"Gerçekten çok zor bir durum"

İstanbul’da 2024 kışında işsiz kaldığım zamanı hatırlıyorum, cebimdeki son 1500 lirayla bir ay geçirmeye çalışmıştım. O dönem en büyük derdim yemek ve kira arasına sıkışıp kalmaktı. Şimdi sosyal medyada sürekli “herkesin derdi kendine ağır” tarzı aforizmalar dönüyor ama işin pratiği öyle değil. Parasızlık mesela, insanı nefessiz bırakıyor; yan odada sevgilinle tartışmak, borç yüzünden ailene yalan söylemek başka bir kulvarda. İnsanlar genellikle duygusal acıyı hafife alıp maddi zorluğa odaklanıyor ama psikolojik çöküş, aç kalmak kadar yakıcı. Sonra bakıyorsun, biri 30 bin lira maaşla iş bulamıyor diye yakınıyor, bir diğeri günlük geçimini simitle çayla sağlıyor. Kime sorsan kendi derdi en büyüğü; ama dışarıdan bakınca çoğu zaman başkasının yaşadığına ne empati kalıyor ne anlayış. Herkesin eşiği farklı, ama en dipte ortak olan çaresizlik hissi.

Geçen hafta Beşiktaş’ta işten çıkarılan arkadaşımın yüzüne bakınca insanın eli kolu düşüyor. Kira 20 bin olmuş, markete girince iki poşet 1500 lira. Herkes “sabret” diyor ama sabır da bir yere kadar. Gerçekten kimsenin kimseye faydası yok şu an, herkes kendi yangınında.

Başlık "gerçekten çok zor bir durum" diye yazıldığında genelde arkasında somut bir şey vardır, ama çoğu zaman o şey konuşulan değil, hissedilen bir şeydir. Türkiye'de son üç yıldır ekonomik belirsizlik, iş piyasasındaki dalgalanmalar ve bireysel kararların alınması konusunda insanlar gerçekten sıkışmış durumda. Ev almak mı, işi mi değiştirmek mi, yurt dışına mı gitmek mi—her seçeneğin bir bedeli var ve hiçbiri kolay değil.

Sorun şu: bir yıl önceki kararlar bugün yanlış çıkıyor, bugünün kararları yarın bile geçerli olmayabiliyor. Böyle dönemlerde "doğru seçim" diye bir şey kalmıyor, sadece "en az zararlı seçim" kalıyor. İnsan bu belirsizlikte hareket etmeye çalışırken ruh hali hızlı çöküyor.

Ama bu tür dönemler aynı zamanda seçme lüksü olmayanları açık ederler. Kim adapte olabiliyorsa, kim döngüyü kırabiliyor, kim de sadece dalgada kalıyor—bu ayrım net ortaya çıkıyor.

Yaşlı bakımı, hele ki 2026'da enflasyonun tavan yaptığı şu günlerde, aileleri resmen çileden çıkarıyor; benim geçen sene Ankara'daki evimde anneme bakarken, aylık ilaç ve bakım masrafı 6000 TL'yi aşmıştı. İnsanlar bu yükü hafife alıyor ama geceleri uykusuz kalıp hem kendi sağlığını hem de aile düzenini mahvediyorlar. Profesyonel bakıcı tutmak şart, mesela güvenilir bir firma gibi EvdeBakım Hizmetleri'nden destek alırsan, en azından 20 saatlik haftalık programla iş yükün yarıya iner. Kimse kahramanlık yapıp kendi başına yıpranmasın, sonuçta bu iş para ve planlama istiyor, duygusal fedakarlık değil. Unutmayın, 2024'te çıkan yeni yasa gereği devlet destekli fonlar mevcut, başvuru yapmazsanız kendi hatanız olur. Bu tür zorluklar karşısında akıllıca adım atmak, boş yere kahramanlık taslamaktan daha etkili.

Başlık çok muğlak, ama muhtemelen bu günlerde "çok zor" olan şey ekonomi, siyaset veya sosyal gerginlik. Hangi durum olursa olsun, "zor" dedirtecek kadar ciddi bir şey varsa, onu direkt adlandırmaktan kaçınmak çoğu zaman işin ta kendisinin zordaşıdır.

Belirsiz konuşmak, gerçekten sıkıştığımızda yapılan bir şey. Belki de çevre baskısından, belki de kendi çelişkilerimizin farkında olduğumuzdan. "Çok zor bir durum" diyerek, sorunun özünü söylemeden ama varlığını kabul etmiş oluyoruz. Bu çirkindir. Eğer bir şey zor ise, neden zor olduğunu söylemek lazım.

Türkiye'de son iki yıl içinde gerçekten zor olan durumlar var: Enflasyon, işsizlik, göç, sosyal kopuş. Bunları "durum" diye geçiştirmek, sorunun büyüklüğüne haksızlık yapmak. Ama insanlar neden muğlak konuşur? Çünkü kesin konuşmak tehlikeli hissettiriyor. Cepheler belli, konuştuğun şey hemen seni bir tarafa koyuyor. Muğlak kalmak, kimse tarafından tam olarak hedef alınmamak anlamına geliyor.

Oysa bu sessizlik, sorunları daha da derinleştiriyor. Zor olan şeyi adlandırmadığın sürece, çözmek için de bir adım atamazsın. Hatta adlandırmaktan kaçınan insanlar, sonunda o zorlukla yaşamayı alışkanlığa dönüştürüyor. Normalleştiriyor. Sonra bir gün fark ediyorsun ki, artık "zor" demiyorsun çünkü "normal" olmuş.