outlook_magduru

Benim için tatilde en çok pişman olduğum şey, yanımda kitap taşımakla ilgili yaşadığım o kendini kandırma anı. 2022 yazında Datça'ya giderken, çantama üç kitap attım: Dostoyevski'nin Budala'sı, George Orwell'ın Denemeler’i, bir de Albert Camus'dan Sürgün ve Krallık. Sanki muhteşem bir kültürel aydınlanma yaşayacakmışım gibi. Oysa plajda elimde dondurma, gölgede Instagram’a bakıp “şu an çok okuyan biri olmalıydım” diye içten içe kendimle dalga geçtim. Bir ara kitaplardan birinin sayfasını açtım, rüzgar çevirdi, ikinci sayfada pes ettim. Sonra kitapları alıp eve taşırken, bavulda yer kapladıkları için ekstra bir sinir oldum. Tatilde entellektüel bir aydınlanma yaşayacağım yanılgısı, benim yıllardır vazgeçemediğim klasik pişmanlık.

2022 yazında Kaş’a gitmişim, sabahın köründe kalkıp “günü kaçırmayayım” diye kendime eziyet etmişim. Kahvaltıyı huzur içinde yapmak varken, tekne turu kaçacak diye tostumu yutkunmadan yedim. Sonra turda da motorun üstünde “şurada duralım mı” kavgası, güneş kremini sürmeye fırsat olmadan denize atlayış… Akşam da sanki maraton koşmuşum gibi bitik döndüm otele. Tatildi, dinlenmek ne kelime, askeri kamptaydım resmen. Hâlâ o sabahki acelem aklıma geldikçe kendimle dalga geçiyorum.

Madrid'de üçüncü ayımda bir Türk restoranı buldum, Bosphorus adlı yer. Menü İspanyolca yazılıydı ama "auténtico" diyordu. Pide sipariş ettim, gelen şey pizza ile döner arasında bir melez olmuş, kenarları yağda batırılmış, içi soğuk. Garson "Türkiye'den şef" dedi, şefi gördüm, Suriyeli adamdı, sorun değil ama niçin yalan söylemek gerekti anlamadım. Sonra da İspanyol arkadaşım "bu nasıl bir yemek, tatlı mı tuzlu mu" diye sordu, ben de "işte bu yüzden Türk yemeği yurt dışında araştırılmaz" dedim. Annem tarafından gelen dondurulmuş pide ve sucuk paketleri benim gerçek beslenme kaynağım oldu. Yurt dışında Türk yemeği bulmak değil, Türk yemeği gibi gözüken şeylerle barışık olmayı öğrenmek meselesi.

2018 Amsterdam, gece 1. Açım, Google Maps’te “Turkish food near me” yazıyorum. Karşıma çıkan ilk yerin adı: Sultan Sofrası. Açık mı, kapalı mı belli değil, ama risk alıp gittim. İçeri girince menüde döner var ama yanında patates kızartması, üstünde ketçap-mayonez. Pilav yok, ayran yok, salata diye marul üstüne mısır koymuşlar. “Menemen?” dedim, adam gözünü devirdi, “O ne?” dedi. Yan masada Hollandalı çocuklar döneri kaşıkla yiyor, o an içimde bir şeyler kırıldı. Türkiye’den gelen pul biberi cebimde taşıyorum, yemeğe ekleyince garson garip garip bakıyor. Dert anlatmakla uğraşmıyorum, zaten Amsterdam’da Türk yemeği aramak ayrı bir spor.

Benim pişmanlığım havalimanında başlıyor, dönüş uçağına binmeden önce duty-free'de bir şey almak zorunda hissetmek. Geçen haziran, İstanbul Havalimanı'nda 45 dakika beklerken 380 lira değerinde parfüm aldım. Evde açtığımda kokusu bana hiç hoş gelmedi ama tatil ruh haliyle "aman al, belki sevdiririm" diye düşünmüştüm. Şu anda rafımda duruyor, açılmamış. Tatile giderken biraz para harcamak normal, ama dönüşte panik satın alma yapıp eve geri dönen eşyaları saymak ayrı bir stres. O havalimanı hesabı her seferinde aynı: boş cüzdan, suçlu vicdanla uçak kapısından geçmek.

2018’de Brüksel’deydim, iş için gitmiştim. Üçüncü gün sabahı otel kahvaltısında peynir diye bana eriyik bir plastik parçası verdiler. O an menemen rüyası gördüm, uyanınca da Google’a “Turkish food Brussels” yazdım. Ixelles tarafında küçük bir yer buldum, adı Halil’in Yeri. İçeri girdim, menüde pide var diye sevindim. Siparişi verdim, gelen şey süngerle pizza arasında bir garabetti. Kıyması bildiğin İsviçreli, biberi Macaristan’dan, domates muhtemelen kutudan. Şalgam istedim, garson bana limonata verdi. O günden sonra kahvaltıda sandviç arasında çikolatayla barıştım. Türk yemeği arayışında nostaljiyle kalmak bazen daha iyi.

Benim ilk telefonum Siemens C55’ti, yıl 2003. O zamanlar telefon dediğin top gibi, cebinde ağırlığını hissediyorsun. Lisede birkaç kez fizik dersi sırasında yere düşürdüm, herkes bana değil telefona bakıyordu. Arka kapak başka tarafa, batarya başka yere, ekran yine sapasağlam. Toparladım, çalıştırdım, sanki bir şey olmamış gibi devam etti. Şimdi Samsung S23 Ultra kullanıyorum, masadan yarım metre düşse ekran “kırılmayı seçiyorum” diye protestoya başlıyor.

O eski telefonların tuş sesleri bile ayrı bir güven duygusu veriyordu bana. Kılıf yok, cam koruyucu yok, cebimde anahtarla bile taşımışım. Şimdi ekran koruyucu takarken depreme hazırlık yapar gibi stres oluyorum. Eski cihazlar sanki Transformer’dı, yeni telefonlar ise porselen biblo kıvamında. Gelişen teknolojiyle birlikte, “düşmeye karşı dua” teknolojisinde de epey yol aldık.

Kodlama öğrenip kariyer değiştirenler konusunda ben de söz söyleyeceğim çünkü bu yolu gördüm. Eskiden pazarlama şirketinde çalışıyordum, her ay aynı raporları Excel'de hazırlıyordum. 2019 yazında Coursera'dan başlayıp Python öğrenmeye karar verdim, sabah 6'da kalkar, kahve içerken kod yazardım. İlk 3 ay hiçbir şey anlamadım, "TypeError" hatalarına bakarken kafamı masaya vurdum. Sonra bir gün aynı raporu 5 dakikada script yazıp çalıştırdığımda kendi kendime gülümsedim. Şimdi veri analisti olarak çalışıyorum, maaş da ciddi şekilde değişti. Ama açık söyleyeyim, bu yolun en zor kısmı ilk 3 ay değil, 6-9 ay arasında "bunu bırakayım mı" diye kendi kendine sorgulamandır. İşte o dönemde beni ayakta tutan tek şey, yazılan kodun gerçekten birşey yapabileceğini görmekti.

2022’de Apple Watch aldım, ilk iki hafta kendimi Iron Man gibi hissettim, sonra gerçekler tokat gibi geldi. Sürekli “Ayağa kalk!” uyarısı, sanki patronum eksikmiş gibi bir de kolumda saat işkencesi. Bildirim yağmuru yüzünden telefonu bırakıp meditasyon yapacakken, saatin bile huzur vermemesi değişik bir his. Özellikle İstanbul trafiğinde yürüyüş hedefimi tutturduğum an ayrı bir başarı öyküsü. Fakat en komiği, bir keresinde Topkapı’da otobüsü kaçırınca, saat alkışladı neredeyse, “Tebrikler, hedefe ulaştınız!” diye. Sağlıklı yaşam motivasyonu tamam da, kolumda mini bir anksiyete merkeziyle dolaşmak bana fazla geldi.

herkes python diye bağırıyor ama ben c dilinde tıkandım kaldım, 2014'te ankara'da bi kursa yazıldım. hoca pointer anlatırken gözüm karardı, python’cılar kahvede çay içip for döngüsüyle mutlu. visual studio'ya bakınca matrix’e girmiş gibi hissettim, scratch diye bi şey varmış çocuklara falan, keşke oradan başlasaydım. youtube'daki “yazılım öğrenmek 12 dakikada” videoları da ayrı komedi, 12 saat anca debugger’da kayboldum.

E-kitap okuyucuya geçenlerdenim, yıl 2020, pandeminin başı. Kargo beklemekten bıkmışım, bir heves Kindle aldım. Herkes “aman gözlerin dinlenir” diyor, sanki matrix’e bağlanacağım. Olay şu: E-kitapta bir şeyi çiziyorsun, sonra bulmak için üç menü geziyorsun. Oysa basılı kitapta post-it yapıştır, kalemle karala, bir bakışta gör. Ayrıca kitaplığın önünde hava atma kısmı var, e-kitapta o yok. Misafire “bu kitapları okudum” diyemiyorsun, elinde plastik bir alet var, sanki hesap makinesiyle ödev yapmışsın gibi. 2022’de tekrar basılıya döndüm, kitap kalabalığı eve ayrı bir stres getirse de en azından üstüne kahve döküp sinirlenebiliyorum. E-kitapta sadece ekran siliniyor, dram yok.

evden çalışınca, arkadaşımın köpeği kadar sosyalliğim kalmadı. 2021 şubat, istanbul, dört duvar arasında sabah market poşetini kapıda görünce insan yüzü görmüş kadar seviniyordum. ofiste biri çay koyunca haberi oluyordu, evde kettle sesini bile duymuyorum. öğle yemeği mi? tost makinesi, ikinci el, ısrarla duman çıkarıyor. motive olmaktan çok, motive olmuş gibi davranmaya başladım. slack'tan yazınca her şey yolunda sanıyorlar, halbuki pijama altı kaç gündür yıkanmadı, onu kimseye anlatamıyorsun.

Benim ilk telefonum Siemens C55’ti. Yıl 2003. Şarjı üç gün giderdi, tuşları bastıkça çıtır çıtır ses çıkarırdı. Telefonun başına gelmeyen kalmadı. Bisikletle giderken cebimden kayıp asfalta sürüklendi, üstüne arabadan inen dayım fark etmeden bastı. Kenarda bir çizik, arka kapak hafif çatlak. Ekran sapasağlam. O telefonun tuş kilidini açarken çıkan melodiyi hâlâ unutmam. Yanımda sürekli taşırdım, o kadar güveniyorum yani. Şimdi Samsung Galaxy S22 var elimde, en ufak masa köşesinde bir fiskeyle ekran koruyucu değişiyor.

Bir keresinde evde halı silkeleyip camdan dışarı sallarken, cebimdeki telefon uçuverdi. Alt kat komşunun balkonuna çakıldı. Apar topar aşağıya indim, komşunun kedisiyle göz göze geldim, telefonun bataryası bir yerde, arka kapağı başka bir yerdeydi. Toparladım, üstünü hafif sildim, açtığım anda yine eski menü, eski melodiler. Şimdi iPhone kullanan biri olarak, telefonu bırak camdan atmayı, mutfakta masadan yere inse kalbim sıkışıyor.

Bir de batarya meselesi vardı. O eski telefonlarda şarj aleti unutma gibi bir stres yoktu. Üniversiteye yeni başladığımda, yurtta beş kişi kalıyoruz. Herkesin telefonu farklı marka, şarj aletleri birbirine uymuyor. Herkesin cebinde yedek batarya olurdu. O pil öyle kolay kolay bozulmazdı. Şimdi powerbank, hızlı şarj, kablosuz şarj, priz kovalamaca… Teknoloji ilerledikçe işler daha karmaşık hale geldi.

Bir de şu efsane “telefonu yere at, hiçbir şey olmaz” muhabbeti. O kadar yaygındı ki, 2007’de kafede arkadaş ortamında biri eski Nokia’sını yere fırlattı, “bak kırılmaz” diye. Kapak gitti, batarya başka tarafa uçtu, herkes toplandı. Sonra takıp tekrar çalıştırdı. Şimdi yeni nesil bir akıllı telefonla aynı deneyi yapanı ben henüz görmedim. Kırılmaz cam, silikon kılıf, ekran filmi… Herkesin telefonu pamuklara sarılı.

Arada eski telefonun menüsüne bakmak için dolaptan çıkarıyorum. Açılıyor mu diye kontrol ediyorum, yine açılıyor. Sadece tuşlara basmak bile nostalji. O dayanıklılığın verdiği rahatlık, yeni modellerde yok. Şimdi telefonu yere düşürmek, devlet sırrı sızdırmak kadar tehlikeli bir şey gibi. Bir de üstüne kredi çekip alınca, iyice strese bağlıyor insanı. Eski telefonları kırmak için ciddi efor gerekiyordu, yeni modellerde ise kırılmaması mucize.

Sabah saatlerinde Ankara EGO otobüslerine binmek, kesinlikle olimpiyat öncesi eleme turu gibi. Geçen ay, Kızılay’dan Bahçelievler'e gitmeye çalışırken kapıda sıkışıp kaldım, şoför “ilerleyelim” diye bağırıyor ama önümdeki adam pandemi döneminden kalma sosyal mesafe umuduyla direniyor. Direnç noktası tam omuz hizası, biraz ittim, beni suçlu ilan etti. Metroya geçince de yer bulmak için adeta sandalye kapmaca. Elimde laptop çantası, kafamda “Şu anda İstanbul’da olsam daha mı iyi olurdu?” sorusu. Ama biliyorum, orada da martı sesleriyle karışık birbirine yapışmış insan seli. Toplu taşıma dediğin, kendi kişisel alanının ne kadar hayali olduğunu yüzüne vuruyor.

2022 yazıydı, evdeki fiber internet bir anda gitti. Aradım, “bölgesel arıza var” dediler, klasik cevap. O gün toplantım vardı, modem ışıkları bana göz kırpıyor; dalga geçer gibi. Telefonun internetini açtım, üç dakika sonra kota bitti, hoş geldin 2000’ler. O noktada kendimi buldum: elde kağıt, gözler tavanda. Sıkıntıdan çekmece karıştırmaya başladım, 2013’te aldığım eski bir MP3 çalar buldum. İçinde Sezen Aksu var, 14 şarkı dönüp duruyor. Spotify yok, YouTube yok. Şarkılar bitince, kendi kendime konuşmaya başladım. Evde yankı var, ona da alıştım.

İnternetsiz geçen o gün, saatleri sayarken zamanın uzadığını fark ettim. Normalde uçup giden bir gün, sanki 36 saat olmuştu. Haber yok, mail yok, Slack yok, Netflix hayal. O an markasız bir boşluk hissi geliyor. Yalnız hissetmekle alakası yok, eksik hissetmek daha yakın. O gün ne kitap okudum, ne dergi. Sanki her şey online’dan ibaretmiş gibi hissettiren o garip ruh hâli, insanı ciddi ciddi sorgulatıyor.

Akşam oldu, internet hâlâ yok. Oturup eski fotoğraflara bakmaya başladım; CD kutusundan çıkardığım 2008 mezuniyet fotoğrafı, saçlar başka, surat başka. Eski günlere dalmak bile bir yere kadar, sonra yine modem ışığına bakıyorum. Meğer bağımlılık sandığımızdan daha fena. O gün internet gelmedi, bana da reset atıldı.

Evliliğin kimsenin anlatmadığı tarafı: iki yetişkin insanın bulaşık makinesi yerleşim felsefesi yüzünden Yunan trajedisi çıkarması. 2022 yazı, İstanbul. Bir sabah kahvaltı sonrası, kaşıklar ters mi düz mü konacak tartışmasıyla başladık, günün geri kalanında konuşmadık. Sanki uluslararası kriz masası. Kimse de “evlilikte en çok çöp poşeti bitince kriz çıkıyor” demiyor. Ben market listesine yazmayı unuttum diye üç gün boyunca her çöp çıkarışımda suçlu gibi bakıldım. Kimse o Instagram’da paylaşılan mutlu kahvaltılarda altı saat önceki elektrikli süpürge tartışmasından bahsetmiyor.

Freelancer olmak Türkiye’de tam teşekküllü bir sabır testi. Müşteriden dolar alıp seviniyorum, banka kurdan kırıyor, vergici bıyık altından gülüyor. 2022 yazında Upwork’ten 800 dolar geldi mesela, paranın hesaba inmesi 11 gün sürdü. Banka komisyonu, aracı kurum, çevrim derken üçte biri buhar oldu. Paypal’ın kapalı olması hâlâ 2016’dan beri içimde yara. Fatura kesmek desen ayrı dert, GİB’in sitesine girmeye çalışırken kendi hayatımı sorguluyorum. Bir de “evden çalışıyorsun ne güzel!” diyen akrabalar var, onlara da dolar kuru anlatıyorum, nafile.

Freelancer olunca ilk başta “oh, özgürlük” dedim. İstanbul’da evden çalışmak şahane gibi geliyor ama her ay kuru takip etmekten saçım döküldü. Müşteriden 300 euro alıyorsun, banka sana “hadi bakalım, bu kurdan bozdurduk, bir de işlem ücreti aldık” diyor. En son Kasım 2023’te Upwork’ten ödeme çekerken hem komisyon, hem banka, hem de aradaki dolar-euro çevrimiyle neredeyse 800 liranın buhar olduğunu gördüm. Fatura kesmek desen, e-devlet, GİB, muhasebeci üçgeninde döngüye giriyorsun. Yani iş bulmak ayrı stres, parayı almak bambaşka bir stres.

Evlilikle ilgili kimse bana tuvalet kağıdının hangi yöne sarkacağı yüzünden insanın sabrının nasıl test edileceğini anlatmadı. 2017’de evlendiğimde, zannediyordum ki tartışmalar büyük meseleler üstüne olur. Yok, kimse sana çamaşır asarken mandalların renk uyumundaki matematiksel hassasiyet yarışından bahsetmiyor. İstanbul’da küçük bir evde, sabah gözümü açar açmaz “kahvaltıya menemen mi, omlet mi?” sorusuyla günümü değerlendirme anketine katıldığım bir hayat başladı.

Bir de şu var, akşam 22.00’de salonda yere dökülen bir bardak suyu kim silecek diye yapılan bakışmalı sessizlik olimpiyatları. 5 dakika kimse kıpırdamıyor, sonunda ya ben pes ediyorum ya karşı taraf. Netflix’in “devam et” butonuna kim basarsa artık, temizlik şerefini o alıyor. Bulaşık makinesine bıçakları aşağı mı, yukarı mı koyacağız tartışması ise hâlâ çözülemedi. Geçen ay, Carrefour’a alışverişe gittik. Raflarda deterjan indirimi vardı. Eşim “şu markadan alalım” dedi, ben “diğeri daha iyi köpürüyor” dedim, marketin ortasında mini bir G20 zirvesi yaşadık. Sonunda iki farklı deterjan aldık, 2 hafta sonra birinin kokusu diğerinin rengine karıştı, aradaki barış anlaşmasını hâlâ kutlamadık.

Evliliğin kimsenin söylemediği tarafı şu: Hiçbir Instagram fotoğrafında görünmeyen, “ben çamaşır asmayı sevmiyorum, ütüyü de zaten sen daha iyi yapıyorsun” pazarlıklarının olduğu gri bir hayat var. Yani, “happily ever after” hikayesinin arka planında gerçek hayatta bulaşık var, çamaşır var, bir de sürekli “akşam ne yiyeceğiz?” sorusu var.

Anneannemin mutfağına girmek demek, yapılmış her şeyin ölçüsüz olduğunu anlamak demektir. 1960'larda Rize'de doğmuş, hayatının yarısını Ankara'da geçirmiş bu kadın hiçbir zaman tarifi yazıya dökmedi. Benim yaptığım böbrek dolması onunkininkinin yarısı kadar lezzetli çıkıyor, oysa aynı malzemeleri kullanıyorum. Fark nerede diye sordum bir gün. "Sabrın farkı" dedi, hiç açıklamadan.

Evet, sabır. Çünkü o, soğanları 45 dakika boyunca ateşin en düşük kademesinde kavrıyor. Benim gibi 10 dakikada halletmiyor. Pirinç yıkarken elindeki su ısıl ölçüyor, soğuk olunca tekrar yıkıyor. Evde bir buzdolabı ve bir tencere var ama sanki Michelin yıldızlı mutfağın tüm ekipmanına sahipmiş gibi hareket ediyor. Hiçbir şeyi "sıcak ama olur" diye yapmıyor.

Şimdi 78 yaşında, gözleri zayıfladı ama parmakları hâlâ aynı hızla çalışıyor. Geçen hafta yaptığı mantıyı yedim, bir de soğuk kalmışken yedim. Soğuk olunca bile en kaliteli restoranda bulamayacağın bir şey. Sırrı bu değil mi zaten, işi ciddiye almak.

Geçen sene Aralık ayında İzmir Konak’ta sabah 7:30’da otobüse bindim, aslında binmedim, kendimi zorla içeriye sıkıştırdım. Yanıma bir adam ilişti, kolunda Boyoz yazılı market poşeti, yağlı simit kokusu zaten yetmiyormuş gibi. Otobüsün kliması mı bozuk, yoksa şoför inadına mı açmıyor o hâlâ muamma. Yanımdaki kadın telefondan Reels izliyor, sesi kısık değil, full. Ben de Spotify’dan white noise açıp şehri seyre dalıyorum. Arka koltukta iki kişi tartışıyor, “Sen bana geçen hafta yalan söyledin” diye bağırarak. Şehir turu gibi ama adrenalinden nefesim daralıyor.

2022 sonunda Trendyol’dan Cosori marka airfryer aldım. İlk günler brokoli, tavuk, patates ne varsa attım içine. “Sağlıklı yaşıyorum” gazı ortalığı sardı. Sonra içini temizlemek işkenceye döndü, özellikle yanmış sosu kazımak var ya, tam bir sabır testi. Tezgah üstünde kapladığı alan ise ayrı dert. Üçüncü haftada fişini çekip kettle’ın yanına ittirdim. Misafir gelince “Bakın airfryer’ım var” diye gösterip yine dolaba kaldırıyorum. Şahsen mutfak ekipmanlarında kısa süreli hevesin kitabını yazdım.

Masada yemek kalmıyor, siyaset kalıyor. Babam 2002'de Erdoğan'a oy verdiğini söyledi, annem hemen "o zaman da hatalarını görüyorduk" dedi. Ben sessizce pide yedim. Şimdi her pazar aynı sahne: Annem haberi açıyor, babam yorumluyor, ben araya giriyorum, kardeşim kulaklık takıyor. Geçen hafta enflasyondan başladı tartışma, seçim barajından bitti. Tavuk çoktan soğumuştu. Masada herkes kendi cümlesini tamamlamaya çalışıyor, kimse kimseyi dinlemiyor. Bir keresinde saat kaçta başladığını bile unuttum, sadece annemin "bu ülke böyle gitmez" demesini hatırlıyorum. Yemeğin tadını çıkarmak için artık tartışma bitene kadar beklerim. Bazen yemek bittiğinde siyaset devam ediyor, bazen siyaset bittiğinde yemek bitmiş oluyor. Her ikisi de kayıp bir durumdur.

Ben 2022’de Freelancer olarak başladım, ilk ay Taksim’de bir kafede çalışıyordum, internetin yarısı gidiyor, kahve fiyatı maaşımdan fazla. Para yurtdışından geliyor, ama önce Swift kodu, sonra banka komisyonu, ardından “bu paranın kaynağı nedir?” diye arayan banka memuru. Fatura kesmek için Maliye’ye gittim, adam bana “evden mi çalışıyorsun, niye ofis yok?” diye sordu. Upwork’ten 300 dolar geldi, parayı çekene kadar 2.5 hafta geçti, komisyon üstüne bir de kur farkı, sonunda kalan para Migros alışverişine bile yetmemişti.

Evlilikte kimse sana felsefi olarak “ben” ile “biz” arasındaki o sınırın, bazen mutfakta bulaşık yıkarken tıraş köpüğü gibi eridiğini söylemiyor. Bir gün bakıyorsun, kendi playlist’inden vazgeçmişsin, mutfakta 2012 Türkçe pop dönüyor. Gece uykudan uyanıp yanındaki horlamayı dinlediğinde, bir varoluş krizi yaşıyorsun ama sabah yine birlikte kahve koyuyorsun. Ben evlendikten üç ay sonra, içtiğimiz kahvenin markası konusunda düşüncelerimin aslında o kadar özerk olmadığını fark ettim. Aslında iki kişiyle tartışmıyorsun, bazen kendiyle bile uzlaşamıyor insan.