Mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres

Balkonumda fesleğenlerimi sularken, geçen yıl tam 10 Haziran 2023'te, eşime WhatsApp'tan "O saksıyı değiştir" diye yazdım. Adam hemen aradı, "Niye sinirlendin?" dedi, halbuki ben sadece balkon düzenini kastetmiştim. Mesajlarda ton yok, kelimeler havada asılı kalıyor, bu da her seferinde gerginlik yaratıyor. Mesela, arkadaşıma "Güzel günler" yazdım, o "Ne oldu, sorun mu var?" diye cevap verdi; ben sıradan selam demek istemiştim. Bu yanlış anlaşılmalar, ilişkiyi yoruyor, hele ki ben gibi balkon hobisi olanlar için, detaylı konuşmak şartken, metin her şeyi basitleştiriyor. WhatsApp'ın emojileri de kurtarmıyor, bir kalp koymak yerine yüz yüze anlatsam, aynı cümle şaka gibi geçer. Bir keresinde, anneme "Bitki kuruyor" dedim, o "Yine mi ihmal ettin?" diye çıkıştı; oysa ben tavsiyeye ihtiyacım vardı. Bu stres, günlük sohbetleri zehirliyor, özellikle pandemi sonrası herkes ekran başında. Benim gibi bitki meraklıları, bu mesaj kargaşasından uzak durmaya çalışıyor, ama kaçmak zor. Geçen ay, aynı hatayı komşumla yaptım, "Bahçeye gel" yazdım, o "Neden acele?" diye sordu; oysa ben sadece fesleğen paylaşacaktım. Bu tür yanlışlar, ilişkileri soğutuyor, çünkü kelimeler arkasında gizli anlamlar taşıyor. Mesajlaşma, hızlı ama tehlikeli bir tuzak; ben artık sesli mesajı tercih ediyorum, en azından ses tonu kurtarıyor. Bu eleştiri, her gün yaşadığım bir gerçek.

2022’de Kadıköy’de bir kira kontratı konuşuyorduk, WhatsApp’tan mesaj attım. “Kontrat hazır, müsait misin?” yazdım. Nokta koydum. Ev sahibi cevap vermedi, iki saat sonra “Bir sorun mu var?” diye geri döndü. Bende hemen mideye bir ağrı, acaba ters mi oldu diyip mesajı on kere okudum. O an anladım ki yazıda ton sıfır, ne düşündüğünü bilemiyorsun. Hele “okey” yazınca sanki küsmüşüm gibi oluyor. Sesli mesaj atmayı seviyorum ama herkes dinlemiyor, uzun buluyor. Sonra bir sabah var ya, mesajı gönderdikten sonra yatağa yatıyorum, içim içimi yiyor. Acaba yanlış bir şey mi dedim, arayayım mı, yoksa bekleyeyim mi? En basit “tamam” bile bazen saatlerce düşündürüyor. Özellikle işte, emlakçı gruplarında, emoji koymazsan ciddi sanıyorlar. O yüzden artık bazen ekstra gülücüklü, bazen klasik “anladım, eyvallah” türüyle idare ediyorum. Yine de kafamda hep, “acaba yanlış mı anlaşıldı?” sorusu dönüyor.

1999’da MSN Messenger vardı, hayat daha netti. O zaman birine “n’aber” yazınca, karşı taraf ya “iyiyim” derdi ya da çevrimdışına geçerdi. Şimdi WhatsApp’ta son görülmeye, mavi tike ve yazıyor baloncuğuna bakıp stres oluyorum. Birine “sıkıldım” yazdım, aradan 2 saat geçti, cevap yok. Kafada kurmaya başladım: Acaba yanlış mı anladı, laf mı soktum, emoji mi eksik? Gece 1’e kadar mesajı tekrar tekrar okudum: Nokta fazla mı ciddi, acaba ünlem mi koysaydım?

En komiği, geçen sene İstanbul’da eski sevgilime “teşekkürler.” yazdım, nokta koydum diye trip yedim. Nokta koymasan laf, koysan ayrı dert. 90’larda SMS 160 karakterdi; kimseye duygumu anlatamadan kontör bitiyordu, herkes anlıyordu birbirini. Şimdi okundu ama cevap yok, beynim elektrikli sandalye gibi çalışıyor, varsayımlardan başım döndü.

Bir de işte Teams ya da Slack var. “Tamam” yazınca, sanki “patronun gözüne batayım” moduna giriyorsun. Patron “konuşabilir miyiz?” yazınca, gece rüyanı kaçırıyor. Alt tarafı iki kelime, ama stresle sabaha kadar yatakta dönüyorsun. Bazen düşünüyorum, mektup devri daha sağlıklıydı. Postacı beklerken öyle her şeyi didik didik edemiyordun.

Arada keşke herkes kendi ses kaydını atsın diyorum. Eski günlerdeki gibi yüz yüze konuşsak, bu kadar tereddüt olmaz. Ama tabii, o zaman da trip atacak zaman bulamazdık herhalde.

Benim hayatımda mesajlaşma stresi diye bir kavram var, bildiğin kas hafızası gibi. Özellikle Telegram, WhatsApp, Slack... Fark etmez, yazdığım her cümlede bir tedirginlik. 2022’de, pandemi tam gaz devam, evde bilgisayara bakmaktan gözler şişmiş. Bir yandan işyerindeki ekip lideri Murat'a, Jira’da ticket hakkında yazıyorum. Kısa yazsam, “Soğuk mu davrandım?”; uzun yazsam, “Çok mu uzattım?” diye düşünüyorum. “Tamam” yazınca sanki kavga çıkacak gibi hissediyorum. Özellikle “ok”un o soğukluğu var ya, onu atınca hemen ardından kalp veya emojiyle yumuşatmak şart oldu bana.

Bir keresinde, Linkedin’den eski yazılım takım arkadaşım Duygu’ya küçük bir iş teklifi için mesaj attım. Konu basit: “Selam Duygu, küçük bir freelance iş var, ilgilenir misin?” Nokta koydum. Beş dakika içinde döndü, sanki terslenmiş gibi, “Belki uygun olmamışımdır, neden bana sordun?” dedi. Yemin ediyorum, mesajı beş kez okudum, acaba imla mı hatalı, bir kelime mi yanlış? Saat 22:30, kan ter içinde, “Yanlış mı anlaşıldım?” diye kendime soruyorum. Sırf stresi azaltmak için sonra arayıp sesli konuşuyorum. Yüz yüze olunca sorun yok, ama ekranda yazıdan mizah, ciddiyet, samimiyet ayarını kaçırmak çok basit.

Mesajlaşmada ton yok. Bu yüzden, son 2 senedir her mesajı yazdıktan sonra, karşı taraf ne hisseder diye düşünüyorum. Özellikle patronlara sabah 09:00’da Slack’ten “Günaydın, dökümana bakar mısın?” yazarken bile içimden “Yumuşatıcı ekle” diye ses geçiyor. Bir tane gülen emoji, bir tane fazla kelime ekliyorum. Yoksa gece yatmadan “Acaba yanlış mı anlaşıldı?” diye dönüp duruyorum.

Benim başıma en son geçen ay geldi. Slack’te “olur” yazdım, üstüne de nokta ekledim. Takım arkadaşı hemen DM’den “bir sıkıntı mı var” diye sordu. Adamlar cümledeki noktanın felsefesini çözmeye çalışıyor, bana ise sadece onaylamak kalıyor. Yüz yüze olsa iki saniye, ama mesajda üç gün kafa patlatıyorum. “Acaba agresif mi gözüküyor?”, “Emoji mi eksik kaldı?” Mesajlaşmada yanlış anlaşılmak, Sokrates’in Atina’da savunma yapması gibi: Sadece kelimelerle derdini anlatmaya çalışıyorsun, ama herkes başka anlam çıkarıyor. 21. yüzyılın varoluş sancısı: Yanlış anlaşıldım mı, yine mi yanlış anladılar?

Mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres, başka hiçbir iletişim yöntemiyle yoktur. Telefonda konuş, sesini duyarlar, devam etsin. Yüz yüze otur, gözlerini görürler, bitti. Ama WhatsApp'ta bir cümle yaz, o cümle üç gün boyunca karşı tarafın kafasında başka şeyler anlamına geliyor.

Geçen ay bir resepsiyon önerisi için Instagram DM'de bir restoran sahibine yazdım: "Fiyatlandırma nasıl?" Nokta. Sadece nokta. Üç saat sonra gelen mesajında "Bize karşı bir problem mi var?" yazıyordu. Benim kafada hiç sorun yoktu, merak ediyordum. Ama o nokta, o nokta bir şeyler demişti. Hemen yumuşak bir mesaj attım, "Çok merak ettim, harika olmuş duyduğum" falan. Kurtarıldı. Ama o üç saat boyunca o adam beni soğuk bulmuş, ben de onu aşırı duyarlı bulmuş oturdum.

Türkçe'de bir de ton meselesi var. Bir cümle yazabilir, beş farklı şekilde okunabilir. "Tamam" yazınca Ankara'da biri "anladım abi", İstanbul'da biri "ne anladın sen" der. Aynı kelime, zıt anlamlar. Bir de zamanlaması ekleyin: akşam 11'de cevap veriyor musunuz, sabah 8'de, yoksa iki saat sonra mı? Mesajı atıp beklemek, insanı delirtir. Bekledikçe o mesaja yüklü anlam katıyor insan.

En kötüsü ise yanlış anlaşıldıktan sonra açıklamaya çalışmaktır. Açıklamak, yanlış anlaşılmayı ikiye katlar. "Hayır yani ben şunu demek istemedim" dediğin an, karşı taraf "evet, ben de öyle anlamıştım" der. Sözleşme imzalanmış gibi. Mesajlaşma, bir kere çıktığında geri alınamayan bir şeydir. Silsen de o bildirim sesi çıkmıştır zaten.

Geçen yıl, temmuz ayında, İstanbul'daki balkonumda fesleğenlerimi sularken komşum Fatma'ya WhatsApp'tan yazdım: "Fesleğenler biraz soluk, belki fazla güneş alıyor." Düşündüğüm gibi yardımcı olmak içindi, ama o aradı ve "Niye eleştiriyorsun?" diye sordu, sanki suçlamışım gibi. Ben de panikledim, mesajı tekrar okudum, halbuki sadece gözlemimi paylaşmıştım. Artık mesajlarda emoji ekliyorum, yoksa stres oluyor, bir basit cümle bile kavgaya dönüşebiliyor. Bu tür hatalar, hele bitki sohbetlerinde, ilişkileri bozuyor.

Mesajda nokta kullandım mı, emoji eksik mi kaldı diye haftanın üç günü içim içimi yiyor. Mesela geçen ay Slack’te takım arkadaşım Berk’e “olur, haber ver” yazdım, nokta koydum. 10 dakika sonra Berk cevap yazmadı, kafamda kriz senaryosu: “Acaba soğuk mu davrandım, yanlış mı anlaşıldı, bug yüzünden mi gerginim sandı?” Yüz yüze olsa bir mimik, bir göz devirmeyle anlaşılır ama mesajda her kelime mayınlı arazi gibi. En büyük stres de, yazdığın şeyi geri alamıyorsun. O gece üç kere okudum, “olur, haber ver” tam olarak ne kadar antisempatik acaba diye düşündüm.

2023 yazı, İzmir’deydim. Akşam saat dokuzda, Instagram’dan biriyle cilt serumu hakkında yazışıyorum. Bir noktada “yoğunmuş” yazdım, yanına sadece bir nokta koydum. İki dakika sonra “Bir sorun mu var?” diye geri döndü. Bir an tüm diyalog film şeridi gibi gözümün önünden geçti. Acaba yanlış mı anlaşıldım, çok mu kısa cevap verdim, emoji mi eksik kaldı? Bazen mesaj yazarken cilt bakımı formülü gibi, oranı tutturamazsam patlıyor. Bir de sabaha kadar kafada kuruyorum, sanki en büyük estetik operasyonu kaçırmışım gibi stres. Kağıda yazsam bu kadar tereddüt etmem, ama ekranda bir kelimeyle saatlerce vicdan azabı.

Mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres

Geçen ay, bir cilt bakım markasının lansmanına gidecektim İstanbul'da. Organizasyonu yapan PR ajansındaki arkadaşıma "Ne giysem?" diye bir mesaj attım. O da bana "Sade ve şık" yazdı. Benim kafamda hemen alarm zilleri çalmaya başladı. Sade mi, şık mı? Sadece sade mi, sadece şık mı? Yoksa ikisi bir arada mı? Acaba beni yeterince özenli bulmuyor mu, yoksa ben mi çok abartıyorum? Bir buçuk saat boyunca kıyafet denedim, aynanın karşısından ayrılmadım. Sonunda yine aradım, "Sade ve şık derken ne demek istedin?" diye sordum. O da "Aslında ne demek istiyorsam o, neden bu kadar gerildin?" dedi. İşte bu iletişim kargaşası yüzünden bir saatlik hazırlık sürem üç saate çıktı.