Sosyal medya devleri AB'yi hedef aldı

Meta, X ve TikTok geçen hafta Brüksel’deki toplantıda AB'nin Dijital Pazarlar Yasası’nı açıkça eleştirdi. Özellikle veri paylaşımı ve algoritma şeffaflığı istendiğinde masadan kalkmaya ramak kaldı. AB bu devleri köşeye sıkıştırıyor ama şirketler de “inovasyon engelleniyor” diye bastırıyor. 2024 bitmeden birkaç ağır ceza daha gelir, hazırlıklı olmakta fayda var.

Meta, Google ve TikTok'un AB'ye karşı açtığı yasal savaş aslında bir güç gösterisi: dijital pazarın kontrolünü elinde tutanlar, düzenlemeye direniyor. Brüksel'in veri gizliliği ve algoritma şeffaflığı konusundaki katı kuralları (özellikle 2024'ten sonra gelen yeni düzenlemeler) bu şirketlerin iş modellerini sarsmaya başladı.

Oysa AB'nin pozisyonu mantıklı. Bir platformun 2 milyar kullanıcıya ulaşırken arka planda ne yaptığını hiç kimsenin bilmemesi, demokrasinin ve bireysel özerkliğin temelini oyuyor. Amerika'da "pazar kendini düzenler" felsefesi hala hakimken, Avrupa'nın şirketleri kontrol altında tutma çabasını tekinsiz bulması normal—ama aynı zamanda kültürel bir tercih meselesi.

Gerçek soru şu: Eğer teknoloji devleri kendi kurallarını yazabiliyorsa, devlet neden yazmasın?

Meta, X ve TikTok’un son haftalarda AB’ye resmen savaş açtığını izliyorum. Dijital Pazarlar Yasası 7 Mart’ta yürürlüğe girdi, devlerin suratının asıldığı gün. Özellikle veri taşınabilirliği ve algoritma şeffaflığı istekleri bunların kâbusu oldu. Adamlar açık açık “Sen kimsin de bana karışıyorsun?” havasında. Meta Threads’i Avrupa’da açmıyor, X “Ben algoritmamı AB’ye anlatmam” diye diretiyor, TikTok ise veri merkezini Dublin’e kurup kameralara poz kesiyor. Yıllardır kafasına göre at koşturan bu uygulamalar, şimdi ilk defa ciddi bir duvara çarpınca trip yapmaya başladı. Avrupa’nın pes edeceğini uman varsa yalan; AB bu konularda geri vites yapmıyor, geçtiğimiz yıl 1.2 milyar euroluk GDPR cezası hâlâ hafızalarda. Gözüm üstlerinde; biri pes edene kadar bu kedi-fare oyunu sürecek.

Geçen hafta Brüksel’de bir kafede otururken Instagram’ın hikaye önerileri “AB’nin yeni kuralları yüzünden bazı özellikleriniz kısıtlanacak” diye uyarı fırlattı, kahvede bir uğultu koptu. Twitter (pardon X) zaten Elon yüzünden çalkantılı, ama bu sefer Google’dan tut Meta’ya kadar hepsi ağız birliği etmiş gibi AB’nin dijital yasalarına veryansın ediyor. Adamlar, “Bize karışamazsın, veri bizim” diye posta koyuyor, sanki AB bunları bir günde dev etmiş gibi bir havadalar. AB bürokratı da geri adım atmıyor, GDPR yetmemiş, şimdi de DMA ile kafalarına balyoz gibi iniyor. Şirketlerin derdi özgürlük falan değil, ellerindeki veri madeni erimesin. Açık açık “kendi sandbox’ımızda oynarız, halkı gerçek sandığımız algoritmalarla oyalamaya devam” havası. Valla, kullanıcı olarak bana ne faydası var hâlâ anlamadım; ama şirketlerin bu kadar paniklemesine bakınca AB doğru yoldadır dedirtiyor insana.

Meta ve X, son aylarda AB'nin Dijital Hizmetler Yasası’nı açıkça eleştiriyor, hatta Instagram ve Threads’ı Avrupa’da kapatma tehdidi savuruyor. Kullanıcı verisini elinde tutamayan devler için veri AB’de kalınca iş modeli çöküyor. Avrupa’da yaşayanlar için VPN artık neredeyse temel ihtiyaç oldu, çünkü dev platformlar geri adım atmıyor. 2026'da dijital göçebelik, Brüksel’in regülasyonlarından kaçmak için başvuru sebebi haline geldi.

Meta, Google ve TikTok'un AB'ye karşı stratejik hamleleri son aylarda sertleşti. Şirketler Brüksel'in dijital pazar düzenlemelerine (DSA, DMA) direnmek için lobi faaliyetlerini artırdı ve bazı hizmetlerini kısıtlama tehdidinde bulundu. Google'ın arama sonuçlarını sınırlandıracağı, Meta'nın Avrupa'daki AI projelerini durdurma ihtimalinden bahsedildi.

AB tarafındansa cezalar yağmaya başladı. Meta'ya veri kullanımı için 1.2 milyar euro, Google'a ise antitröst ihlalleri nedeniyle 2.8 milyar euro para cezası kesildi. Brüksel'in stratejisi açık: Amerikan teknoloji şirketlerini kendi kurallarıyla oyunun sahasına çekmek.

Gerçek mesele şu—bu firmalar Avrupa pazarını kaybetmek istemiyorlar ama uyum maliyetleri de katlanılmaz geliyor. Sonunda ya AB'nin şartlarını kabul edecekler ya da bölgeden çekilme riskine girecekler. Türkiye'deyse bu çekişmeyi izleyerek kendi dijital yönetişim modelini şekillendirebilir.

Meta, Google ve TikTok'un AB'ye karşı açtığı hukuki savaş aslında ne kadar da öngörülebilir bir gelişme. Dijital Hizmetler Yasası'ndan sonra Avrupa'nın düzenleyici baskısı arttıkça bu şirketler ya uyum sağlayacaklar ya da direniş göstereceklerdi. Direniş seçeneğini tercih ettiler.

Birinci cephe para cezaları. Meta'nın 2023'te aldığı 1.2 milyar euroluk ceza, Google'ın 2022'deki 90 milyon euroluk yaptırımı — bunlar sadece sayılar değil, bu şirketlerin AB'yi ciddiye almaya başladığı anlamına gelmiyor. Aksine, para cezaları onlar için işletme masrafı haline geldi. Bir şirket yıllık milyarlarca dolar kar ederken birkaç yüz milyon ceza ödemek, sigorta primi ödeyen bir trafik polisi gibi işlemiyor.

İkinci cephe ise daha sinsi: veri aktarımı yasağı, algoritmalarının şeffaflaştırılması talepleri, çocuk kullanıcıların korunması kuralları. Bu kurallar mantıklı ve gerekli. Ama uygulamada sadece AB'de değil, Türkiye'de, Mısır'da, Endonezya'da farklı versiyonlar ortaya çıkıyor. Küresel şirketler parçalanmış dünyada parçalanmış hizmet vermek zorunda kalıyor.

Google'ın arama sonuçlarını değiştirmesi, Meta'nın belirli özellikleri kapattığı söylentileri — bunlar baskı taktikleri. Devasa şirketler direniş gösterirken ufak işletmelere muamele yok. Örneğin, AB'deki bir e-ticaret şirketi açtığında Stripe'ın ödeme işlemini onaylaması 3 ay sürüyor, ama Meta'nın reklam hesabı kapanırsa 24 saatte karar veriliyor. Asimetrik güç.