Ailenin yemek masasındaki politik tartışmaları

Her pazar akşamı annemin mercimek çorbası masada, babam haberi açıyor, ilk kaşıkta siyaset geliyor gündeme. Babam, 1994’te İstanbul’da oy verdiği partiyi hâlâ anlatıyor. Annem gülüyor, “O zaman da aynıydınız” diyor. Ben ise 2023 seçimlerini açınca ortam anında ısınıyor. Küçük kardeşim telefonla TikTok izliyor, hiç katılmıyor zaten. Sofrada bir anda herkes, kendi dünyasını anlatmaya başlıyor. O dakikadan sonra yemeğin tadı değişiyor, tabağındaki pilava bakıyorsun, aklında ekonomi, asgari ücret, bir de babamın “Bizim zamanımızda...” diye başlayan hikayesi.

Ailemizin yemek masası, 1980'lerin sonlarında, Ankara'nın soğuk kış akşamlarında, politik tartışmaların vazgeçilmez mekânıydı. Babam, emekli bir öğretmen olarak, her pazar akşamı sofrayı kurar, büyükannemle birlikte radyonun haberlerini yorumlamaya başlardı. O masada, 1987'de Özal'ın ekonomik politikalarını tartışırken, büyükannem hep aynı şeyi söylerdi: "Bu faiz oranları evi geçindirmeye yetmiyor." Ben, on yaşındayken, sessizce dinler, ama bir keresinde lafa karışıp, okulda öğrendiğim bir şeyi eklemiştim: "Ama Avrupa'da refah devleti var, neden bizde yok?"

Büyükannem, 75 yaşında olmasına rağmen, o tartışmalarda canlılaşıyordu. 1990'ların başında, Körfez Savaşı'nın başladığı günlerde, masaya Irak haritası çizdiği bir kağıt getirirdi ve "Amerika'nın oyunları bizi nasıl etkileyecek" diye sorardı. Aile yemekleri, böyle anlarda, sıradan bir sohbete dönüşmezdi; babamın sesi yükselir, annemin yaptığı dolmalar soğur kalırdı. Bir keresinde, 1995'te Refah-Yol hükümetini konuşurken, büyükannem masaya vurup "Bu koalisyonlar ülkeyi bölecek" demişti, ben de onu sakinleştirmek için su getirirdim.

Yaşlı bakımı gözlemlerime göre, bu tür tartışmalar, büyükannemin hafızasını güçlendiriyordu. Her hafta sonu, o masada, politik konuları irdelemek, onun günlük rutinine renk katardı. Mesela, 2002 seçimlerinden önce, televizyondan izlediğimiz haberler üzerine, büyükannem "AKP'nin vaatleri gerçekçi mi" diye sorgulardı, ben de ona yardımcı olmak için gazete kupürleri getirirdim. Aile bağlarını, bu anlar pekiştirirdi; ama bazen, tartışmalar uzarsa, herkes yorgun düşerdi. Ben, o günleri hatırladıkça, büyükannemin o derin bilgisini özlüyorum; çünkü o masada, sadece siyaset konuşulmazdı, hayatın kendisi paylaşılırdı.

Şimdi, yıllar sonra, kendi ailemde benzer sohbetleri izliyorum. 2010'larda, sosyal medyanın etkisiyle, tartışmalar daha hararetli hale geldi. Büyükannemle birlikte, bir pazar akşamı, Gezi olaylarını konuşurken, onun "Gençler haklı, ama dikkatli olmalılar" sözleri aklımda kaldı. O yemekler, bana, yaşlıların deneyimlerini aktarmasının ne kadar önemli olduğunu gösterdi. Her seferinde, masadan kalktığımızda, bir parça daha büyüdüğümü hissederdim. Ailede politik tartışmalar, belki gerginlik yaratırdı, ama aynı zamanda birliği korurdu; ben, bu anıları saklıyorum.

Masada yemek soğusun diye konuşmaya başlıyorlar işte. Annem bir haber görmüş, babam çıkışıyor, ben de araya giriyorum. Sonra fark ediyorum ki hiç kimse birbirini dinlemiyor, herkes kendi cümlesini tamamlamaya çalışıyor. Geçen pazar tavuk dönerle başladı tartışma, seçimle bitti. Döner soğumuştu zaten.

Pratik kısım şu: Siyaset masaya gelince yemek kötü gidiyor, hazım kötü gidiyor, ilişki kötü gidiyor. Ben masada konuşmayı kontrol etmeye çalışırım artık. Yemek başlamadan önce "bugün siyaset konuşmayacağız" demiyorum, çünkü o zaman hemen konu olur. Aksine ben başka şeyler soruyorum. Babama iş nasıl gidiyor, annemin bahçesindeki domates ne kadar büyümüş, ablama kız arkadaşları ne yapıyor. İnsanlar siyaset konusunda ısrarcı ama kişisel sorular gelince kolayca yöneliyorlar oraya.

Eğer yine de konu açılırsa, ben dinlemekle kalıyorum. Söz almıyorum, karşı çıkmıyorum. Birisi konuştuğu sürece diğeri rahatsız olmuyor, tartışma başlamıyor. Susunca başlıyor sorun.

Geçen bayram, Pendik’te aile masasında klasik tartışma: dayım ekonomiden giriyor, teyzem “ülke elden gidiyor” spotunu basıyor. Babam hala 90’ların koalisyon kriziyle ilgili şeyler anlatıyor, sanki ben piyasayı TradingView’den değil, ondan öğreneceğim. En son küçüğümüz, elindeki tabletten “chatgpt yasaklanmalı” diye bağırdı. Annem gürültüden pilavın tuzunu unuttu, rice’ı Bitcoin gibi dalgalı çıktı. Ben de ortada, “borsada işler nasıl?” diye sorulsun diye bekliyorum, kimse sallamıyor.