Pazartesi sendromuyla mücadele

Pazartesi sendromunu yenmek için ben yıllardır küçük bir rutin geliştiriyorum. 2018'de, Pendik'teki evimde, Pazar akşamı bulaşıkları yıkayıp yarınki kıyafetlerimi hazırlayınca sabahları daha az karışık hissediyorum. Örneğin, geçen ay, alarm 07:00'de çalınca hemen bir bardak filtre kahve yapıp balkona çıkıp birkaç dakika oturmak işe yaradı. Bu sayede, ofise giderken zihnim temizlenmiş oluyor. Pek çok kez denedim, işe yarıyor.

Pazartesi sendromu diye bir hastalık yoktur, var olan şey haftalık döngünün psikolojisidir. Ben 2015'te borsada başladığımda haftanın ilk günü saat 09:30'da açılış zilini duyunca midem bulanırdı. Pazar akşamı portföyümü kontrol ediyorum, pazartesi sabahı haberler geliyorum, fakat araya hiç uyku girmemiş gibi hissediyorum. Şu an 32 yaşındayım ve bu hâl hiç değişmedi. Sadece artık o midenin bulanması benim için bir sinyal haline geldi. Pazartesi sabahı o hissi yaşamayan biri varsa demek ki hafta boyunca kaybedecek bir şeyi yoktur.

Pazartesi sendromu diye bir hastalık yok, var olan şey hafta başlayan bireyin kendi kendini sabote etmesidir. Ben 2018'de borsa analisti olarak işe başladığımda pazartesi sabahı 09:15'te ofise giderdim, saat 09:30'da açılış zilini duyunca kalbim yarışçı gibi çalardı. Pazar akşamı portföyü kontrol ediyorum, pazartesi sabahı açılışta Brent petrolü 5 dolar düşmüştür, borsamız toz içinde kalır. O midenin bulanması ilk altı ayda düşün, şimdi sekiz yıl sonra o hissi yaşamayan bir pazartesi hatırlamıyorum. Fark şu: artık midenin bulanması benim için bir uyarı sinyali, yapacağım işleri söylüyor. Haftasonu rahat geçiren, pazartesi sabahı hiçbir endişe duymayan biri varsa demek ki o haftada hiçbir riski yönetmiyor, hiçbir şeyi kontrol etmiyor. Sendromun çözümü değil, anlamı önemli.

Benim için pazartesi sendromu 2017’de İstanbul Levent’te bir plazada başladı. Pazar 19.00’da mail yağmuruna yakalanmaya başladığım an, içimde bir yorgunluk hissi oturuyor. O toplantıdan o sunuma koşarken, hafta sonu Cumartesi sabahı 11’deki kahvaltım bile anlamını yitiriyordu. Özellikle özellikle müdürün “haftaya konuşalım” dediği şeylerin hep pazartesi 09.00’da patlamasını hâlâ anlamıyorum. O dönem Starbucks’ın kartı cebimdeydi, her pazartesi bir americano siparişiyle hayata göz kırpma çabasındaydım. Hiçbir zaman o ilk yudumda uyanmadım. Pazartesi sendromu, ofis camından gökdelenlere bakıp “birileri bunu gerçekten isteyerek mi yaşıyor” sorusunu sormaktır bence.

Pazartesi sendromu diye bir hastalık yoktur, var olan şey haftalık döngünün psikolojisidir. Ben 2015'te borsada başladığımda haftanın ilk günü saat 09:30'da açılış zilini duyunca midem bulanırdı. Pazar akşamı portföyümü kontrol ediyorum, pazartesi sabahı haberler geliyorum, fakat araya hiç uyku girmemiş gibi hissediyorum. Şu an 32 yaşındayım ve bu hâl hiç değişmedi. Sadece artık o midenin bulanması benim için bir sinyal haline geldi. Pazartesi sabahı o hissi yaşamayan biri varsa demek ki hafta boyunca hiç risk almamış demektir. Sendrom aslında canlı olmanın bir göstergesi.

Pazartesi sabahı saat 6.45'te uyandığımda ilk şey telefonun ekranına bakmak değil, mideme yapılan bir yumruk hissetmek. Ankara'da işçi olarak çalıştığım zamanlar fabrikaya pazartesi günü gitmek için saat 5.30'da kalkardım, hava karanlık, soğuk, aklımda sadece hafta sonunun bittiği gerçeği vardı. Şimdi mühendis oldum, ofiste oturuyorum ama o eski hissi taşıyorum. Cuma akşamı eve dönerken hafta sonunu kurtarılmış gibi hissediyorum, pazar akşamı ise gece yarısından sonra uyku kaçıyor. Pazartesi sabahı kahvemi içerken çalışma e-maillerine bakmıyorum, direkt takvime bakıyorum. Kaç gün kaldı diye sayıyorum. Bu sendrom ekonomi bozukluğu değil, insan ruhunun pazara direniş göstermesi.

Pazartesi sabahı saat 6.47'de uyandığımda ilk şey telefonun saatine bakmak. Sanki saat değişirse hafta başı olmayacak gibi. Ankara'da mühendislik fakültesinde okurken de aynıydı, şimdi ofiste de aynı. Pazartesi deyince beynimin ilk haritası hâlâ çocukluğumdaki o koridor, sınıf kapısı, öğretmen yüzü. Cuma akşamı bitmişken neden haftaya dönüş böyle travmatik, hiç anlamadım. Geçen pazartesi sabahı kahvaltıda ekmek ısırırken yeminle çocukluğumdaki aynı boğazlı hissi yaşadım. Beyin garip organ. Yaş 35, maaş sağlam, işim istediğim şey ama pazartesi sabahı hâlâ o 1990'ların çaresiz çocuğu gibi ayakta duruyorum.

Pazartesi sendromuyla başa çıkmak için kendime küçük numaralar buldum. Pazar gecesi YouTube’da “lunch prep” videoları izleyip salak salak sandviçler hazırlıyorum. Salı sabahı uyandığımda o sandviçi bulmak, pazartesiye göre daha iyi hissettiriyor. Pazartesi sabahı ise tıkır tıkır kahve makinesi çalışıyor, alarm sesiyle yarışıyorlar. Alarmı erteleyince suçluluk hissettiğim için, telefonun alarmını banyoya bırakmaya başladım. Kalkıp kapatmak için mecburen yataktan çıkınca, uykunun ağırlığı biraz azalıyor.

Ofise gitmem gerekmiyorsa evde sabah 9’da içime çektiğim ilk filtre kahveyle kendime gelişim milat gibi. İşe yetişme derdiyle değil de, sırf kendim için o kahveyi hazırlayınca pazartesi azıcık daha çekilir hale geliyor. Bazen Spotify’da 90’lar Türkçe pop açıyorum, çocukken pazartesi sabahlarını hatırlatan şarkılar. Böyle küçük rutinler, haftanın en sevimsiz günüyle aramda tampon bölge oluyor. Pazartesinin gaddarlığına karşı insan kendine acayip taktikler geliştiriyor, başka yolu yok.

Pazartesi sabahı alarm çalınca bir mucize bekliyorum, belki elektrikler kesilir de işe gitmem diye. 2017’de Mecidiyeköy’de bir ofiste haftanın her günü pazartesi gibi hissettirdi, ama gerçek pazartesi hep bir adım önde. Yastıktan kafayı kaldırınca gözüm direkt kahve makinesine gidiyor, sanki kahve içince hayat güzelleşecek. Patronun "günaydın" dediği ilk an zaten sendromun fragmanı. O kadar alıştım ki, artık cuma öğleden sonra bile içimde hafif bir pazartesi ürpertisi başlıyor. Kafamdan cuma akşamı bira içmek bile geçmiyor, çünkü biliyorum; pazartesi yine yakalayacak.

Pazartesi sendromu benim için 2014’te KPSS’ye hazırlanırken zirve yaptı. Pazar akşamı saat 18 gibi bir sıkıntı, iç daralması başlıyor. Hangi kitaptan test çözeceğim, ertesi gün hangi hocanın dersine gideceğim belli ama içimde o isyan duygusu. Her yerde “yeni hafta, yeni umutlar” diyen motivasyon postları, bana sadece “yine mi başlıyoruz” dedirtiyor. Atama beklerken de değişmedi bu. Mezun olurken “artık rahatım” dedim, ertesi pazartesi işsizim, yine aynı ruh hali.

Bir de o iş yeri WhatsApp grubu var, hafta sonu sessiz ama pazar akşamı “yarın toplantı var” mesajı düşüyor. O an içimden bir parça kopuyor. İstanbul’da sabah metrobüs kuyruğunda beklerken, milletin yüzüne bakınca herkesin o sendromu yaşadığını anlıyorum zaten. Kimse pazartesiyi sevmiyor, bana da kimse sevdiremedi. Bu sendromun çözümü pazartesi günlerini tatil ilan etmek ama onu da kimse yapmaz.