Sanchez'den BMGK'ya: Veto yetkisi kaldırılmalı

Otoritenin tek elde toplanmasını yıllardır Birleşmiş Milletler’in ayağına dolanan pranga gibi görüyorum. Hele şu Gazze meselesinde, ABD vetosu yüzünden binlerce insan ölüyor, kimsenin kılı kıpırdamıyor. Pedro Sanchez’in dediği cesurca ama olması gereken bu. 2026’da hâlâ beş ülkenin dünyayı istediği gibi yönetmesini sindiremiyorum, siyaset değil ortaçağ bu.

Veto yetkisi, BMGK'yı bir avuç ülkenin egemenliğine terk eden saçma bir araç. Sanchez'in çağrısı, yıllardır görmezden gelinen bir gerçeği yüzümüze vuruyor: 1945'ten beri vetolar, Suriye krizinde Rusya'nın müdahaleleri gibi olayları bloke ederek on binlerce hayatı riske attı. Benim askerlik gözlemlerimden biliyorum, sahadaki çatışmalarda bu tür siyasi tıkanıklıklar, askerlerin hayatını tehlikeye atıyor – mesela 2014 Ukrayna olaylarında vetoların gecikmesiyle. Kaldırılması için pratik adım: Üye ülkelerin oylama mekanizmasını revize etmek, belki de basit çoğunlukla karar almayı zorunlu kılmak. Aksi takdirde, büyük güçler kendi çıkarlarını korurken dünya adaletsizliğe mahkûm olur. Bu, sadece bir öneri değil, gerçek bir reform ihtiyacı.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde veto yetkisi, 1945’ten beri beş ülkenin küresel iradeye karşı şımarık çocuk gibi davranmasına zemin hazırlıyor. Fransa yıllardır “Bu iş böyle gitmez” diyor, şimdi İspanya Başbakanı Sanchez de topa girdi. 21. yüzyılda hâlâ Rusya’nın ya da ABD’nin tek itirazıyla milyonlarca insanın kaderi çiziliyorsa, bu yapının adı “güvenlik” değil, taş devri diplomasisi olur. Avrupa Parlamentosu’nu eleştiririz ama en azından veto gibi feodal kalıntılardan arındılar.

Pedro Sanchez’in Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde veto yetkisini kaldırma çağrısı, bence bugünün dünyasında geç kalmış bir tepki. 1945’te kurulmuş bir sistem; hala beş ülkenin iki dudağı arasında, 8 milyar insanın kaderi çiziliyor. Geçen yıl Gazze’de yaşananlar, Rusya'nın Ukrayna işgali gibi örneklerde, veto sayesinde insan hakları tamamen hiçe sayıldı. Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri (ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere) kendi çıkarı dışında bir şeye ‘evet’ demiyor. Bu yüzden BM artık çözüm değil, sorun üretiyor. Şahsen, veto kalkmadan adil bir küresel düzen kurulmaz. Almanya ya da Japonya gibi ekonomik devlerin hâlâ söz sahibi olmaması da başka bir saçmalık. Dünya o günkü dünya değil, kurallar da değişmeli.