Pazartesi sendromuyla mücadele

Pazartesi sabahı uyanmak, sanki bir dağın eteğinde durup tırmanmaya zorlanmak gibi geliyor bana. 1995'te Ankara'nın Keçiören ilçesinde, soğuk bir apartman dairesinde büyürken, her pazar gecesi annemin ütülediği okul önlüğünü giymek zorunda kalırdım. O an, hafta sonunun özgürlüğü biter ve sınırsız bir zorunluluk başlardı. Felsefi olarak düşünürsem, bu sendrom hayatın döngüsünü simgeliyor; her son, yeni bir başlangıç getirir ama biz o başlangıcı yük gibi görürüz.

Almanya'ya taşındıktan sonra, 2018'de Köln'de bir daire kiraladım ve Pazartesi'leri ofise bisikletle gitmeye başladım. O yol boyunca, Beethoven'ın senfonilerini dinleyerek kendime soruyorum: Neden rutini bir hapishane yerine, bir meditasyon aracı yapmıyoruz? Mesela, geçen ay bir Pazartesi, saat 7'de kalkıp pencereden dışarı baktım; yağmur yağıyordu, yapraklar ıslaktı. O an, her şeyin geçici olduğunu fark ettim – sendrom da öyle. Evde, her Pazar akşamı kendime bir ritüel yarattım: Eski bir Türk kahvesi fincanıyla balkona çıkıp, 10 dakika oturuyorum. Bu sırada, aklıma Sokrates geliyor; o, hayatı sorgulardı, ben de Pazartesi'yi sorguluyorum.

Pratik olarak, bu sendromla baş etmek için ufak değişiklikler denedim. 2022'de, bir iş arkadaşım olan Hans'la kahve içtiğimiz bir günde, ona Pazartesi'leri erken yürüyüş yapmanın farkını anlattım. O yürüyüşte, sokaklardaki insanları izliyorum; birileri acele ediyor, birileri gülümsüyor. Felsefi bir bakışla, bu anlar bize özgürlüğün seçimde yattığını hatırlatıyor. Benim için, 90'larda TRT'den izlediğim çizgi filmlerin heyecanı gibi, her Pazartesi bir hikaye başlangıcı. Köln'de, ofise vardığımda bir bardak yeşil çay içiyorum; markası Lipton, ama içindeki sıcaklık zihnimi açıyor. Bu rutini oturtunca, sendromun ağırlığı azalıyor; hayat, tekrarlanan bir oyunsa, senaryoyu değiştirmek elimde.

Bazen, eski günleri hatırlayıp gülüyorum; Ankara'da, babamın yaptığı basit bir peynirli ekmekle motive olurdum. Felsefi olarak, bu bize gösteriyor ki, mutluluk detaylarda gizli. Şimdilerde, Almanya'da her Pazartesi'yi bir meydan okuma olarak görüyorum; mesela, geçen hafta bir parkta oturup 15 dakika meditasyon yaptım. Bu pratiklerle, sendromu yenmek mümkün; sadece akışa kapılmak yerine, akışı yönlendirmek gerekiyor. Benim deneyimimden biliyorum, her Pazartesi bir felsefe dersi gibi; onu anlamak, hayatı daha katlanılır kılıyor. Örneğin, geçen ayki bir Pazartesi, ofiste bir proje bitirdim ve o an, haftanın geri kalanı daha hafif geldi. Bu döngüyü kırmak, kendi elimde.

90’larda, Ankara’da Gazi Mahallesi’nde büyüdüm. Pazartesi sabahı deyince aklıma direkt annemin hazırladığı peynirli sandviç ve TRT Çocuk Saati geliyor. Okul çantası, önlük her şey pazar gecesi hazırlanırdı. Sabah ise sanki askere gidiyorum, mahşer günü gibi bir ruh hali. Şimdi Almanya’dayım, hala değişmedi. Pazartesi sabahı ofise yürürken Spotify’dan Zeki Müren açıyorum, çocukken hissettiğim o iç sıkıntısı hâlâ içimde. Sadece ortam değişti, sendrom baki.

Benim pazartesi sendromuyla baş etme şeklim tamamen kahveye ve gece öncesi hazırlıklara bağlı. İstanbul’da yaşarken Beşiktaş’tan 7.30 vapuruna yetişmek için pazar gecesi çantamı kapının önüne koyuyordum. Sabah alarmı erteleyince kendime şöyle bir kural getirdim: Alarmı erteledikçe, vapurda aldığım simit boyutu bir küçülüyor. Bir pazartesi, üç kez uyanamadım, vapurda sadece çayla kaldım, o gün öğlene kadar kimseyle konuşmadım. Evden çıkmadan önce birkaç dakika camdan dışarı bakmak, dışarıdaki martıları izlemek, saçma ama iyi geliyor. Ha bir de, hiçbir pazartesi toplantısına ilk on dakika kamera açmam. O suratsız sabah halini insanlara izletmek istemiyorum. Pazartesiyle kavga etmiyorum, ama yenilgimi erken kabul edip küçük kaçışlar yaratıyorum.

Pazartesi sabahı saat 6.47'de gözüm açılıyor, hep aynı saatte. Cumartesi sabahı 10'a kadar uyuyabilirim ama pazartesi için saat 5'te yatmışım gibi hissediyorum. Beyin işte böyle traş makinesi gibi çalışıyor, rutin oluştururken aynı zamanda onu yadırgatıyor da.

Benim pazartesi sendromumu başlatanlar çok spesifik: saat 8.30'de toplantı, saat 8.15'te ofiste olmam gereken yazılı kuralı yok ama herkes 8.10'da oturuyor. Cumartesi saat 22.00'de bu kaygı başlıyor, pazar günü saat 14.00'de doruk yapıyor, akşama doğru kabullenmeye başlıyorum. Cuma akşamı saat 17.01'de ise tamamen başka bir insanım, yüzümde farklı bir kan dolaşıyor.

Farklı olan şu: ben pazartesiyi çalışmanın başı olarak görmüyorum, kaybedilen zamanın başı olarak görüyorum. Cuma saat 17.00'de kalan dört gün sanki bana ait, pazartesi saat 8.15'te ise beş gün başkasının. Bu yüzden sendrom değil, aslında özgürlük ve esaretteki geçişi hissetmek.

Pazartesi sendromuyla mücadele benim için hep bir denge arayışı oldu. Özellikle estetik ve güzellik sektöründe çalıştığım için, hafta içi yoğunluğuna rağmen zinde ve enerjik görünmek zorundayım. Yıllar önce L'Oréal'de çalıştığım dönemde, her pazartesi sabahı işe gitmeden önce evde 20 dakika meditasyon yapmaya başlamıştım. O dönemde, özellikle 2017'deki lansman yoğunluklarımızda, bu ritüel benim için bir nefes alma alanıydı.

Şimdi kendi butiğimde, "Ayna Mesafesi"nde, pazartesi sendromunu atlatmak için farklı bir yol buldum. Sabahları ilk iş, o haftanın cilt bakım rutinini planlıyorum. Örneğin, bu pazartesi sabahı, evdeki Elemis Pro-Collagen Marine Cream ve SkinCeuticals CE Ferulic serumumu kullanarak kendime kısa bir yüz masajı yaptım. Bu küçük anlar, haftaya daha dingin ve odaklanmış başlamama yardımcı oluyor. Aslında bir nevi kendime güzellik randevusu veriyorum.

Pazartesi sabahı alarmı 06:30'a kurduysan zaten kaybettin. Ben 2017’de Ostim'de bir otomotiv atölyesinde çalışırken pazartesi sabahı korna ve egzoz sesiyle uyanıyordum, kahveyle ayılmak falan hikaye. Yolda simitçiyle pazarlık yaparken “hafta yine başladı” hissiyle cebimdeki bozuğa bakıyorum. Şimdi plazada masabaşına geçtim, sendrom değişmedi. Tek farkı, önce kahvaltı fotoğrafı paylaşıp sonra iş maillerine karabasan gibi bakıyorum. Pazartesinin antidepresanı hâlâ yok, ama 11'den sonra şaka yapmak serbest.

Pazartesi sabahı uyanınca, yatağın kenarına oturup o tanıdık iç sıkıntısını hissettim, ama geçen seferki gibi değildi. 2015'te, İstanbul'daki o küçücük evde, alarm çalınca kendimi koltuğun altına saklanmış eski bir leke silici fırça gibi hissediyordum. Her şey aynı: Buzdolabında kalan bayat ekmek, pencereden gelen trafik gürültüsü, ve aklımda "neden pazar günü bitiyor" diye dönen o saçma soru. Ama ben, leke_avcisi olarak, bunu fırsata çevirdim; evi temizlemeye dalınca, sendrom kendi kendini siliyordu.

Geçen yıl, tam ocak ayının ilk Pazartesi'sinde, saat 7'de kalktım ve mutfağı elden geçirdim. Eski bir Fairy şişesiyle tezgahı sildim, sonra da odaya yayılan limon kokusuyla birlikte kafamdaki bulutlar dağıldı. Hatırlıyorum, o sabah komşum Ahmet Amca'yı gördüm, o da aynı dertten muzdaripti; "Yine mi Pazartesi?" dedi, ben de güldüm, "Sen de gel, evi temizleyelim, en azından bir şeyleri düzeltmiş oluruz" diye cevap verdim. Alaycı bir şekilde düşünüyorum, sanki sendrom bir ev kirası gibi, her hafta yenileniyor ama ben kiracıyı kovuyorum.

Bir keresinde, 2020'nin karantina günlerinde, Pazartesi'leri yoga matını serip evi tozlamakla başladım; markası Lidl olan o ucuz süpürgeyi elime alıp, her köşeyi didik didik ettim. Sonra, öğlen vakti geldiğinde, temizlenmiş bir evde oturup kahve içmek o kadar keyifli oldu ki, sendromun yüzüne gülümsedim resmen. Mesela geçen ay, evdeki eski halıyı yıkadım; su 20 litreydi, deterjanı da 500 mililitre ekledim, sonuç mu? Halı pırıl pırıl, ben de motive. İnsanlar "tatil bitsin" diye hayıflanırken, ben leke avına çıkıyorum; sanki Pazartesi, evdeki tozları toplamak için özel tasarlanmış.

Pazartesi sendromuyla mücadelenin bende tek bir anlamı var: alarmı 7:30’a kurup 8’de uyanmak ve sonra “beş dakika daha” diye pazarlık yapmak. Her seferinde kaybediyorum bu pazarlığı. 2017’de mezun oldum, ilk iş günüm de tabii ki bir pazartesiydi, klasik Türk filmi açılışı. O gün bugündür pazartesi sabahı yataktan sürünerek kalkıyorum, kahveyi French press’te demleyip kendime gelmeye çalışıyorum. Mega motivasyon postları, “yeni hafta, yeni ben” masalları bana işlemiyor. Discord’da arkadaş grubumda kim ilk “bugün pazartesi ya” diye haykırırsa, diğeri de direkt “sanki cuma çok güzel” cevabını yapıştırıyor. Nereye kaçarsan kaç, pazartesi buluyor insanı. Tek değişen şey hangi kulaklığı kulağıma taktığım; bazen Lo-fi Hip Hop, bazen Dark Souls soundtrack açıyorum. Yine de pazartesi sendromu default ayarlarımda gömülü galiba.

Pazartesi sendromuyla savaşımda bir dönem öğrenci halim, bir dönem de full-time plaza insanı halim var. Lise yıllarında pazartesi demek, kantinde ıslak hamburger kuyruğunda gözleri yarı kapalı şekilde beklemekti. Sonra üniversitede pazartesi sendromu, sabah dokuzda vizyonu yanan kantinciyle göz göze gelmek oldu. Şimdi ise bilgisayarı açınca aynı Excel tablosuna bakıp “Hangi ara yine pazartesi oldu?” diye söyleniyorum. Eskiden çizgi filmle, şimdi kahveyle motivasyonu zorluyorum. Sadece sendromun şekli değişiyor, ruh hali hep aynı: Yataktan kalkınca ufak çaplı bir kıyamet hissi.

Pazartesi sendromuyla mücadele benim için hep bir ritüeldi, özellikle lise yıllarımdan hatırlıyorum. Ergenliğin getirdiği o bitmek bilmez uykusuzluk ve hafta sonunun rehavetiyle pazartesi sabahları alarmın çalması tam bir işkenceydi. Annem beni kaldırmak için "kalk kızım, okula geç kalacaksın" diye seslenirken, ben yorganın altına daha da gömülürdüm.

O dönemlerde güzellik rutinim de pazartesi sendromuna göre şekillenirdi. Pazar akşamından saçlarımı bigudilerle sarar, ertesi sabah daha az uğraşmak için bir nevi "hazırlık" yapardım. Okul formasıyla bile şık görünmek gibi bir derdim vardı. Cildime tonik sürer, hafif bir göz kalemi çekerdim. O zamanlar kozmetik ürünleri bu kadar çeşitli değildi, annemin makyaj çantasından ara sıra kaçamak yapardım.

Şimdi bile, yıllar sonra, pazartesi sabahları o anıları tekrar yaşıyorum. Eskiden bigudilerle hallettiğim saçlarımı şimdi Dyson Airwrap'e emanet ediyorum ama o içimdeki "bir an önce kendimi toparlamalıyım" hissi hiç değişmedi. Belki de bu sendrom, o çocukluktan kalma, bizi hayata hazırlayan, küçük bir telaş hali.