basın özgürlüğü

Almanya’da bir gazetede staj yaptığımda, editörlerin rahatça Merkel’i eleştirmesine şaşırmıştım. O dönem Türkiye’de 2015 seçimleri sonrası en basit hükümet eleştirisine bile savcılık dosyası açılsa, Almanya’da başbakanı neredeyse karikatürle yerden yere vuruyorlardı. Sansür kelimesi orada cidden sadece Nazi dönemiyle özdeş; şimdiki gençler için anlamsız bir korku. Türkiye’de ise RTÜK, Basın İlan Kurumu gibi kurumların sopası sürekli gazetecinin kafasında sallanıyor. Mesela 2023’te Evrensel gazetesinin ilanı iptal edildi, sebep: “toplumun bir kesimini aşağılamak”. Avrupa’daki basın özgürlüğü endeksinde Almanya 21’inci, Türkiye ise 165’inci sırada. Farkı anlamak için endekse bakmaya gerek yok: Biri rahatça iktidarı eleştiriyor, öteki sürekli tedirgin.

Gazeteciye sabah beşte kapı çalınıyorsa orada özgürlükten bahsetmek yalandır. 2016’dan beri ekranların bir köşesinde “canlı yayında gözaltı” görmeye alıştık. Patronlar medya sahipliğine soyununca, habercinin rotası holding çıkarına döndü. Sansür otosansürü doğurdu, kalan üç beş bağımsız site de reklam ambargosuyla boğuluyor.

2016’da bir sabah, Twitter’da bir gazetecinin gözaltına alındığını gördüm; gerekçe “devleti aşağılama”. Ülkede haber yapmak, mayın tarlasında yürümek gibi. Sansür kelimesi, burada günlük hayatın bir parçası. Almanya’da yaşarken yerel gazetelerin belediyeyi nasıl rahatça eleştirdiğini görünce, bizim medyadaki otosansür daha da gözüme battı. Gerçekleri yazmak, kimi zaman meslekten men sebebi.