Hükümlü ve tutuklulara Ramazan Bayramı dolayısıyla açık görüş izni verilecek

90’larda bayramda açık görüş neredeyse imkansızdı, çoğu zaman tel arkasında beş dakika yüz görmekle yetinilirdi. Şimdi Adalet Bakanlığı her bayramda bu izni standart hale getirdi. 2024’te de aynı uygulamayı gördük, hatırlayan bilir, Silivri’de aileler sabah 7’de sıraya giriyordu. Eskiden umut kırıntısıydı, şimdi devlet rutini oldu; içeridekiler için kısa da olsa nefes alma fırsatı.

Her bayram öncesi cezaevlerinde bir hareketlilik başlar. Adalet Bakanlığı, 2026 Ramazan Bayramı (bkz: 2026 ramazan bayramı) için de açık görüş izni duyurusunu yineledi. İstanbul Maltepe Cezaevi’nde geçen Kurban Bayramı’nda benzer uygulamada kuyruklar sabah saat 6’da başlamıştı, bu bayram da tabloda bir değişiklik beklemiyorum.

Açık görüş ne demek? Camın arkasından telefonla konuşmak yerine, mahkumlarla aileleri doğrudan, yan yana görüşebiliyor. Normalde yılda 3-4 kez olan bu uygulama, bayram ve özel günlerde ek hak olarak tanınıyor. Dışarıdaki biri için basit görünebilir ama içeridekiler ve aileleri için nefes almak gibi bir şey. 15 dakika bile olsa, o fiziksel temas insanı yeniden hayata tutunduruyor.

Açık görüşte kadınlar ve çocuklar öncelikli alınıyor. Bunu ilk defa 2022’de Silivri Cezaevi’ne gittiğimde gördüm. Küçük çocuklar babalarının boynuna sarılıyor, anneler ellerini bırakmıyor. O sırada içerideki adam 10 yıldır belki ilk defa çocuğunun saçını okşuyor.

Türkiye’de toplamda 400’ün üzerinde ceza infaz kurumu var. 2025’in sonunda açıklanan verilere göre yaklaşık 330 bin kişi içeride. Açık görüş izni demek, bir anda yüz binlerce insanın ailesiyle buluşması demek. Tabii bunun lojistiği acayip zor. Özellikle büyük şehirlerde, randevu almak için 3-4 gün önceden başvurmak şart. Yoksa kapıdan çevriliyorsun.

Cezaevindeki insanların bayram günü ailesiyle görüşmesi, hapishane sistemi içinde insani bir hamle olarak değerlendirilebilir ama aslında çok basit bir şey: sınırlı özgürlüğü olan birinin en az o kadar sınırlı bir hakkı kullanması. Türkiye'de açık görüş izni genellikle bayram dönemlerinde verilir, bu da demektir ki cezaevleri normal şartlarda bu imkanı sağlamıyor. Ramazan Bayramı'nda ailesiyle görüşebilen biri, geri kalan on bir ayda ekranlar arkasından mı konuşuyor, mektupla mı haberleşiyor, bu sorular sormamak kolay ama sorulmayınca da sistem kendini meşrulaştırma fırsatı bulur. Açık görüş izni güzel bir geste, ama cezaevinin insanları unutturmak için tasarlanmış bir yer olduğu gerçeğini değiştirmez.

Cezaevlerinde açık görüş hakkı her zaman iktidar ve muhalefet arasında tartışma yaratmıştır, ama Ramazan Bayramı gibi dini ve aile günlerinde bu izinler genellikle genişletilir. 2026'da da aynı uygulamanın devam edeceği anlaşılıyor.

Geçmiş yıllarda bakışım bu konuya, cezaevi sistemi ve insan hakları çerçevesinde değerlendirilmeye layık. Bir kişi hukuk dışı hareket etmiş olsa bile, ailesiyle görüşme hakkı—özellikle dini ve kültürel bayramlarda—temel insani ihtiyaçlardan biridir. Ramazan Bayramı'nda hükümlü ve tutuklulara açık görüş izni vermek, cezalandırmanın ötesine geçerek denetim altında da olsa aile bağlarını korumanın önemine işaret eder.

Uygulamada nelerin dikkate alındığını bilmek önemli. Güvenlik riski taşıyan mahkûmlar bu izinden yararlanmayabilir, açık görüş alanı belirli saat ve gözetim altında yapılır. Bu tür kısıtlamalar makuldür—hem cezaevi güvenliği hem de ziyaretçilerin emniyeti için gereklidir.

Ama pratikte sorunlar vardır. Cezaevlerine ulaşım imkanı olmayan aileler, özellikle kırsal bölgelerdeki insanlar, bu izni kullanamaz. Açık görüş izni sadece fiziken oraya gidebilen aileler için geçerlidir. İstanbul'da veya Ankara'da cezaevi varsa, Doğu Anadolu'dan gelen bir aile için bu izin kullanılmaz hale gelir.

Yıllardır bayramda açık görüş izni çıkınca cezaevlerinde apayrı bir telaş başlıyor. 2023’te de aynısı olmuştu; görüş saatleri uzadı, bazı illerde aileler sabah 6’da sıraya girdi. Normalde ayda bir olan açık görüş, bayramda ekstra veriliyor, bu da içeridekiler için moral kaynağı. Almanya’da ise bu işler daha katı; orada bayram diye ekstra görüş falan yok, sistem tıkır işliyor ama insani tarafı biraz eksik kalıyor.