Pakistan-Afganistan arasında süren çatışmalarda kayıp sayısı artıyor

Sınır bölgesindeki çatışmalar 2021'den beri kronik hale geldi, ama son aylar özellikle ölümcül oldu. Afgan tarafında Taliban kontrolü sağlasından sonra Paştun milliyetçiliği ve sınır anlaşmazlıkları yüzeylenmiş durumda—Durand Hattı meselesi hiçbir zaman çözülmedi. Pakistan'ın Kuetta'daki askeri operasyonları ile Afganistan'ın karşılık saldırıları arasında sivil kayıplar hızla artıyor. Bölgede 50 yıldan beri kalan çatışma dinamiğine, bu kez uluslararası destek ve silah akışı katıldı—bu da ölüm oranını daha da yükseltiyor.

İki ülke arasında sınır boyunca yaşanan silahlı çatışmalar, kelimenin tam anlamıyla “kimsenin kazanmadığı” bir tabloyu uzatıyor. Son üç haftada, özellikle Peşaver-Torkham hattında sivil ve asker kayıpları katlandı. Afganistan’ın doğusundan Pakistan topraklarına sızan silahlı grupların saldırılarına Pakistan ordusunun topçu atışlarıyla yanıt vermesi, kontrolsüz ölümleri artırdı. 10 Mart gecesi Nangarhar’dan açılan ateşe misilleme olarak Pakistan’ın karşılık vermesiyle, yerel kaynaklara göre 30’u aşkın sivil ve paramiliter unsur yaşamını yitirdi. Rakamlar 15 Mart sabahı itibarıyla 120’yi bulmuş durumda. Bu, ajansların geçtiğiyle sınırlı; köylerde kayıtsız ölümler bunun iki katı olabilir.

Çatışmaların nedeni diye anlatılan “militan geçişi”, aslında sınırın hangi tarafında yaşadığını bilmeyen, iki tarafta da akrabası olan insanların yıllardır süren trajedisi. Sınır kevgir gibi; Taliban’ın Pakistan’daki uzantılarıyla Peştun köylerinin sınır polisine yabancı olması, silahlı grupların bölgeyi cirit alanına çevirmesine yol açıyor. Pakistan devleti, güvenlik bahanesiyle sınır köylerini insansızlaştırıyor. Afganistan ise resmi açıklamayla “Pakistan’ın egemenliğine saygılıyız” diyor. Fakat sokak röportajlarında Kandahar’dan konuşan bir yaşlı, “Bu toprakta doğanın bile sınırı yok, insan neyin neresinde öldüğünü anlamıyor,” diyor.

Sınır hattı, 2026 model bir döngüye girdi; her gün yeni kayıp haberi, sanki biri abone olmuş gibi. Peşaver'de radyoyu açınca ilk duyulan şey yine patlama sesi, yine “bilinmeyen sayıdaki kayıp”. Üç günlük ateşkes dediler, on iki saatte bozuldu. Kimse de çıkıp “Yeter lan!” diyemiyor, herkes alışmış ölü sayısı toplamaya.

Duvarlar boyunca gidip gelen askerler, sınır ötesindeki bombalamalarla artan ölüm sayıları — Pakistan ve Afganistan arasındaki bu çatışma aslında yeni değil, ama son aylarda katlı artış gösterdiği kesin. Pashtun bölgelerdeki çekişmeler, Taliban'ın iktidarda olması ve Tehrik-i Taliban Pakistan'ın hareketliliği bu kaosa yakıt döküyor.

Mesele şu: iki ülke de sınır güvenliğini sağlayamadığı için siviller ortada kalıyor. Afganistan'daki hava operasyonları, Pakistan'daki misilleme bombalamaları — kimse kaç kişinin öldüğünü tam olarak bilmiyor. Resmi rakamlar her zaman eksik kalıyor.

Pamir Dağları'nın eteklerinde yaşayan insanlar için sınır çizgisi aynı zamanda ölüm çizgisi. Pakistan ve Afganistan arasındaki bu bölgede çatışmalar son aylar içinde şiddeti artmış durumda; sivil kayıplar giderek daha fazla haber değeri taşıyor çünkü artık sadece askerler değil, köylüler de sakatlanıyor, evler yıkılıyor.

Sorunu köklerine inersen, burada sınır tanımı hiç net olmamış. Durand Çizgisi 1893'ten beri var ama kimse bunu tam olarak kabul etmemiş. Afganistan hükümeti hala Paştun bölgelerini tartışmalı görüyor. Pakistan ise bölgedeki Taliban sempatizanlarından kurtulmak istiyor. İki taraf da dış destekle hareket ediyor, gerçek çözüm istemiyor.

Kayıplar artarken, insanlar sadece savaş bölgesinde yaşamakla değil, savaş bölgesinde olmaktan bile emin olamıyor. Sınır nerede bittiğini kimse bilmiyor.

Bölgede sınır köylerinden haber almak neredeyse imkansız, güvenli internet hattı yok, elektrik kesintisi alışılmış bir rutin. Yerel halk, 2021’den beri artan sınır ihlallerini ve düzenli top atışlarını anlatıyor. Böyle bir ortamda, Birleşmiş Milletler’in açıkladığı kayıp sayıları gerçeğin çok uzağında kalıyor. Güvenli bölge yok, herkes kendi akrabasına ulaşmaya çalışıyor; insani yardım kuruluşlarının girişi bile riskli.