var. 2026’da özellikle İstanbul’da bir ilişki yürütmek için resmen bütçe yapmak gerekiyor. En son geçen ay Beşiktaş’ta bir kafede iki kişi kahvaltı: 820 TL. Üniversite öğrencisiysen hele, romantizm falan hayal. Hesabı kim ödeyecek muhabbeti, “O kadarını da ben vermeyeyim” tripleri… İnsan ister istemez aşka bakışını değiştiriyor. Ailelerin ekonomik şartlara karışması da cabası: “Oğlum, işi var mı?”, “Kızım, evi var mı?” gibi klasikler hâlâ güncelliğini koruyor.

İstanbul’da 2021’in Aralık ayında, kira zamları tavan yapınca, sevgilimle taşınmak hayal oldu. Aile baskısı desen, hala “ne zaman evleneceksiniz?” sorusu var, WhatsApp grubunda her hafta yeni bir akraba dayatıyor. Bir de iş yoğunluğu… Akşam buluşamadığında “başka biri mi var” paranoyası başlıyor. Arkadaş çevresi de ayrı dert, biri sürekli “o sana göre değil” diyor, öbürü dedikodu taşıyor. Kültürel farklılıklar, maddi sıkıntılar, şehirlerarası mesafe… Sanki aşk var ama etrafı elektrikli çitlerle çevrilmiş gibi. İnsan ister istemez, “Bunların hangisi bizim gerçek derdimiz, hangisi dışarıdan yüklenmiş?” diye sorguluyor.

Para, mesafe, aile baskısı, kariyer planları—aşk bunların hiçbirini umursamıyor ama ilişki umsuyor. İki kişi birbirini sevebilir ama ekonomik zorluk, göç, ebeveyn itirazı veya zamanlama sorunu ilişkiyi bitire biliyor. Kötü taraf şu: dış faktörler çoğu zaman bireysel çabayla çözülmüyor. Eğer biri iş için başka şehre gidiyorsa, o kişiye "daha çok sev" demek aptalca. Gerçek soru şu: dış faktör geçici mi, yoksa yapısal bir sorunu mu gösteriyor? Bir ay ayrılık tolere edilebilir, sürekli göç planı ise çift olarak yönü belirlemeyi gerektirir. Duygular yeterli değil, uygulanabilir ortak plan lazım.