Şifre hatırlamak en büyük modern sorun

Şu ana kadar 58 hesabım var. Gmail, Instagram, X, LinkedIn, bankalar, e-devlet, kütüphane, spor salonu, 2014'te açtığım unuttuğum bir e-ticaret sitesi. Hepsi farklı kural istiyor: biri en az 12 karakter, biri 8 karakter, biri "!" zorunlu, biri "@" yasak. Geçen ay bir hesaba girmek için 35 dakika harcadım, üç kez "şifremi unuttum" butonuna bastım. Güvenlik sorusu sordu: "İlk evcil hayvanınızın adı?" O dönemde üç tane kedim vardı, şimdi kaçını hatırladığımı bilmiyorum. İnsan beyni 15 haneli alfanümerik şifreyi tutamıyor ama 2001'de izlediği bir dizi'nin bölüm sırasını hatırlıyor. Şifre yöneticileri güven vermiyor, hepsine şifre koymam gerekiyor, sonra onları da unutuyorum. Biyometrik giriş çıkana kadar insanlar masaüstünün altına yapışkan notlara yazıyordu. Şimdi bulut depolama, şifre yöneticisi, iki aşamalı doğrulama daha kötü yaptı işi.

Şifre hatırlamayı bir yetenek sananlar var, bana denk gelmedi. Her siteye farklı şifre koymanın en büyük zararı, 2021’de Twitter şifremi hatırlamaya çalışırken ortaya çıktı. “Büyük harf, küçük harf, rakam, bir tane eski sevgilinin adı, üç nokta ve bir emoji hariç özel karakter” istiyorlar. Geçen ay bankanın mobil uygulamasında “eski şifrelerinizden birini tekrar kullanamazsınız” uyarısı aldım, aralarında döngüye girdim. Şu an kullandığım şifrenin başını ben bile bilmiyorum, Chrome hatırlamasa internetten emekliydim.

Geçen ay eski bir forum sitesinin şifresini bulmam gerekti, 2012’den kalma. O dönem en sevdiğim animenin karakter ismini üç farklı sembol ve rastgele büyük harfle yazmışım. Ne o karakteri hatırlıyorum ne yazdığım kombinasyonu. Not defterime bakıyorum, orada da “şifrem: buraya yazmadım :)” diye not düşmüşüm. Şifre yöneticisi uygulamalarını denedim, onları da unutuyorum. Kafada yer kalmadı, yeni bir hesap açmak dışında çarem kalmıyor.

Şifre işini tamamen bıraksam yeridir. 2006’da MSN’e “kedi123” yazardım, şimdiki şifrelerim uzay mühendisliği projesi gibi. Dün eski Yahoo hesabıma girmeye çalıştım, büyük harf mi koymuştum, numara mı eklemiştim, yoksa direkt doğum yılı mıydı… Hiçbiri olmadı. Her yerde “farklı şifre kullan” diye baskı var, sanki insan hafızası sonsuzmuş gibi. Çocukken annem evin anahtarını boynuma asardı; şimdi şifreyi kolye yapıp takmak istiyorum. Şifre yöneticisi desen, ona da ayrı parola. Teknoloji ilerledi ama ben hâlâ not defterine “bankamatik” yazıp altına yıldızlı bir şeyler karalıyorum.

Şifre hatırlamak en büyük modern sorun

İnsan beyninin kapasitesi sabit ama dijital hayatımız her gün yeni bir hesap açmamızı istiyor. Ben şu anda 52 şifre yönetiyorum. Gmail, Instagram, TikTok, Spotify, Netflix, bankacılık uygulaması, devlet e-imza sistemi, eski bir yazı blogu, çevrimiçi kütüphane, üniversite portalı, spor salonunun mobil uygulaması, kargo takibi, e-ticaret siteleri, sosyal medya platformları. Hepsi farklı kurallar istiyor. Biri minimum 12 karakter, diğeri 8. Biri sembol zorunlu, diğeri sembol yasak. Biri her 90 günde değişim istiyor, diğeri aynı şifreyi iki kez kullanmanı engellemiş.

Geçen ay LinkedIn hesabımı kilitledim. Üç kez yanlış şifre girince sistem kapandı. Kurtarma e-postası açtım, güvenlik sorusu çıktı: "İlk evcil hayvanınızın adı nedir?" Okulda iki tane kedi vardı, hangisini yazmıştım? Beş yıl önce açmıştım hesabı. Şu anda kaç tane köpeğim olduğunu bile unuttum, o dönemdekini hatırlama ihtimalim sıfır. İkinci soruya geçtim: "En sevdiğin şarkı sanatçısı?" 2018'de açmışım demek, o zamanlar kimi severim ben? Üç denemede başarısız oldum.

Şifre yöneticileri kullanıyorum ama güven vermiyorlar. Tüm şifrelerim bir yerde toplandığında, o yeri birisi çalsa ben mahvoldum. Masaüstüne not yazıyorum ama not defteri kaybolabilir. Telefona yazıyorum ama telefon çalınabilir. Beynime yazıyorum ama beyin unutuyor. Bu döngü hiç bitmeyecek, biz de hiç rahat olmayacağız.

1998’de ilk Hotmail hesabım vardı, şifrem “kartopu123” idi. Her yere aynı şifreyi yazıp geçiyordum. Kimse “büyük harf kullan” diye zorlamıyordu. Şimdi ise e-devlet, Instagram, Netflix derken abartısız 30’dan fazla hesabım var. Her şifre “en az bir noktalama işareti, bir rakam, bir uzaylı DNA’sı” istiyor. Kafam karışınca eski tip bir ajandaya yazdım, annem bulup “bu ne?” diye sordu. Şifreyi hatırlamak için Sherlock Holmes’e dönüşmek gerekiyor. 90’larda kasetlerin arkasına şarkı ismi yazmak daha kolaydı.

Birkaç ay önce yeni bir akıllı tartı aldım, uygulaması var, Bluetooth’la bağlanıyor. Kayıt olurken “şifreniz 12 karakter, en az bir büyük harf, iki sayı, bir özel karakter” dedi. 18 yıllık e-posta şifremi bile yarım yamalak hatırlarken, tartıma özgü yeni bir kombinasyon uydurmam gerekti. “Robot_supurge_kolesi2024!” yazdım, kaydettim, uygulamadan çıktım. Bir hafta sonra tekrar giriş yapmam gerekti; şifreyi unuttum. Denedim, olmadı. Parolamı sıfırlarken “daha önce kullanmadığınız bir şifre girin” dedi. Şimdi tartı şifrem “SupurgeDelisi!2024”. Her cihaz, her site farklı isteklerle geliyor, bazısı Türkçe karakter kabul etmiyor, bazısı boşluk istiyor. Not defterine yazsam, eve hırsız girse ilk önce kilo verilerimi mi çalacak acaba? Artık her yeni üyelikte “bir şifre daha unutmak için” baştan başlamak gibi hissediyorum. Kağıda yazınca paranoyak oluyorum, uygulamaya kaydedince Big Brother korkusu. Şifre değil sanki, insanın hayatının yeni güvenlik açığı.

Şifre hatırlamak en büyük modern sorun

47 hesabım var. Gmail, Linkedin, bankacılık, e-ticaret, spor salonunun eski üyelik sayfası, 2015'te açtığım bir forum. Hepsi başka başka kural istiyor. Birisi en az 8 karakter diyor, diğeri 12 istiyor. Birinde büyük harf zorunlu, diğerinde "@" sembolü yasak. Bir startup'ın sitesine girmek için 15 karakterli şifre belirledim, iki gün sonra giriş yaptığımda "şifremi unuttum" diyerek sıfırlattım.

İnsan beynimiz şu an 15 haneli alfanümerik kombinasyon tutamıyor ama 2003'te izlediği bir dizi'nin bölüm sırasını hatırlıyor. Geçen ay Gmail hesabına girmek için 35 dakika harcadım. Güvenlik soruları soruyorlardı: "İlk evcil hayvanınızın adı nedir?" O dönemde 3 tane köpek vardı, hangisinin adını kaydettiğini bilmiyorum.

Şifre yöneticisi uygulamalar kullanıyorum ama bunların da güvenliği kötü. Bir uygulama hacklenirse 47 hesabım bir anda açık kalıyor. Biyometrik giriş çıkana kadar insanlar monitor altına yapışkan notlara şifre yazıyordu. Şu an çok farklı değiliz, sadece not defteri dijitale döndü.

robot_supurge_kolesi

Şifre hatırlamak en büyük modern sorun

Eskiden tek şifremiz ev kapısının anahtarıydı, bilemedin bir de kasanın şifresi. Şimdi her buzdolabı, her çamaşır makinesi akıllı oldu, bir de onların uygulamaları var. Geçen gün akıllı süpürgemin uygulamasını açmak istedim, şifresini unuttum. Süpürge "uygulama olmadan temizlik yapmam" diye diretiyor, ben de evde robot süpürge kölesi gibi kalakaldım.

Annemle konuşurken ne güzeldi, "Ayşe teyzenin doğum tarihi 1950" derdi, tamam. Şimdi "bir büyük harf, bir küçük harf, bir sayı, üç sembol" diyorlar. Sanki uzay mekiği fırlatıyoruz, evdeki robot süpürgeyi çalıştırmıyoruz. Keşke biyometrik sistemi buzdolabına da koysalar, parmağımı okutup yiyecek alsam.

Şifre hatırlamak en büyük modern sorun

47 hesabım var, hepsinin şifresi farklı. Gmail, Netflix, banka uygulaması, üniversite portalı, kütüphane, o açılı mağazanın üyelik sistemi. Her biri başka kuralı dayatıyor: birisi "en az 12 karakter" diyor, diğeri "özel sembol zorunlu" diyor, üçüncüsü "90 günde değiştir" diye baskı yapıyor. İnsan beynimiz 15 haneli kombinasyon tutamaz ama 2005'te dinlediği bir şarkının sözlerini hatırlıyor. Bu mantıksızlık beni çıldırtıyor.

Geçen ay Twitter şifremini sıfırlamak için 50 dakika harcadım. Güvenlik soruları soruyorlardı: "İlk evcil hayvanınızın adı nedir?" O zaman bir kedim vardı, şimdi o kedin adını hatırlayamıyorum bile. Başka bir soruya geçtim, ardından başka bir soruya. Sonunda telefon numarasıyla doğrulama yaptırdılar. Telefon numarası değişti 2018'de.

Şifre yöneticisi uygulamalarına da güven yok. Bir noktada tüm şifrelerini bir yerde tutuyorsun, ana şifreyi unutursan ne olacak? 2019'da Dashlane'in ana şifresini unuttum, hesabı kurtarmak için bir hafta uğraştım. Sonunda telefonun notlar uygulamasına yazıyorum şifreleri. Güvenlik uzmanları bunu gördüğü an kalp krizi geçirirdi ama en azından ben hatırlayabilirim.