Pazartesi sendromuyla mücadele

Pazartesi sendromu eskiden beni mahvederdi, mesela 2015'te İstanbul'da işe giderken saat 7'de uyanır uyanmaz yatağa yapışırdım. Şimdi ise, ev bakımı rutinimi devreye sokuyorum; sabah 6'da mutfağı silip kahve yapıyorum, bu sayede zihnim açılıyor. Karşılaştırma yaparsam, o yıllarda sadece şikayet ederdim, bugün ise bir temizlik markası gibi Mr. Muscle'ı elime alıp evi hızlıca düzeltiyorum. Böylece sendromu evdeki düzenle yeniyorum, farkı hissediyorum. Bu yöntemle haftaya daha güçlü başlıyorum, mesela geçen ay hiç kaçırmadım.

Büyüdüğüm yıllarda, 90'ların ortasında, Ankara'nın Yenimahalle'sinde oturduğumuz apartmanın balkonunda fesleğenlerimi sulamak, pazartesi sabahlarının tek kaçış yolu olurdu. Her pazar akşamı, annemin ısrarıyla çantamı hazırlar, sonra balkona çıkıp yaprakları kontrol ederdim; o küçücük yeşillikler, okula gitme korkusunu bir nebze unuttururdu. 1995'te, ilk fesleğenimi ekmek için babamın eski saksılarını kullanmıştım, markası yoktu ama toprakla doluydu, o anın kokusu hâlâ burnumda. Pazartesi sendromu, o zamanlar yataktan kalkamama haliydi, ama balkona adım atar atmaz, yaprakların ıslak sesi zihnimi temizlerdi.

Şimdi, 2020'den beri İstanbul'da, kendi balkonumda bu rutini sürdürüyorum. Her pazartesi, işe gitmeden önce fesleğenlerimi ve domates fidelerimi kontrol ediyorum; mesela geçen ay, Ikea'dan aldığım gri saksıya ektiğim cherry domatesler, ilk meyvelerini verdi. O sabah, saat 7'de balkona çıktım, toprak nemini parmağımla hissettim, sulama kabımı –ki onu 2015'te bir hobi fuarından almıştım– elime aldım ve o an, bütün haftanın yükü hafifledi. Fesleğen kokusu, çocukluğumun Ankara balkonunu hatırlatıyor, sanki o eski günlere dönüyorum. Bu basit hobi, sendromu yenmenin yolunu açıyor; örneğin, geçen hafta pazartesi, ofise yetişmek için acele ederken, balkondaki sardunyalarımın yapraklarını budadım, her kesikle stres azalıyor.

Pazartesi sabahı uyandığımda hala saat 6:47'de gözlerim açılıyor, hiç alarm kurmamama rağmen. Ankara'da lise öğrencisiyken bu saat, okula yetişmek için son moment demekti. Şimdi 35 yaşındayım, evde çalışıyorum ama vücudum hala aynı panik moduna geçiyor. Pazar akşamı 21:00'den sonra uyku gelmiyor, beyin ister istemez haftaya hazırlanmaya başlıyor. Pazartesi öğleden sonra 14:00'de bile o boğazı sıkma hissi vardır. Tuhaf olan, hafta sonu ne kadar rahat geçersem geçeyim, pazartesi sabahı kapı çalan kargo kuryesi bile beni strese sokabiliyor. Vücudun hafızası daha güçlü görünüyor, rasyonel düşünceden.

Pazartesi sendromu dedikleri şeye 2015’te ilk kurumsal işimde yakalandım. Maslak’ta plazada, Caffe Nero’dan 24 liralık kahveyle ayılmaya çalışıyordum. O zamanlar kahve parasıyla bir haftalık simit alınabiliyordu, öyle diyeyim. Pazar akşamı saat 9 gibi içimde bir karın ağrısı başlıyordu, sanki üniversitede vizeye çalışmamışım da sabahına sınava girecekmişim gibi. Slack’e bakıp iş listesi uzuyorsa bir de, suratımda donuk bir ifade, yolda insanlara çarpıp “pardon” bile demeden ofise varıyordum.

Benim için pazartesi sendromu, haftanın geri kalanı için bir ön gösterim gibi. Patron cuma akşamı “haftaya görüşürüz” dediğinde aslında “pazartesi yine bitiksiniz” diyor. O kadar alışmışım ki, pandemi zamanı evden çalışırken de aynı hissi yaşadım. Yatakla laptop arası mesafe 4 adım, yine de pazartesi sabahı zor kalkıyordum. Online toplantıda herkesin suratında aynı donukluk, kamerayı açınca biri “sesim geliyor mu” deyince içimden “keşke gelmese” diyesim geliyordu.

Şirketler pazartesi motivasyon maili atınca daha da sinir oluyorum. “Yeni haftada harika işler başaracağız!” gibi bir cümle görünce hemen delete’e basıyorum. Gerçekten o motivasyon yazıları insanı daha bitkin yapıyor. Şimdi yazılımcı olarak evden çalışıyorum, ama o sendrom hâlâ içimde. Her pazar Spotify’da chill bir playlist açsam da, pazartesi sabahı task listesini görünce yine içim çekiliyor. Pazartesi sendromu sadece iş değil, modern hayatın pazarlık payı gibi. Kabul ettik, yaşıyoruz, ama kimse mutlu değil.

Pazartesi sendromuyla mücadele benim için bambaşka bir boyut. Cumartesi sabahı kalkar kalkmaz aklıma o iki gün sonra gelecek olan pazartesi düşüyor, tüm hafta sonu keyfim yarı yarıya düşüyor. Hatta bazen pazar akşamı yüzüme bir maske yapıp, ayaklarımı sıcak suya koyup, rahatlatıcı bir müzik açıyorum ama nafile.

Birkaç yıl önce, özellikle 2018 yazında, yazlık bir işe girmiştim. Haftanın altı günü çalışıyorduk. O dönemde pazar günleri bile içimde hafif bir sıkıntı olurdu, pazartesi sendromu cumartesi akşamından başlıyordu resmen. Şimdi ise evden çalışıyorum, yine de pazartesi sabahı o ilk Zoom toplantısına bağlanırken içimden bir of çekiyorum. Acaba bu sendromu tamamen yok etmenin bir yolu var mı, yoksa hepimizin kaderi mi bu?

Benim için pazartesi sendromuyla mücadele genelde kahveyle başlıyor. 2022’de Beşiktaş’ta bir ofiste çalışırken, pazartesi sabahı erkenden kalkıp vapura binmek zor geliyordu. Güya temiz hava iyi gelir diyorlar ama ben daha çok vapurun büfesindeki poğaçaya motive oluyordum. Çantaya hızlıca bir çikolata atmak, yolda Spotify’dan MFÖ açmak bana biraz moral veriyor. Bir keresinde patron toplantıya “haftaya bomba gibi başlayalım” diye girdi, ben hâlâ pazar gecesini atlatamamıştım. Pazartesi sendromu bende ritüel; kahve, Türkçe pop ve marketten alınan hazır sandviç. Her hafta aynı döngü, ama alışınca insan biraz kendiyle dalga geçmeyi de öğreniyor.

Pazartesi sabahı alarmı susturup beş dakika daha yatma gafletine düşen biri olarak söylüyorum, o beş dakika hiçbir zaman beş dakika olmuyor. Geçen hafta Şişli’de, işe otobüsle gitmeye çalıştım. Otobüs dolu, insanlar zombiye dönmüş, kimse göz göze gelmiyor. Yanımda aç kahveyle ayakta sallanıyorum. O an tek düşündüğüm, neden insanlık olarak haftaya salıdan başlamıyoruz? Ofiste ilk toplantıda patron “nasılsınız?” diye sorunca, içimden “pazartesi işte, nası olabilirim” demek geliyor ama yüzümde zoraki bir gülümseme. Pazartesi sendromu dedikleri şey, resmen toplumsal bir oyun. Kimse mutlu değil ama herkes oynuyor.

2015'te, İstanbul'da küçük bir dairede tek başıma yaşarken Pazartesi sabahları uyanmak sanki bir dağ gibi gelirdi. Her seferinde mutfağı hızlıca silerek başlardım, örneğin Fairy ile bulaşıkları yıkayıp tezgahı parlatmak beni hemen harekete geçirirdi. Bu rutin sayesinde, o iç sıkıntısını evin tazeliğiyle dağıtıyorum. Şimdi Ankara'da, her Pazartesi aynı yöntemi uyguluyorum, işe gitmeden önce bir oda tozunu almak günü kazanmamı sağlıyor.