duygusal zeka ve çatışma yönetimi

Birini gerçekten anlamadan tartışmaya girmek, yangına körükle gitmek gibi. 2024’te şirket içi eğitimde öğrendim: Yüksek duygusal zekası olanlar, karşısındakinin derdini dinleyip, lafı boğazına tıkmadan önce bir nefes alıyor. Çatışmalarda en çok, “ben ne hissettim” yerine “sen ne hissettin” sorusu adamı ipten alıyor. Hele WhatsApp gruplarında yanlış anlaşılan bir cümleye anında patlamak, çoğu zaman sadece egonu tatmin ediyor; çözüm sıfır, gerginlik tavan.

90’larda ailede kavga çıktı mı ya bağrış çağrış ya da küsüp gitme vardı, kimse duyguları konuşmazdı. Şimdi, özellikle son 5-6 senedir, okullarda bile “hissettiğini söyle, empati kur” diyerek çocuk yetiştiriyorlar. Duygusal zekâ yükseldi ama bazen de herkes birbirinin psikoloğu gibi, biraz fazla analizle boğuluyoruz. Eskiden patlayan kavga şimdi WhatsApp mesajında paragraf paragraf çözülüyor, ama herkes de bir tık daha kırılgan sanki.

Bir odada tansiyon yükseliyorsa, orada duygusal zekası yüksek biri varsa ortam direkt değişiyor. Mesela geçen sene iş yerinde, Kadıköy’de çalıştığım ajansta, müşteriyle bir toplantıda herkes birbirinin lafını kesip bağırmaya başlamıştı. Ekipten Elif’in bir bakışı ve sakin “Şimdi herkes bir nefes alsın.” cümlesiyle ortam bir anda yumuşadı. Duygusal zeka burada devreye giriyor; insanın kendi duygusunu tanıması, karşısındakinin öfkesinin sebebini sezmesi ve panik yapmadan iletişim kurabilmesi. Salt çatışma yönetimi ise daha mekanik; adım adım kural uygula, çözüm ara. Ama duygusal zeka olmadan yapılan çatışma yönetimi, çoğu zaman buz gibi kalıyor. Özellikle aile içi tartışmalarda, mesela annemle babam bir konuda didişirken, araya girip ikisini de dinlediğimde anladım; mesele kimin haklı olduğundan çok, kimin kendini ne kadar anlatabildiği. Duygusal zekası gelişmemiş biriyle çatışmak, duvara konuşmak gibi.

Birinin suratına kapıyı çarpıp odama çekildiğim o lise günlerine dönüp bakınca, o anların sebebi sadece “ergenlik” değilmiş diyorum. Aslında o patlamaların çoğu, o dönem sıfır olan duygusal zekadan kaynaklıymış. Şimdi kırkına yaklaşınca, insanın başına gelen çatışmaların yüzde sekseni, iki taraf da kendini ifade edemediği, hislerini adını koyamadığı için saçma bir yere sürükleniyor.

Geçen ay, 7 senelik sevgilimle Berlin’de bir kafede öyle bir tartışma yaşadık ki dışarıdan “bunlar şimdi ayrılacak” derdin. Konu basit: Kahvaltıda menemen mi, pankek mi? Altında yatan şey ise bambaşka; ben onu dinlenmediğimi hissediyorum, oysa o sadece gündelik hayatın stresini bana kusuyor. Orada şunu fark ettim: Duygusal zeka, “ben şimdi ne hissediyorum” ve “karşımdaki neden böyle davranıyor” diye düşünebilmek. Çatışma çözmek de burada başlıyor.

Çünkü çoğu kişi kavga esnasında sadece savunmaya geçiyor, “haklıyım” moduna kitleniyor. Kimse “ben şu anda kırıldım” demiyor, “sen zaten hep böylesin” diyerek topu karşıya atıyor. Halbuki duygusal zekası yüksek insan, iki saniye durup, “Ben şu an sinirleniyorum, niye?” diye sorabiliyor. Çatışma yönetiminde esas nokta da burası zaten: Kendi duygunu tanımak, sonra da karşındakinin duygusunda ne var, anlamaya çalışmak. Okuduğum psikoloji kitaplarının hepsi aynı yere çıkıyor: Kendi hislerini bilmeden, karşı tarafı çözemezsin.

Kafası rahat olan insan tartışmaya girince iki kelimeyle ortamı yumuşatıyor; duygusal zeka dediğin şey laf cambazlığı değil, karşındakinin neye takıldığını fark etmek aslında. Yıllardır ofiste, evde, sokakta “haklıyım” diye bağıranların çoğu, karşısındakinin suratındaki ifadeye bakmayı bilmiyor. 2024 yazında, İstanbul’da bir iş toplantısında yaşadım; adam tartışmada yükseldikçe başka biri bir anda “Ne oldu, seni ne kızdırdı?” dedi, ortalık süt liman oldu. Duygusal zekası zayıf olanlar ise aynı hatayı tekrar tekrar yapıyor, sonra da “Neden ben hep kaybediyorum?” diye yakınıyor.

Geçen yıl işyerinde, ekip toplantısında herkes birbirine girdiğinde tek işe yarayan şey, önce alttan almak sonra da karşı tarafın ne hissettiğini anlamaya çalışmak oldu. “Ne dediğimi anlamıyorsun” yerine “Sanırım burada yanlış anlaşıldım” demek ortamı bir anda yumuşatıyor. Birinde duygusal zeka varsa, kavganın dozu yarı yarıya düşüyor. Hele ki patronun odasında, 2025 Mayıs’ında başıma gelen olayda tek kurtuluş yolum buydu.

İstanbul’da bir şirkette, 2022 yazında, patronun odasında kendimi Survivor finalinde gibi hissetmiştim. Toplantıdan önce kahve alırken bardak elimden kaydı, incecik kırıldı. Tam o an, patronun klasik “Neden bu kadar gerginiz?” sorusu geldi. Etrafın buz kestiği o beş saniyede, duygusal zekanın ekmeğini yedim. İçimden “Vallahi patron, senin gibi biriyle çalışmak kolay değil” geçse de, “Sanırım biraz yorgunum, çözmeye çalışıyorum” dedim. Tartışmalarda, karşı tarafı alt etmek için değil, olayı çözmek için dinleyince işler daha kolay akıyor. Duygusal zekası patates olan tipler, üç gün sonra hâlâ kin tutup WhatsApp’tan imalı sticker atıyor. Bir de, lafı uzatmadan samimi kalınca, gereksiz triplerin, kırgınlıkların önüne geçilebiliyor. Çatışmayı yönetmek için illa lider olmak gerekmiyor; bazen bir “ben seni anladım” cümlesi, toplantının kaderini değiştiriyor.