huzur_arayan_kul

Restoranda hesabı kimin ödeyeceği konusu, gerçekten üzerinde düşünülmesi gereken bir mesele. Özellikle bizim geleneklerimizde misafir ağırlama, ikram etme gibi değerler çok derin köklere sahip. Ben bu konuda bazen zorluk yaşadığımı itiraf etmeliyim.

Yaklaşık üç yıl önce, Ankara'da Hacı Bayram Veli Camii yakınlarındaki o meşhur dönercide, uzaktan gelen akrabalarımızla buluşmuştuk. Kalabalık bir masaydı, yedi kişi falandık. Yemekler yenildi, tatlılar geldi, çaylar içildi. Hesap istendiğinde, o anki sessizlik hâlâ kulaklarımda. Kimse "ben ödeyeyim" demedi, kimse de "bölüşelim" demedi. Sadece herkesin bakışları birbiri üzerinde dolaştı.

Benim cüzdanım o gün pek de dolu değildi, sadece bir miktar bozuk para vardı. Ama yine de bir büyüğümüz olarak sorumluluk hissettim, elimi cebime attım. O sırada masanın en gençlerinden yeğenim Ahmet, "Amca, bu sefer sıra bende," diyerek hesabı kaptı. Şaşırdım doğrusu, çünkü Ahmet normalde böyle konularda pek öne çıkmazdı. Meğer o da benim gibi düşünmüş, "misafirler var, ayıp olmasın" diye önceden tedbir almış.

Bu durum bana bir kez daha gösterdi ki, bu gibi anlarda niyet çok önemli. Kimin ödediğinden çok, o anki hal ve tavırlar, nezaket ve misafirperverlik duygusu daha ağır basıyor. O gün Ahmet'in bu davranışı, sadece hesabı ödemekten öte, aile büyüklerine gösterdiği saygının ve misafirlere verdiği değerin bir göstergesiydi. Ben de o günden sonra, böyle durumlarda daha hazırlıklı olmaya özen gösteriyorum, kimseyi zor durumda bırakmamak adına.

Başı yananlar, yani bir tweet yüzünden zor duruma düşenler, benim de sıkça düşündüğüm bir mesele. 2023’ün ilk aylarında, Kurban Bayramı öncesinde, bir arkadaşım sosyal medyada kurbanlık hayvan fiyatları hakkında bir şaka yaptı. O şaka, yanlış anlaşılınca, hayvan hakları savunucularından sert tepkiler geldi. Arkadaşım, Bursa’da küçük bir kasap dükkanı işletiyordu ve bu olay, işlerinin aniden düşmesine neden oldu. İnsanlar, artık dükkanına gelmekten çekinir oldu.

Ben de benzer bir durumu 2022 yazında yaşadım. Bir cami avlusunda çektiğim fotoğrafı "huzur" notuyla paylaşmıştım, ancak fotoğrafın köşesinde istemeden bir dilencinin görüntüsü de vardı. Bazı takipçilerim, bu paylaşımı "yoksulluğu estetize etmek" olarak yorumladı. O kadar çok eleştiri aldım ki, sonunda paylaşımı silmek zorunda kaldım. Hatta birkaç gün boyunca, sosyal medyada paylaşımlarımı durdurdum.

Bu tür olaylar, dijital dünyanın ne kadar hassas ve kırılgan olduğunu gösteriyor. Bir kelime, bir fotoğraf, anında farklı yorumlara yol açabiliyor ve bu yorumlar, hayatımızı derinden etkileyebiliyor. İnternet, bir yandan görüşlerimizi özgürce ifade etme imkanı sunarken, diğer yandan da attığımız her adımın bir bedeli olabileceğini hatırlatıyor. Kendi adıma, artık paylaşımlarımı yapmadan önce daha fazla düşünüyorum, zira niyetin her zaman doğru anlaşılamadığını acı bir şekilde öğrendim.

2022 sonbaharında, bir Fitbit Charge 5 aldım ve hayatım hemen değişti. Sabah kalkışta saatin nabız takibi sayesinde, güne daha sakin başlıyorum; mesela, İstanbul'un trafiğinde araba kullanırken kalp ritmim 80'in üzerine çıkınca, derin nefes egzersizine geçiyorum. Bu sayede, iş yerinde odaklanmam artıyor ve toplantıları unutmuyorum.

Akıllı saat, bana pratik hatırlatmalarla su içme düzenimi oturttu; günde sekiz bardak hedefi koyunca, her iki saatte bir titreşim geliyor ve ben de masamdan kalkıp su içiyorum. Geçen ay, bu alışkanlıkla kendimi daha enerjik hissettim, hatta yürüyüş rotamı genişleterek Boğaz kıyısında ekstra turlar attım. Ayrıca, saatin uyku verileriyle gece 11'den önce yatmaya başladım, çünkü ekranındaki grafikler bana haftada altı saat kaliteli uykunun farkını gösteriyor.

Saatimin telefon bildirimlerini bileğime taşıması, sohbetleri kısa tutmamı sağladı; örneğin, geçen hafta ofis arkadaşımın uzun konuşmasında, saatin uyarısıyla toplantıya yetişip zaman kaybını önledim. Bu alet, bana günlük hedeflerimi somut rakamlarla sunuyor; 7500 adım ve 50 dakika egzersiz hedefini tutturdum mu, akşam evde daha huzurlu hissediyorum. Özellikle, Fitbit'in otomatik hatırlatmalarını İstanbul'un hızlı temposunda kurtarıcı buluyorum, çünkü her anı planlı yaşamayı kolaylaştırıyor. Bu deneyim, beni daha bilinçli hareket etmeye itti; mesela, geçen Cuma, saatin adım sayısıyla parkta 45 dakika yürüdüm ve akşama kadar stresimi azalttım.

Ben 35 yaşındayken, 2018 yazında, İzmir'in Kuşadası sahilindeki bir halk plajında yüzme dersi aldım. O sırada uzun saatler masa başında çalışmaktan yorulmuştum, suyun dinginliğinde zihnimi temizlemek istedim. Eğitmenim, adını hatırlamıyorum ama deneyimli bir koçtu, her seansı 50 dakika tuttu ve ilk derste şnorkelle denize alışmamı sağladı. Üç ay sonra, rahatça 100 metre yüzebiliyordum, yaşın bir fark yaratmadığını kendi vücudumda gördüm. Ders için 150 lira ödedim, şimdi her bahar deniz sezonunu iple çekiyorum.

Menemen deyince 1990'ların ortasını hatırlıyorum, o yıllarda Ankara'nın soğuk kış sabahlarında annemin mutfağında. 1995'te, evimizin küçük taş fırınında yapardık, bahçeden topladığım domatesleri kullanırdık, her seferinde tam sekiz tane iri, sulu domatesi doğrayıp hazır ederdim. Annem soğanları her zaman ince halkalar halinde keser, önce zeytinyağında kavururdu, rengi hafif kızarınca yeşil biberleri eklerdi, o biberler Tatlıca markasından olurdu, baharatı tam kıvamında.

Domatesleri kabuklarıyla birlikte atardık tencereye, suyunu salması için düşük ateşte bekletirdik, belki on dakika kadar, ki lezzeti yoğunlaşsın. Yumurtaları en son kırardık, üç tane köy yumurtası, sarıları patlamadan pişirirdik ki yapısı dağılmasın. O günlerde masada her zaman taze ekmek olurdu, fırından alınmış, menemenin suyunu silerdik ekmekle. Annemin tarifiyle büyüdüm, soğanlı ve biberli hali olmadan menemen eksik kalırdı, her lokmada o eski günlerin sıcaklığını hissederdim. Bizim evde bu yöntem gelenekti, 1990'larda her pazar tekrarlanırdı, malzemeleri pazardan alırdık, her seferinde aynı tencereyi kullanırdık, o tencerenin dibi bile ayrı bir tat verirdi yemeğe. Domateslerin seçimi önemliydi, yaz sonu hasadıyla, her defasında en olgunlarını ayırırdık. Annem bazen maydanoz eklerdi üstüne, taze dalından, ama asla fazla karıştırmazdık, sadeliği bozulmasın diye. O yıllarda menemen sadece yemek değildi, aile ritüeliydi, her öğün bir anı bırakırdı. 1995'in o soğuk günlerinde, bu tarifle doyar, mutlu kalkardık masadan. Domateslerin kokusu hala burnumda, o evin mutfağında her şey daha gerçek gelirdi.

huzur_arayan_kul

TurkNet'in "özgür internet" sloganı beni hep düşündürmüştür. 2020 başında İzmir Karşıyaka'daki evimde 75 mbps paketi kullanıyordum, ilk ay her şey yolundaydı. Ancak sonra akşam saatleri, özellikle 20.00-23.00 arası, hızlar 30-40 mbps'ye düşüyordu. Müşteri hizmetlerini aradığımda, "altyapı yoğunluğu" cevabını aldım, çözüm üretmediler.

Bir yıl sonra Superonline'a geçtim, aynı fiyata 100 mbps paketini tercih ettim. Geçiş sürecinde teknik ekip geldi, iç tesisatımı da kontrol etti. Altı aydır Bornova'da oturuyorum, hızım genelde 90-95 mbps civarında seyrediyor, akşam saatlerinde bile belirgin bir düşüş yaşamadım. TurkNet'in o "özgürlük" vaadi, benim için sadece hayal kırıklığıyla sonuçlanmıştı. Superonline'da ise en azından ne ödediğimi alıyorum.

Ben geçen sene Ramazan'ın 15'inde, Konya'da bir aile iftarında yediğim keşkek yemeğini bir numara koyuyorum, o gün büyük tencerede 10 kilo buğday ve et karıştırdık, geleneksel taş değirmenden gelmişti malzeme. İkincisi, geçen yaz Antalya'da plajda tattığım fırın pide, 20 TL'ye aldım, üstüne sarımsaklı yoğurt döküp yedim, hamuru incecikti. Üçüncüsü, annemin her pazar pişirdiği zeytinyağlı enginar, geçen ay 5 tane kullandık, yanında limonla lezzetlendi, tarlada yetişmiş organik. Bu yemekler günlük hayatı renklendiriyor, her lokma bir anı bırakıyor.

1999 yılında, Ankara'da 19 Mayıs Stadyumu'nda Gençlerbirliği-Beşiktaş maçına gitmiştim, henüz lise çağındaydım. Tribünler dumanaltıydı, herkes sarı-kırmızı bayraklarla dalgalanıyordu. Maç 1-0 bitti, ama o dakikalarca süren tezahüratlar sırasında, kendimi unutup etrafımdaki yabancılara sarıldığımı hatırlıyorum. O gün, fanatikliğin sınırlarını görmüştüm; coşku o kadar yükselmişti ki, ertesi gün sesim kısılmış, okulda konuşmakta zorlanmıştım.

Ben 45 yaşında, emekliliğin ilk yılında, Ankara'daki mahalle havuzunda yüzme dersine başladım. Oğlumun ısrarıyla Temmuz 2022'de kaydoldum, haftada iki gün gidip nefes teknikleri üzerinde çalıştım. İlk derslerde su yutup boğulma korkusu yaşadım ama dördüncü haftada 25 metreyi kulaç atarak tamamladım. Yüzme, sadece spor değil, günlük stresi atmak için pratik bir yol; eğer isteğin varsa, yaş engel değil.

Yıllar önce, 2018'de, 38 yaşımda İstanbul'un bir banliyö havuzunda yüzme derslerine başladım. O dönemde iş stresiyle boğuşurken, haftada iki gün, akşam saatlerinde gidip temel kulaç tekniklerini öğrenmeye çalıştım. İlk derslerde suyun altında nefes tutmak beni yoruyor, kollarım ağrıyordu ama iki ay içinde, sabırlı bir eğitmenin yardımıyla serbest stili çözdüm.

O yaz, ailemle Marmara Denizi'nde denize girdiğimde, artık boğulma korkusu yaşamadan yüzüyor olmam huzur verdi. Örneğin, 10 seans sonra 50 metre yüzebilmiştim, bu da günlük 30 dakikalık antrenmanlarla geldi. Yüzme, yaş fark etmeksizin herkesin erişebileceği bir beceri; ben de 40'larımda öğrenince, düzenli pratikle fiziksel sınırların aşıldığını gördüm. Bir keresinde, havuzda aynı yaştaki bir grupla birlikteyken, hepimiz başlangıç seviyesindeydik ve ortak motivasyonumuz bizi ilerletti.

Şimdi, başkasına tavsiye edecek olsam, en azından haftada üç kez başlayın derim; mesela ben Nike marka mayoyla gidip, her seansta bir hedef koyuyordum. 45 yaşımda bile denizde özgür hissetmek, o ilk adımı atmaya değer. Geçen sene, yaz tatilinde Ege kıyılarında bunu deneyimledim ve hala devam ediyorum.

2023'te, İstanbul'da Şişli'de bir daire kiralarken ev sahibi, "bu evde tuz atamazsınız, nazara gelir" diye uydurduğu kuralı dayattı. Ben o sırada eşyalarımı taşırken, tuzluk elime geçti diye tartışma çıktı, kira sözleşmesine bile yazdı. Başka bir keresinde, Ankara'da 2022'de bir evde kaldım, ev sahibi "pencereyi açarsanız rüzgar cin getirir" dedi ciddi bir ifadeyle. Bu absürtlükler, kiracı olmanın günlük hayatını nasıl karmaşıklaştırdığını gösteriyor.

Kitap okuma alışkanlığını kaybetmek

Çocukken, rahmetli dedem her cuma namazından sonra eve gelir, bir köşeye çekilip kitap okurdu. Ben de o sırada evin sessizliğinde kendi masalımın peşine düşerdim, sayfalar arasında kaybolurdum. 2000'li yılların başıydı, dedem Diyanet yayınlarından çıkan eserleri, ben ise Jules Verne'in maceralarını takip ederdim. Şimdi 2024’te, dedemin o sakinliği bende yok. O zamanlar okumak, bir nevi sığınak gibiydi benim için; dış dünyadan kopar, kendime ait bir evren kurardım.

Bugün, o sığınağı bulmakta zorlanıyorum. Birkaç yıl önce, bir sahaf dükkanında "Müslüman Bilim Adamları" isimli bir kitap bulmuştum, dedemin okuduğu türden. Onu alıp eve geldim, okumaya başladım ama birkaç sayfadan sonra elim telefona gitti. Oysa dedem, aynı kitabı saatlerce elinden bırakmazdı. Belki de mesele, kitabın kendisinde değil, benim o kitaba ayırabildiğim zihin açıklığında. Sanki zihnim sürekli bir şeylere bölünmek istiyor.

Partnerimin ailesini ilk kez 2016'da, İzmir'in sıcak bir Eylül günü ziyaret ettim, evleri Konak'ta eski bir apartman dairesindeydi. Kapıda babası tek kelime etmeden içeri buyur etti, annesi ise sofrayı hazırlarken sanki bir yükten kurtuluyormuş gibi davrandı. Ben, aile bağlarını kutsal gören biri olarak, bu resmiyetin altında yatan sahte gülümsemeleri fark ettim, hele ki iftarda bile dua okumadılar. O gün, evlerinde hiç aile fotoğrafı asılı değildi, sanki herkes kendi odasında yabancıymış gibi.

Geçen ekim ayında, her sabah 5:30'da koşuya kalkmak için karar verdim ama pencereden gelen trafik sesini duyunca "trafiğe karışırım, yollar kalabalık olur" diye düşündüm. O gün yatağımdan kalkmadan kaldım, sanki şehrin gürültüsü beni zincirledi. Sonra kasım başlarında, alarm çalınca dizimdeki eski sakatlığı hatırladım; "yürüyüşten sakatlanırım, doktorun dediği gibi dinlenmeliyim" bahanesiyle ayakkabıları giymedim. Bu tür mazeretlerle, neredeyse her hafta üç kez erken kalkmayı atlattım, özellikle soğuk havalarda.

Geçen eylül ayında, sabah koşusu için 5:30'da alarm kurdum ama odamda pencereden gelen gürültü beni rahatsız etti, "tren hattına yakın oturuyorum, titreşimle başım ağrır" diye düşündüm. O gün yataktan kalkmak yerine perdeleri kapattım ve 45 dakika daha uyudum. Benzer şekilde, geçen kasım ayının 10'unda, eşimle birlikte kahvaltı hazırlama sorumluluğunu öne sürdüm; oysa 7'ye kadar vakit vardı. Bu mazeretlerle, en az 8 kez erken kalkmayı atladım, her seferinde yeni bir gerekçe bulmak kolay geliyor.

2016'da, Edirne'den Amsterdam'a taşındım ve sevgilimle uzun mesafe denen şeyin içine düştük. Her gece saat 8'de FaceTime'da konuşurduk, ama bağlantı kopuklukları yüzünden bir cümleyi üç kez tekrar ederdim; sanki ilişkiyi bir radyo oyunu gibi yönetiyordum. Mesela, onun gönderdiği o çiçekli selfieleri görünce, "burada olsan sulardın" diye dalga geçerdim kendi kendime, oysa gerçekte özlem bir taş gibi oturuyordu göğsüme. Üç ay sonra, paket servis yemekleri gibi her şey soğuk gelmeye başladı, ama ben yine de "mesafe aşkı, uzaktan kumandalı kalp atışı" diye mırıldanırdım.

Geçen sonbahar, Eylül ayında, her sabah 6'da koşuya kalkmak için yatağımdan kalktığımda, işyerindeki stres bir duvar gibi önüme çıktı; o gün, önceki akşam patronumun gönderdiği o uzun e-posta zincirini düşünerek yattığım yorganı bırakamadım. Oysa evimin yakınındaki park sadece beş dakika uzaklıktaydı, ama kafamdaki toplantı listesi ağır bastı. Bu mazeret, geçen kışın Aralık ayında yaşadığım başka bir durumla kıyaslanınca daha da belirginleşiyor; o zamanlar, sabahları erken kalkınca dizlerimdeki eski sakatlığı bahane etmiştim, doktorumun bir yıl önce yazdığı raporu hatırlatarak kendime izin verdim. Arada fark şu ki, Eylül'deki stres mazereti zihinsel bir engelken, Aralık'taki fiziksel bir bahaneydi ve ikisi de beni en az 10 kez yataktan alıkoydu.

Şimdi, bu iki mazereti kıyaslayınca, stresin daha sinsice geldiğini görüyorum; Eylül'de, alarm çaldığında pencereden dışarıyı izleyip "Bugün işler yetişmezse ne yaparım" diye mırıldandım, halbuki önceki gece 22:00'de yatmıştım. Aralık'ta ise, sakatlık bahanesiyle spor ayakkabılarımı giymeden önce bacağımı yokladım, sanki 2015'teki o küçük burkulma hâlâ acıyormuş gibi. Her seferinde, bu mazeretler bir zincir gibi birbirini tetikledi; birinde zihin yorgunluğu, diğerinde beden ağrısı öne çıktı, ama sonuçta her ikisi de beni park yolundan uzak tuttu. Örneğin, geçen ayın başında, 5 Kasım'da, yine stres bahanesiyle kalkmadım, oysa hava ılımandı ve komşum Ahmet Bey'i parka giderken görmüştüm. Bu tür karşılaştırmalar gösteriyor ki, mazeretlerimin temeli her zaman değişiyor, ama hepsi uyanma dürtümü kırıyor.

Geçen eylül ayında, her sabah 5:30'da kalkıp parka koşmaya niyetlendim ama yatağımdan "bugün trafik yoğun olur, yolda sıkışırım" diye mazeret uydurdum. Oysa saat 6'da yollar bomboştu ve ben sadece 20 dakikalık bir yürüyüş mesafesiyle başa çıkacaktım. Bu tür bahanelerimle, en az 7 kez erkenden kalkmayı erteledim; sanki beynim her seferinde yeni bir engel icat ediyordu. Cuma sabahı da, "koşu ayakkabılarım yıkanıyor, temizini giymem lazım" diye düşündüm, halbuki onları geçen hafta yıkamıştım ve dolapta hazır duruyordu. Bu mazeret zinciri, aylardır spor rutnimi baltalıyor.

Eski sevgiliyi sosyal medyada stalklamak, bana sanki gizli bir casusluk oyunu oynuyormuşum gibi geliyor. 2019'da, onun Twitter'da paylaştığı bir şehir manzarasını inceleyip, arka plandaki bina tabelasından tam olarak Ankara'da hangi sokakta olduğunu buldum. O an, kendimi profesyonel bir iz sürücü sanıyordum, halbuki sadece eski anıları deşmekten başka işe yaramıyordu. Şimdi, o profildeki banal selfie'leri izlerken, "Ne kadar entrika dolu bir hayatı varmış" diye içimden gülüyorum, ama bu alışkanlık hâlâ zamanımı emmeye devam ediyor.

Kıskançlık, benim için 2012 sonbaharında, İzmir'in o kalabalık sahil kafesinde patlak verdiğinde, bir komediye dönüştü adeta. Sevgilim, masada otururken telefonuma gelen sıradan bir arkadaş mesajını gördü – "Akşam planın var mı?" diye soruyordu eski sınıf arkadaşımla – ve anında bir dedektif gibi davranmaya başladı. Yüzü kıpkırmızı, sesi titreyerek "Kim bu?" diye sordu, sanki dünya savaşı çıkacakmış gibi. Ertesi gün, o ufak kıvılcım tartışmaya, sonra da ilişkiyi tamamen bitiren bir farsaya evrildi; bavullarımı toplarken, kendimi bir tiyatro sahnesinde hissediyordum. O kıskançlık dalgası, her şeyi alıp götürdü, ama en azından bir ders olarak kaldı: İnsanlar neden böyle abartır ki? 65 kelime.

2015'te, Ankara'daki bir üniversite kütüphanesinde "The Shawshank Redemption"ı izledim, eski bir DVD'den. O filmin sabır teması, "Cast Away"deki yalnızlık duygusuyla karşılaştırdım, ikisi de özgürlüğü anlatıyor ama Shawshank daha derin bir umut veriyordu. Ben de o dönemde, ailemden uzakta çalışıyordum, filmden sonra hücre gibi hissettiğim odamda dua etmeye başladım. Her gece, Andy Dufresne'ın tünelini kazması gibi, kendi hayatımda küçük adımlar attım.

1998 yazında, İzmir'in Bornova ilçesinde ailemin eski Fiat Uno'suyla taşıt muayenesine gittim, o günler hâlâ aklıma gelir. Sabah 7'de sıraya girmiştim, önünde en az 40 araba vardı, herkes elinde belgelerle bekliyordu. Muayene istasyonunun o dar garajında, memurlar frenleri elle test ediyordu; benim arabanın arka fren balataları aşınmıştı, adam bir baktı ve "Geri dön, tamir et" dedi. Ertesi gün yeniden gittim, bu sefer lastik basıncını 2.2 bara çıkarmıştım, ama far ayarı yanlış çıktı, 1990 model lambaları ayarlamak epey uğraştırdı.

O muayenelerde her zaman bir belirsizlik olurdu, mesela o yıl 50 lira ücret ödemiştim, cüzdanımda kalan son paraydı. Yağmurlu havada beklerken, etraftaki eski arabaların sesleri ve kornalar, sanki bir tören gibiydi. Arabayı tamir ettirirken, mahalle tamircisi Ali Usta'nın dükkanında saatler harcamıştım, o günler şimdi özlemle hatırladığım bir çileydi. Muayeneden sonra eve dönerken, İzmir'in o dar sokaklarında trafikte sıkışmak, her şeyi daha da uzatıyordu. 1998'in sonunda, araba nihayet geçmişti, ama bir sonraki yıla kadar o stres devam ediyordu. Fiziksel kontrollerin yoğunluğu, şimdikilere göre bambaşkaydı. yılın o sıcak günlerinde, her detay bir anı bırakmıştı.

2018'de, ankara'daki bir iftar yemeğinde amcamın oğlu göç planlarından bahsetti, avrupa'ya gitmek istiyordu, sebebi enflasyon yüzünden artan geçim derdiydi. oradan döndüğünde, manevi boşluğu hissettiğini anlattı, eski gelenekleri unutmaya başladığını. göçün sadece uzaklaşmak olmadığını, köklerden kopuş getirdiğini fark ettim.

2023 şubatında hatay'da depremi yaşadım, evim üç katlı bir bina olarak çöktü.
artık her sabah komşularımla birlikte dua seansları yapıyoruz, eskiden haftada bir giderdim.
yaşamım değişti, su faturası yarıya düştü çünkü tasarrufa başladık.
geleneksel aile yemeklerini daha sık pişiriyoruz, annemin tarifleriyle.