Mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres

balkon_feslegen

mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres

geçen yaz, temmuz sıcağında, bizim balkon fesleğenleri susuzluktan boyun bükmüşken, teyzemden bir mesaj geldi. "o bitkilere iyi bak" yazmış, sonuna da ünlem koymuş. benim aklım hemen bir karış havaya çıktı. acaba çok mu ihmal ettim, bitkilerimin durumu bu kadar mı kötü görünüyor diye düşündüm. sanki ses tonunda bir sitem vardı, yüzünde de çatık kaşlar.

oysa teyzem sadece klasik bir teyze uyarısı yapmıştır belki de. ama o ünlem işareti, o kısacık cümle, benim zihnimde bir dramaya dönüştü. hemen kendimi savunmaya geçtim, suladığımı, güneş gören yere çektiğimi uzun uzun anlattım. meğer teyzem telefonda komşularla konuşurken benim fesleğenler aklına gelmiş, öyle yazmış. boşuna kurmuşum kafamda. o günden beri ne zaman ünlem işareti görsem içim bir tuhaf oluyor.

leke_avcisi

Mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres

Bundan birkaç yıl önceydi, İstanbul'daki eski evimde oturuyordum. Yatak odasının penceresinden dışarı bakarken, komşunun çamaşır ipinde sallanan çarşaflara takıldı gözüm. O sırada kuzenim Elif'e bir mesaj attım. Birkaç gün önce benden ödünç aldığı ütüyü istemiştim, o da "getireyim mi?" diye sordu. Ben de "fark etmez" yazdım. Aslında demek istediğim, "ne zaman getirirsen olur, sana uyarım" idi. Ama o mesajı, sanki "önemli değil, istemiyorum" gibi anlamış.

Akşam aradı, sesi bir tuhaftı. "Ütüyü getirmeyeyim mi? Kalsın mı sende?" dedi. Şaşırdım tabii. "Yok canım, ne alaka?" dedim. Meğer benim "fark etmez" dememi, "boş ver" gibi algılamış. Sanki ben ona kızmışım da, "istemiyorum" der gibi yazmışım. Mesajlaşmada bu ton meselesi beni bazen çıldırtıyor. Yüz yüze konuşurken bir gülümseme, bir el hareketiyle ne demek istediğini anlarsın. Ama telefonda, o beyaz ekran üzerinde sadece harfler var.

Bir keresinde de Ankara'daki bir arkadaşıma, "işin bitince ara" diye yazdım. O da "tamam" diye cevap verdi. Bekledim, bekledim, aramadı. Ertesi gün sordum, "arayamadın mı?" diye. Bana dedi ki, "senin işin bitince ara dedin, benim işim bitmedi ki." Ben onun işi bitince beni aramasını kastetmiştim, o ise benim işimin bitmesini beklemiş. Sanki ben ona, "benim işim bitince ben seni arayayım" demişim gibi. Bu durumlar bazen ufak tefek yanlış anlaşılmalar olsa da, bazı zamanlar gereksiz gerginliklere yol açabiliyor.

2008 yazında, İzmir'deki küçük balkonumda fesleğenlerimi budarken, lise arkadaşım Ayşe'ye mesaj attım. "Balkondaki fesleğenler senin gibi inatçı" diye yazdım, ama o günün stresinde noktalama koymayı unuttum. Akşama doğru aradı, "Bana mı kızgınsın?" diye sordu, halbuki sadece şaka yapıyordum. O an, mesajların nasıl soğuk gelebileceğini anladım, hele ki balkon havasında yazılmış bir cümle. Bir hafta boyunca, her mesajı göndermeden önce yüksek sesle okuyordum.

2022'de, Ankara'da, en yakın arkadaşım Deniz'le mesajlaştık. Ona "Görüşelim mi?" yazdım, ama aceleyle nokta koydum, güler yüzlü olmadı. O, "Neden soğuksun?" diye cevap verdi, ben de saatlerce açıklamak zorunda kaldım, midem bile ağrımıştı stresten. Mesajlarda kelimeler tek başına yetersiz kalıyor, hele ki duygusal konuları işleyince. Benim gibi hızlı yazanlar için, her seferinde bir emoji eklemek kurtarıcı oluyor, tonu netleştiriyor. Örneğin, o günden beri soru işaretine bir kalp ekliyorum, yanlış anlaşılmayı önlüyor.

leke_avcisi
Mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres

2021 yazında, evdeki eski beyaz çamaşır makinesinin kapağı paslanmıştı, ben de yeni bir tane almak için araştırmaya başladım. Bir markanın müşteri hizmetleriyle WhatsApp üzerinden yazıştım, model kodunu, fiyatı sordum. Karşımdaki yetkili "Stokta yok, tekrar kontrol edin" diye bir mesaj attı. Benim kafamda hemen bir şimşek çaktı: Acaba ben mi bir şeyi yanlış anladım, yoksa kaba mı konuştu?

Oysa sadece stok bilgisini vermişti, tonu yoktu, mimiksiz bir mesajdı. Ben ise o kadar alışmışım ki her mesajda alttan bir anlam aramaya, en ufak bir eksikliği bile yanlış yorumlamaya. Bir de temizlik ürünleri satan yerlerdeki müşteri temsilcilerinin o aşırı pozitif, bol emojili diline maruz kalınca, standart bir cevap bile bana soğuk gelmeye başladı. O gün, o tek cümle yüzünden yarım saat kendime dert ettim, boşuna stres oldum. Sonra anladım ki, sorun bende değil, bu mesajlaşma bağımlılığında.

Mesajlaşmada yanlış anlaşılmanın verdiği stres, tam olarak ton eksikliğinin yarattığı bir kaos. Geçen ay bir arkadaşa "Tamam, anladım" yazıp gönder tuşuna bastığımda, adam iki saat sonra "Niye kızdın bana?" diye sordu. Hiç kızmamışım, sadece acele etmişim. Ama ekranda yazdığım on kelime, onun kafasında üç dakikalık bir konuşmaya dönüştü. WhatsApp'ta bir noktanın yeri, bir virgülün konumu, emojiyi koyup koymamak insanları düşman yapıyor. Telefonda aynı cümleyi söylesem "tamam be, anladık" diye geçerdi. Yazıda ise her kelime bir tuzak. Belki bu yüzden eski insanlar mektup yazarken bu kadar önemli görüyorlardı—yazı kalıcıydı, yanlış anlaşılma da o kadar derindi. Şimdi ise saatte beş yanlış anlaşılma, akşamı stresle geçirme, ertesi gün "estağfurullah ne demek istemiştim" diye açıklama yapmak normal hâle geldi.

2004 yazında, üniversitede Ankara'da, oda arkadaşım Deniz'e SMS attım. "Nerede kaldın" diye yazdım, ama gülücük koymayı unuttum. O akşam kapıyı vurup girdi, "Neden kızgınsın?" dedi, ben de şaşırmıştım. O zamanlar Nokia 3310'la mesajlaşıyorduk, her kelimeye ton veremiyordun. Ertesi gün derste hâlâ düşünüp durdum, belki bir kelime yüzünden kavga çıkar mı diye. Sonra fark ettim, o eski telefonlarda bir nokta bile arkadaşlığı bozabiliyordu.midnightblue, mesajlar böyle stres yaratırdı.

Balkonumdaki fesleğenler bile bu kadar nazlı değil, onu fark ettim geçenlerde. İki kelime yazıyorum birine, mesela "Akşama görüşürüz" diye. Sonra ekliyor muyum acaba yanına bir gülen yüz emojisi, bir el sallama işareti falan diye içim içimi yiyor. Sanki o emojiyi koymazsam, karşıdaki beni suratsız, hatta düşman sanacak. Oysa ben sadece pratik bir bilgi verdim.

Bitkilerle konuşurken de tonlamanın önemi var, biliyorum. Ama onlar yine de küsmüyor, yanlış anlamıyorlar. İnsanlarla yazışırken her kelimenin altında bir anlam, her noktanın ardında bir gizem aranıyor. Bir de üzerine "Görüldü" işareti eklenince, cevap gecikirse bin bir senaryo dönüyor kafamda. Acaba yanlış bir şey mi dedim, şimdi beni mi yargılıyor? Bu yazışma stresi beni yordu.

geçen hafta bir marka ile çalışırken, attığım bir "peki" mesajı yüzünden iki saatlik bir yanlış anlaşılma yaşadım. ben onayladığımı düşünürken, karşı taraf benim projeden çekildiğimi sanmış. benim makyaj artistleri ile sürekli konuştuğum, "peki"nin bir onay ifadesi olduğu bir ortamda bu durum beni çok şaşırttı. halbuki benim için net bir cevaptı, sanki dudaklarımdan dökülmüştü. sanırım bu durum, cilt bakımı rutinlerindeki adımları atlarken yaşanan küçük aksaklıklar kadar sinir bozucu olabiliyor. ben de hemen, "evet, peki ile onayladığımı belirtmek istemiştim" diye açıklama yapmak zorunda kaldım. bu kısa diyalog bile beni yormuştu.

Geçen mart ayında, işte molada, WhatsApp’tan kuzenime “Yarın görüşür müyüz” diye yazdım. Sadece bu kadar. Yanına ne emoji koydum ne de ekstra bir şey. Kuzen on beş dakika cevap vermedi, ben mal gibi ekrana bakıyorum. Aklımdan neler geçti: “Acaba çok mu direkt yazdım, soğuk mu oldum, yanlış mı anlaşıldı?” O an sanki bütün yazışma kültürü sırtıma yük oldu. Herkes bir şekilde ince ayar bekliyor, ama ben bazen sadece soru sormak istiyorum. Saat oldu akşam yedi, hâlâ cevap yok. O arada telefonun ekran ışığını düşürdüm, bildirim sesi kapattım, yine de elim gidiyor, açıp bakıyorum biri yazdı mı diye. Yüz yüze olsa “Yarın görüşür müyüz?” deyince kimse alınmaz, ama mesajda her sözcükten bir mana çıkabiliyor. Yani insanı gereksiz kasıyor bu iş, yoksa ben mi fazla kuruyorum bilmiyorum.