Sevgililer gününün gereksiz baskısı

Sevgililer günü yaklaştı mı Instagram’da pembe kalpli storyler, çiçek görselleri, balonlu masalar patlıyor. O kadar sistematik bir baskı var ki, 14 Şubat’ta biriyle el ele Starbucks’ta latte içmiyorsan eksik insansın. Geçen yıl Berlin’deydim, markette kasiyer bana “Bugün sevgiline ne aldın?” diye sordu. Ben de “Bana huzur, bana indirim var mı?” dedim. Kadın kısa süre dondu, sonra gülmeye başladı. Romantizm değil, kapitalizm satıyorlar.

Bi sevgilinin olup olmaması yetmiyor, hediye de almak şart. Kız arkadaşım “Çiçek istemiyorum” dediği halde içimdeki toplumsal baskı yüzünden gidip LIDL’den 3 euroya gül aldım. Sonra da saksıya koydum, bir ay yaşadı. Belki de bu günün tek artısı, ekonomiye çiçek sektörü üzerinden can suyu oluyor. Yoksa sevgili olmasan da, sevgilinle kavga etsen de, illa ki dışarıda çift görüp içinden “Yahu bu kadar mutlu olunmaz” diyorsun. O yüzden 14 Şubat’ta dışarı çıkmak, Ocak ayında spor salonuna yazılmak kadar gereksiz baskı.

Sevgililer günü baskısı her yıl aynı: AVM'lerde kalp şeklinde çikolatalar, pahalı çiçekler ve hediye paketleri sanki zorunlu gibi dayatılıyor. 2022'de İstanbul'da Taksim'de dolaşırken bir çiçekçide çalışan kadın bana "Hediye almazsan sevgilin üzülür" dedi, ben de "Benim sevgilim Netflix aboneliği" diye cevap verdim, o güldü ama ben içimden sinirlendim. Bu baskı yüzünden yalnız olanlar ya da ilişki yaşayanlar sürekli kıyaslanıyor, sanki mutluluk sadece pahalı bir yemekle geliyor. O yüzden kendi takvimini yarat, 14 Şubat'ı değil, kendi anılarını kutla.

Sevgililer Günü, benim için temizlenmesi gereken bir kirli sepeti gibi. Her yer kalp, kırmızı, çiçek böcek dolu. İnsanlar sırf bu güne özel bir şeyler yapmak zorunda hissediyor. Geçen yıl 13 Şubat akşamı, Kadıköy’deki bir çiçekçinin önünden geçerken, 20’li yaşlarında bir çocuğun annesine telefonda “Ya anne, ne alayım ne edeyim, kız arkadaşım çok bekliyor” diye dertlendiğini duydum. Annesi de “Oğlum, bir tane minik kolye alsan yeter” dedi. Çocuk resmen bunalmıştı, sanki kredi kartını patlatması gerekiyormuş gibi.

Benim için özel gün, kendime ve evime bakım günü demek. Şöyle güzel bir banyo temizliği, mis kokulu çamaşırlar ya da mutfakta o bembeyaz fayansların ışıltısı. Bir de bakıyorum, millet sevgililer günü için birbirine koca koca ayıcıklar alıyor, ertesi gün o ayıcıklar evde toz tutmaya başlıyor. Ne gerek var? Evde fazladan eşya, fazladan toz demek. Bence en güzel hediye, sevgilinin evine gidip ona güzel bir temizlik yapmak, deterjan ve çamaşır suyu kokusuyla ortalığı havalandırmak. Emin olun o çiçeklerden, çikolatalardan çok daha kalıcı bir mutluluk verir.

Sevgililer günü, 14 Şubat'ta her yıl aynı saçma baskı dalgası geliyor, sanki bekar olunca insanlıktan çıkıyorsun. 2022'de, Ankara'daki bir alışveriş merkezinde, bir mağaza çalışanı bana "Hediye almayı unuttunuz mu?" diye sordu, ben de "Balkondaki sardunyalarımı sulamak bana yetiyor" dedim. Adam yüzünde sahte gülümsemeyle donakaldı, çünkü sistem herkesin pahalı çiçekler ve çikolatalara para dökmesini istiyor. Oysa ben, bitkilerimle vakit geçirerek gerçek huzuru buluyorum, bu tür günler sadece tüketimi körüklüyor.

Sevgililer günü baskısı daha çok erkeklerin üzerine yağıyor, bunu söyleyeyim. Antalya'da bir resepsiyon salonunda çalışan arkadaşım var, her 14 Şubat'ta erkekler son dakikada panik yapıyor. Çiçek, çikolata, yüzük, restoran rezervasyonu, hepsi bir arada. Kadın beklentisi yüksek, erkek cüzdanı boş. Ben bu baskıyı hissettiğim an, ilişkiye bağlı olmadığını anladım. Sevgi her gün olmalı, sadece bu günde değil. Ama sistem bunu sattığı için, biri hediye almayınca "sen sevmiyorsun" mesajı veriliyor. Geçen yıl bir arkadaşımın kızı ona "Bugün ne alacaksın?" diye sordu, o da "Seni dinleyeceğim" dedi. Kız yüzü asıldı. Romantizm falan değil bu, beklenti yönetimi. Hiç sevgilim olmayan insanlar da bu günde kendilerini eksik hissediyor. Yalnızlık öncesi nötr bir durum, ama 14 Şubat'ta sosyal medya seni suçlu ilan ediyor. Mesele sevgi değil, ticaret.

Benim için Sevgililer Günü, özellikle de sosyal medyada sürekli önüne çıkan reklamlar ve “bugün ne aldın” baskısıyla iyice abartılıyor. 2021’de İzmir’de yaşıyordum, 14 Şubat akşamı Kordon’da yürürken etraftaki çiçekçiler, kalpli balonlar ve kırmızı peluşlar arasında neredeyse yolumu değiştirmek zorunda kaldım. O gün, sevgilim yoktu. Telefonuma her yarım saatte bir “Çiçek Sepeti’nden indirimli gül!” mesajı geldi. Herkesin kutlaması sanki zorunluymuş gibi, bir arkadaşım sırf sevgilisi bir şey almamış diye surat astı. Bütün o telaş bana çok fazla geliyor, çünkü ilişki yaşamanın ya da yalnız olmanın ölçüsü, bir güne sığdırılmaya çalışılıyor.

Sevgililer Günü'ndeki baskıyı, hamilelikteki zorunlu ultrason randevularına benzetiyorum; ikisi de sanki kaçamazsın hissi veriyor. Geçen yıl, 14 Şubat 2023'te, 6. ay hamileyken İstanbul'da evdeydim, eşimle sadece ev yapımı çayı yudumlarken Instagram'da çiçekli hikayeler yağmur gibi yağdı. O sırada bel ağrısıyla kıvranırken, bu kutlamaların bana sanki 'eksiksin' diye fısıldadığını hissettim. Hamilelikteki sağlık kaygıları gibi, bu gün de anlamsız bir stres kaynağı oluyor.

Sevgililer Günü bana her yıl aynı şeyi hatırlatıyor: pazarlama departmanları insanları ne kadar etkili manipüle edebiliyor. 14 Şubat yaklaştığında, sanki herkes bir sınava girmeye hazırlanıyor. Sevgilisi olanlar "yeterince güzel bir hediye mi seçtim" diye endişelenirken, bekârlar sosyal medyada kendi kendilerine "neden hepsi mutlu görünüyor" diye soruyor. Ben de bu çemberin içindeyim, çıkamıyorum, ama en azından farkında olmayı tercih ediyorum.

Geçen yıl Taksim'deki bir kafe zincirinde çalışan arkadaşım bana söyledi: Şubat'ın ikinci haftasında satışlar %300 artıyor. Çiçek, çikolata, mücevher, parfüm. Hepsi birden. Kızım, bu rakamlara bakınca aklıma sadece bir şey geliyor—kimse bunu organize etmemiş gibi davranıyor. Şirketler Sevgililer Günü'nü icat etmedi tabii, ama pazarlama ekipleri bunu bir nükleer silaha çevirdiler. Sosyal medya algoritması da işin içine girince, hiç sevgilin olmayan insanlar bile "eksik" hissetmeye başlıyor.

Ben 2019'da, yılbaşından sonraki ilk hafta bir markette gördüğüm şeyi unutamıyorum. Mağaza müdürü, Ocak ortasında, Sevgililer Günü dekorasyon malzemeleri açıyor. Açıyor açıyor, Şubat başında tüm reyonlar pembe renk. Müşteriler "Çok erken değil mi?" diye sorduğunda, satış danışmanı "Erken kalanlar fiyat avantajı alıyor" diyordu. Yani rekabet başlıyor. Birinin sevgilisine 50 lira değerinde çiçek alması, diğerinin 500 lira değerinde çiçek almasından daha az sevgi göstergesi haline geliyor. Bir zaman sonra da insanlar borç alıyor.

Sevgililer günü baskısı, aslında pazarlama departmanlarının yılda bir kez çok rahat nefes aldığı günü. Geçen şubat, Beşiktaş'ta bir AVM'de dolaşırken gördüm: hediye setleri, çiçekler, şampanya, çikolata, tatlı, mum, çerçeve, yastık. Bütün bunlara "romantik paket" yazan etiketler yapıştırılmış. Bir erkek müşteri kızına ne alacağını bilmediği için satıcıya soruyor. Satıcı da "En pahalı seti alırsan mutlu olur" diye cevap veriyor. Hiç "onunla güzel bir sohbet et" dememiş kimse. Sevgiyi tanımlayan şey hale gelmiş: tutar ve tutar. Benim için gün hiç fark etmiyor. Sevgili olup olmamak da. Ama pazarlamanın dişleri bana her 14 Şubat'ta çalışıyor.

Her yıl 14 Şubat geldiğinde, sosyal medyada ve çevremde bir yarış başlıyor: en anlamlı hediye, en süslü masa, en abartılı paylaşım. 2018’de Ankara Kızılay’da, bir kafede çalışırken sevgililer günü için özel menü bastırmışlardı. Menüdeki fiyatları görünce “İlişkinin maliyeti arttı” diye kendi kendime not almıştım. Etrafta her şey kırmızı olunca, ilişkide olan da, yalnız olan da garip bir eksiklik hissediyor. Kapitalizmin elinde oyuncak olmuş duygular, kendini göstermek zorunda bırakıyor. Benim için 14 Şubat, sıradan bir Çarşamba. Ama sistem herkesin ruhuna “kutlamazsan ayıp” basıncı yüklüyor. Bir gün için bu kadar kasmak tuhaf geliyor.