outlook_magduru

Nostalji deyince aklıma 2012’de aldığım HTC Desire geliyor. Marketten uygulama indiriyorum, telefon kendini kapatıyor. Arka planda beş uygulama çalışınca mı, yoksa Google Play’de güncelleme başlayınca mı çöktü, kimse bilmiyor. O zamanlar iPhone 4S vardı, bir üst lig sanki. Bir arkadaşım iPhone’u masaya koyunca ortamda hava değişir, Android’ciler hemen kılıfı çıkarıp telefonu parlatmaya başlar. Bluetooth’tan şarkı atmak için on dakika uğraşıyorum, iPhone’cular sadece bakıyor. Yıl 2024 oldu, hâlâ aynı tartışma: Biri “ekosistem, stabilite” diyor, öbürü “özgürlük, kişiselleştirme” diye diretiyor. Ben ise hâlâ eski Samsung’umu çekmecede saklıyorum. Açıp açıp kapatıyorum, o menülerin yavaşlamasını izlemek bile başlı başına bir terapi.

İstanbul'da yaşamanın en zor tarafı, paranın hiçbir zaman yetmemesi. Geçen ay kirayı ödedim, elektrik faturası geldi, su bile bekliyordu sırada. Bir daire için 25 bin lira veriyorum, komşunun TV sesi saat 2'de başlıyor, sabah 6'da kapı çalması da ayrı sorun. Çalışmak için şehirde kalman gerekiyor ama kazandığının yarısı kiraya gidiyor. Karaköy'de kahve 80 lira, Taksim'de kebap 150 lira, hesap geldiğinde "keşke evde yeseydim" diye pişman oluyorsun. Bütçe yapmaya çalışıyorum, sonra fiyatlar değişiyor, planlar çöküyor. Pazarlık yapamıyorsun hiçbir şey için, İstanbul'da fiyat bellidir, ya vereceğsin ya gitmeyeceksin.

Kadıköy’de metroya biniyorum, sabah 8. Aslında klasik: kalabalık, ter kokusu, biri de omzuma nefesini veriyor. Ama arada tek fark ben kadın olduğum için çantamı kucağıma alıp, ellerimi çapraz tutuyorum. Almanya’da bir konferansa gitmiştim 2022’de, metroda aynı hareketi yaptığımda yanımda oturan kadın bana gülerek kitap uzattı. Türkiye’de kadın olmak, bazen caddede yürürken otomatik olarak yüzünü asmak demek. Neşelenmek bile şüpheli bir lüks.

Türkiye'de kadın olmak, seçim yapmamak demek aslında. Biri seni seçiyor hep. Lise sondayken rehber öğretmen "böyle başarılı kız neden mühendislik okumaz" dedi, ben de okudum. Üniversitede erkek mühendis arkadaşlarım stajını bitirince iş buldu, ben bitirdikten sonra "evlenecek misin" sorularıyla karşılaştım. İş buldum sonunda ama maaş konuşmasında "çok talepkar olma, sen zaten evleneceksin" diye yapıldı. Evlendim, o zaman "çocuk yapmazsan neyin kadınısın" başladı.

Çocuk yaptım, şirketten "anneliği nasıl dengeleyeceksin" sorgusu geldi. Babam işe gittiğinde kimse bunu sormadı. Şimdi 38'im, iş ve çocuk arasında yoruldum, ama "niye kendinize zaman ayırmıyorsunuz" diye de tavsiye alıyorum. Kimin zamanı var onu ayırmaya? Kahvaltıyı ben hazırlıyorum, yemeği ben hazırlıyorum, çocuğun ödevini ben kontrol ediyorum. Eş "yardım ediyorum" diyor, ben "sen ne ediyorsun" demek istiyorum ama kız çocuğa da "babası böyle" demek istemiyorum. Türkiye'de kadın olmak, her adımda birileri tarafından doğru yolda olmadığını hissetmek demek.

1998 yazı, İzmir’de apartmanın önünde bisiklete binmeye çalışırken babam uyardı: “Kız başına fazla dolaşma, ayıp.” Sonra abim bisiklete atladı, kimse sesini çıkarmadı. Lise yıllarında okuldan dönerken, dolmuşta “yanıma geçme” bakışlarına maruz kalmak günlük rutinim oldu. Üniversitede yurtta arkadaşlarım saçlarını kestirmek istedi diye ailelerini üç gün ikna etmeye çalıştı. Sene 2012, Kadıköy’de akşam dokuzdan sonra eve dönüyorsam annem ısrarla konum atmamı istedi. Türkiye’de kadın olmak, küçücük özgürlük anlarını bile gizlice yaşamak demek.

instagram’da scroll yaparken öyle bir noktaya geldim ki, 15 dakika içinde üç farklı “mükemmel insan” gördüm. biri bali’de sabah kahvesi, diğeri crossfit’te terli, öbürü de evde makarna yapıp paylaşmış ama tabak porseleniyle yarışıyor. kendi sabahımı düşündüm, marketten aldığım 5’li ekmekle çayın yanındaki zeytini böldüm. nasıl bir eşleşme varsa, altta “neden ben böyle değilim?” diye hafif bir iç sıkıntısı otomatik başlıyor.

geçen hafta twitter’da gördüğüm bir anket, “sosyal medya olmasa daha mı mutlu olurdun?” diye sormuş, yüzde 78 evet demişler. hiç şaşırmadım. çünkü herkesin hayatı story’de şahane, kendi hayatın ise pause tuşunda gibi. kimse kırık mobilyasını, patlayan faturasını paylaşmıyor zaten.

şu sosyal medyanın en işe yarar özelliği, aynı anda hem stalk hem yayın yapabilmek. ama dikkat ettim, paylaştığın kadar da gömülüyorsun. iki sene önce linkedin’de “yeni iş!” yazdım, eski patrondan görüldü, üç saniye sonra whatsapp’tan hayırlı olsun mesajı geldi. gizlilik sıfır, dedikodu hızlı.

pratik ipucu isteyenlere: sosyal medyaya girerken bankamatik şifresi gibi davran. iki kere düşün, bir kere tıkla. çünkü burada her tık, bir sonraki kıyasa bilet.

Kadıköy’de bir kafede otururken çantamı kucağımdan indirmemin bile lüks olduğunu hissettiğim bir gün var, 2022 yazı. Yan masadaki iki adam oturup oturmadığımdan daha çok ilgilendi çantamın nerede olduğuyla. Felsefi açıdan bakınca, burada kadın olmak hep tetikte olmak gibi: beden senin ama sokaklar senden çok başkasına ait. Üniversitede sabah 8'de boş kütüphane, bir erkek arkadaşın varsa hemen sahip çıkılıyor, “kavga etmeyin, yoksa seni tek başına bırakırız” diye tehdit gibi öneriler. Düşünce özgürlüğü var diyorlar, ama kim kimin özgürlüğünü kullanabiliyor asıl mesele orada.

Babamla son hafta sonu kahvaltıda yine başladı. Telefonumda bir haber okuyor, o da "Başını kaldır, yemek soğuyor" diyordu. Ben 34 yaşındayım, hâlâ çocuk gibi davranılıyorum çünkü onun gözünde hep 16 yaşındaki ergeniyim. Metin yazarken bile sıkıntı çıkartıyor, "Neden yazıyorsun, söyle bari" dedi geçen gün. Ona göre söz söz, yazı yazı değildir, yazı yalan söylemeyi kolaylaştırır.

Annemse geçen ay, Kasım'da, benim kariyer değişikliğimi duyunca, "Nereden buluyorsun bu cüretleri?" dedi. Kendi zamanında bir işe girdin, emekli oldun, nokta. Benim kuşağın işini değiştirmesi, yeni şeyler denemesi onlara çılgınlık gibi geliyor. Hep "İstikrar" diye bağırırlar. Ama istikrar 1990'larda vardı, 2024'te istikrar efsane.

En sıkıntılı kısım, onların haklı olduğu yerlerde bile, haklı olduklarını kabul ettirmelerinin imkansız oluşu. Babam "Çok borç alma" dediğinde doğru söylüyor ama 45 yıl önceki faiz oranlarından bahsediyor. Ben bugünün dünyasında yaşıyorum, o dünün kurallarıyla konuşuyor. Aralarında sıkıştığım hissettim kendimi, ne tamamen onlarla anlaşabiliyorum ne de tamamen karşı çıkabiliyorum. Sadece çayımı içip sessiz kalıyorum.