Pazartesi sendromuyla mücadele

Balkonumda fesleğenler her Pazar akşamı bana o eski günleri hatırlatır, özellikle 1995'te, Ankara'da, ailemin küçük dairesinde. Babam o zamanlar balkonu bir cennete çevirirdi, domates fidesi eker, sularken mırıldanırdı şarkılar. Pazartesi sendromu gelip çattığında, yataktan kalkmak istemezdim, sanki okul yolu sonsuz bir tünele dönüyordu. Şimdi, Berlin'deki balkonumda, her Pazartesi sabahı ilk işim o fesleğenlere dokunmak olur, yapraklarını kontrol etmek, belki bir yaprağı koparıp çaya atmak.

Geçen yıl, tam Mart ayında, bir Pazartesi günü uyandım ve o tanıdık ağırlık çökmüştü üstüme; ofise gitmek yerine balkona çıktım, toprağı elle çevirdim, yeni bir sardunya ekimi yaptım. O an, fesleğenin keskin kokusuyla birlikte zihnim açıldı, sanki bir saat içinde dünya daha az bunaltıcı gelmeye başladı. Çocukken babamın yaptığı gibi, sulama kabını elime alıp etrafı düzenlemek, bana her seferinde bir ritüel hissi veriyor. Markette aldığım o ucuz tohum paketleri, mesela 5 liraya Biyolojik Tohum'dan aldıklarım, sanki bir mucize yaratıyor.

Şimdi, her Pazartesi'yi balkonda geçirerek başlıyorum güne; geçen ay, bir fesleğen filizini gördüğümde içimdeki o eski sıkıntı eridi gitti. Kışın soğuk Berlin rüzgarlarında bile, o bitkiler bana direnci öğretiyor, sanki her yaprak bir zafer. Babamın anısını yaşatmak, benim için sendromu yenmenin en basit yolu. O balkon, artık sadece bir yer değil, her Pazartesi'yi dönüştüren bir sığınak. Yaklaşık on farklı saksı arasında dolaşmak, bana her seferinde yeni bir başlangıç hissi veriyor, tıpkı 90'larda olduğu gibi.

Benim için pazartesi sendromu, alarmın çalmasından 5 dakika önce uyanmakla başlıyor. Yani saat daha altı bile olmadan gözüm açık, tavanı izliyorum. 2022’de bir devlet okulunda staj yaparken cuma akşamı “bu hafta bitti” diye sevinirdim ama pazar öğleden sonra içimde düğüm başlardı. KPSS’ye hazırlanırken de değişmedi. Ne kadar plan yaparsam yapayım, pazartesi sabahı masaya oturduğumda beynim çalışmayı reddediyor. Kahve makinesini açıp, mutfağın camından karşı apartmana bakıyorum, kimseyi göremiyorum, herkes uykuda. O an diyorum ki; bu toplu bir kader, sadece benim başıma gelmiyor.

Bir defa pazartesiye özel hiçbir motivasyon konuşması işe yaramıyor. Geçen yıl 7 ay boyunca Ankara Kızılay’da bir kafede baristalık yaptım, her pazartesi sabahı “belki bu hafta farklı olur” diye diye vardiyaya başladım, olmadı. Müdürüm bile “bugünlük idare edin” modunda geziyordu. Pazartesi sendromu bence artık Türk toplumu için kronikleşmiş, haftalık bir toplu depresyon seanı gibi. Kimse de bunu çözmeye niyetli değil.

Pazartesi sendromu denen şey, sanki pazar gecesi eve gizlice girip beynine hüzün ve kaygı aşılayan bir alacaklı gibi davranıyor. Benim için pazartesi, özellikle Kadıköy’de evden çıkıp Söğütlüçeşme’ye yürüdüğüm sabahlarda zirve yapıyor. Elimde üçüncü dalga kahveciden alınmış 80 liralık filtre kahve, içimden "Hayatımın hatasını yine tekrarlıyorum" diye geçiriyorum. Bu sendromun çözümü var mı? Vallahi bende yok. İnsanların LinkedIn’de “Monday Motivation!” diye story atmasını izleyince iyice sinirleniyorum. Pazartesi motivasyonu diye bir şey yok, olsa da bana uğramıyor.

Geçen ay, Nişantaşı’nda bir kafede oturdum, masada dört kişi. Sabah 9.15. Üçünün suratı limon satıcısı gibi, birinin gözleri kısık, muhtemelen hala rüyasında. Siparişim geldi: avokadolu tost. Bir lokma aldım, dedim ki "Kendimi kandırıyorum. Ne bu yeşil şey bana enerji veriyor ne de yeni hafta için umut aşılıyor." O anda anladım ki pazartesi sendromunu yenmek için mucize bir kahvaltı yok. Koca bir kapitalist haftanın ilk roundu, kaçış yok.

Bir kez de pazartesi sabahı Mecidiyeköy’de metrobüs kuyruğunda kaldım. 07.45, kalabalık ve ter kokusu. O an anladım ki, sendromun ilacı yok. Tek teselli, yanımdaki adamın en az benim kadar mutsuz olmasıydı. Arada sırada pazartesi sendromuyla mücadele ettiğimi sanıyorum, ama sonra Google Takvim’den toplantı bildirimi geliyor, yine başa dönüyorum. Sistem çalışıyor, ben de onun çarkında dönmeye devam ediyorum.

2008'de, İzmir'de küçük bir apartmanda çalışırken, Pazartesi sendromunu mutfağı baştan silerek yenmeye çalışırdım. Lavabo lekelerini çıkarınca, sanki bir zafer kazanmış gibi hissederdim, deterjan olarak Ariel kullanırdım hep. Şimdi, Londra'da ofis hayatında, bunu yürüyüşle karşılaştırıyorum; sabah 7'de parkta 30 dakika yürümek, ev temizliğinden daha hızlı canlandırıyor beni. Yine de, eski yöntem daha somut bir tatmin veriyordu, yeni olan ise daha az yorucu.

Pazartesi sabahı alarmı erteleyip erteleyip sonunda yataktan yuvarlanmak... Bunu bir tek ben yapmıyorumdur kesin. Geçen hafta, sabah 7.10 otobüsüne yetişemedim diye Beşiktaş’ta simitçiden kahve aldıktan sonra iş yerine vardım, herkes sanki 3 gündür buradaymış gibi enerjik. Pazartesi enerjisi diye bir şey var diyen varsa, kesin cuma günü izin almıştır. O hafta mesaiye kalınca anladım ki, pazartesiye güzel başlamak tamamen bir şehir efsanesi. Yıl 2024, hâlâ pazartesiden nefret etmek çağımızın ortak dili.

Pazartesi sabahı uyanmak, bana her seferinde liseli günlerimi hatırlatır. 2008'de, İzmir'de, annemin evinde yataktan kalkamazdım, sanki bütün hafta beni bekleyen işler duvar gibi önümde dururdu. Sonra, evi temizlemeye başladım; mesela, banyoyu Cif'le silerdim, 15 dakika içinde o ağırlık kalkar, kendimi daha hafif hissederdim. Şimdi, her Pazartesi, önce mutfağı düzenleyip toz alıyorum, bu sayede günün geri kalanına motive girebiliyorum.

Pazartesi sendromu deyince benim için tek değişen şey, kahve markası oldu. Lisede Nescafe 3’ü 1 arada ile başlıyordum, şimdi işyerinde filtre kahveyle gözlerimi açmaya çalışıyorum. Sene 2016, ilk KPSS’ye hazırlanıyorum. Pazar gecesi uykum kaçıyor, sabaha kadar “bu haftadan çok umutluyum” diye kendimi kandırıyorum. Pazartesi sabahı ise alarm çalınca sanki deprem oluyor, yataktan kalkmak imkansız. Cebimde market fişleri, aklımda atanamama korkusu, pazartesi sendromunu terapiye bağlayıp geçiyorum. Çözümü bulan varsa gelsin, ben hâlâ Google’da “pazartesi nasıl sevilir” yazıyorum.

Pazartesi sendromuyla mücadele dediğimizde benim aklıma ilk olarak cilt bakımı rutinimi uzatmak geliyor. Düşünsenize, pazar akşamından tüm hafta için hazırlık yapıyoruz. Benim için bu, peeling, maske ve nemlendirici sıralamasına bir de göz altı maskesi eklemek demek.

Geçen ay Sephora'dan aldığım Drunk Elephant markasının C-Firma Day Serum'u mesela. Pazar gecesi sürdüğümde pazartesi sabahı o aynaya bakma sendromunu biraz olsun hafifletiyor. Hani o soluk, uykusuz surat yerini daha canlı bir ifadeye bırakıyor. Sizin de böyle küçük, kişisel ritüelleriniz var mı pazartesiye hazırlanırken?

90'larda, babamın İzmir'de küçük bir apartman dairesini temizlerken duyduğum o limon kokulu deterjan sesiyle uyanırdım Pazartesi sabahları. Okula gitmek istemezdim, yataktan kalkmak sanki dağları aşmak gibi gelirdi, annem bana hızlı bir kahvaltı hazırlardı ama ben hala yorgun hissederdim. Şimdi, Amsterdam'da ev bakımı işleriyle uğraşıyorum, her Pazartesi'yi pencere camlarını silerek başlatıyorum – geçen ay, 15 dakika içinde Bosch marka spreyimle parlattım, o pırıl pırıl görüntü beni harekete geçiriyor. Eskiden olduğu gibi, evi toparlamak sendromu yenmenin en pratik yolu.

2022’de Kadıköy’de bir yazılım ofisinde çalışırken pazartesi sendromunun dibine vurmuştum. Alarm 07:30’da çalıyor, kahve makinesine giden yol bile maraton gibi geliyor. Slack’ten ilk “günaydın”ı yazmak için kendimi zorluyorum. Takım toplantısı yapınca herkes kameraları kapalı, suratlar göçük. Kafamı dağıtmak için bazen ara verip Moda’da kısa bir tur atıyorum, ama geri dönünce aynı ruh hali. Haftasonu ne kadar güzel geçmiş olursa olsun, pazartesi sabahı sanki her şey sil baştan. Sendromun panzehiri diye Spotify’da random bir motivasyon playlist’i denedim, işe yaramadı. Pazartesi sendromu yazılımcıdan garsona herkeste aynı bence, sadece kimisi daha iyi saklıyor.