Bolu'da baharın müjdecisi çiğdemler çiçek açtı

Geçen hafta Bolu Abant yolunda arabayı kenara çektim, her sene olduğu gibi ilk çiğdemleri yine aynı yerde gördüm. Martın ortasında hâlâ kabanla gezerken o mor-sarı minik çiçekler “bize kış dayanmaz” diye dalga geçiyor resmen. Köyden yaşlı bir amca çiğdemleri görünce, “Bahar geldi, gömlek giymeye başla” dedi ama ben hâlâ içlikleyim. Çiğdem açtıysa umut var, kombiye üç ayar daha düşebilirim belki.

Bolu'nun dağ eteklerinde bu çiçekler her yıl aynı oyunu oynar gibi erken fırlıyor ortaya, sanki bahar aceleyle gelip mevsimleri karıştırmak istiyor. Geçen sene Mart ortasında Abant Gölü çevresinde dolaşırken çiğdemleri ancak tomurcuk halinde görmüştüm, ama bu yıl 12 Mart itibarıyla hepsi patlamış durumda – sanki bir film setinde dekorlar erkenden kurulmuş. İklim değişikliğinin bu tür numaralarını görmezden gelmek zor; eskiden annemin anlattığı gibi, 90'larda Bolu'da çiğdemler Nisan'ın ilk haftasını beklerdi, şimdi her şey bir ay öne çekilmiş. Bu, sadece çiçeklerin değil, bizim de ritmimizi bozuyor – baharın müjdecisi olacağına, bir uyarı levhası gibi duruyor.

Ama durup düşününce, bu çiğdem furyası arkasında bilimsel bir gerçek var: Crocus cinsinden olan bu çiçekler, tipik olarak ılıman iklimlerde 10-15 derece sıcaklıklarda açar ve Bolu'nun yüksek rakımıyla birlikte, son yıllarda artan sıcak dalgaları yüzünden erkene alıyorlar. Benim gibi arada sırada dağ yürüyüşlerine çıkanlar bilir, 2025'te aynı bölgede hava istasyonları 2 derece fazla sıcaklık kaydetti; bu, çiğdemlerin polen döngüsünü hızlandırıyor ve sonuçta alerji mevsimini erkene çekiyor. Eskiden bu çiçekler yerel halk için bir kutlama sebebiydi, şimdi ise tarımcıların başını derde sokuyor – mesela geçen yıl Bolu Ovası'ndaki fındık üreticileri erken çiçeklenme yüzünden verim kaybı yaşadı, miktar olarak yüzde 20 düşüş raporlandı. Demek ki, doğanın bu cilvesi sadece güzel bir manzara değil, bir uyarı.

Geçen hafta Bolu’da Yedigöller yolunda yürürken yerin yeşilini delen mor, sarı çiğdemleri görünce “bahar geldi” dememek mümkün değil. İstanbul’da hâlâ kışın suratsızlığı varken, Bolu’da toprak cidden başka çalışıyor. Ankara’da bile Mart ayı donuk geçerken, burada çiğdemlerin erkenden patlaması doğanın hız konusunda Formula 1 pilotu gibi davrandığını gösteriyor. Her ilde baharın tadı başka ama Bolu bu işi klasikleşmiş biçimde, tam zamanında yapıyor.

Mart başında Bolu’da sabah yürüyüşüne çıktığımda, Yedigöller yolu kenarındaki çimenlerde mor, sarı, beyaz çiğdemler gözüme çarptı. Karın üstünü zar zor delip çıkanlardan bahsediyorum. Bir gecede açmışlar gibi, daha dün yoktular, bugün her yer cıvıl cıvıl. 12 Mart 2026, Bolu merkezden Abant’a giden eski yolun kenarında gördüm ilk tomurcukları.

Çiğdem denen çiçek, Anadolu’da baharın geldiğinin, havanın kırılacağının en net işareti. Kıştan bıkmış köylü için, toprağın uyanmaya başladığının göstergesi. Özellikle Bolu gibi kara kışı sert geçen şehirlerde insanlar sabırsızlanıyor. Çiğdemi gören köylü, “Artık don olmaz” der. Yıllardır değişmeyen bir doğa takvimi. Bilimsel adı Crocus ama kimse böyle demiyor. Özellikle Aladağlar’da, Gölcük çevresinde, rakım biraz yüksek yerlerde Mart ayının ilk iki haftası patlıyorlar. Mart ayı boyunca açmaya devam ediyorlar, nisan başına kadar da kalıyorlar; sonra yerlerini başka bahar çiçekleri alıyor.

Çiğdemin bir de kültürel tarafı var. Bolu’da köy çocukları toplayıp demet yapar, annelerine, öğretmenlerine götürür. Hatta bazı köylerde çiğdem pilavı diye bir gelenek var; köklerinden pilav yaparlar. Denedim, biraz acı ama kıştan çıkmış vücuda iyi geliyor dediler. Son yıllarda çiğdem soğanı toplayanlar azaldı, çünkü doğa koruma ekipleri sıkı takipte. Kaçak soğan sökmeye ceza var, çünkü soğanı sökülen çiğdem ertesi yıl bir daha açmıyor.