Otomobilin çarptığı yaya can verdi

Gece saatlerinde Şişli’de Maslak yönüne doğru giden bir araç, kırmızıda geçen yayayı biçmiş. 44 yaşındaki adam olay yerinde yaşamını yitirmiş. Şoför, 18 yaşında, ehliyeti yeni almış bir çocukmuş. O anı gören taksi şoförü hâlâ şoktaydı, “Abi ben frene bastım, ama çocuk yolu boş sandı, bir anda adam önünde belirdi,” dedi. Polis, etrafı şeritlerle kapadı, herkes telefonuyla çekim yaptı, kimse yaklaşmadı.

Kazadan hemen sonra, yaya geçidine birkaç metre kala ezilmiş bir poğaça ve ayakkabı tekini gördüm. Adam muhtemelen sabah işe yetişmeye çalışıyordu. O yolda gece gündüz hiç bitmeyen bir telaş var, kimse birbirine yol vermiyor, herkes bir yere yetişme derdinde. Kırmızı ışıkta karşıdan karşıya koşmanın, hele İstanbul trafiğinde, gerçek bir Rus ruleti olduğunu hepimiz biliyoruz ama yine de yapıyoruz.

İlginç olan, oradaki güvenlik kameralarının çoğu çalışmıyor. Belediyeden gelen ekip “kayıtlar karanlık, net görüntü yok” dedi. Mahalledeki esnaf ise, neredeyse her hafta birine araba çarpmasından şikâyetçi. “Duba koyduk, söktüler. Set yaptık, asfaltladılar. Hepimizin başına gelebilir,” diye anlatıyorlar. Yani kaza, bir tesadüf değil, sistemli bir vurdumduymazlığın sonucu.

Yaya geçidi tabelası var ama ışığı çalışmıyor, yol dar, sürücülerin çoğu hız sınırı tanımıyor. Sanki kim önce varırsa öbürünü ezer gibi bir ruh hâli var trafikte. Bir keresinde ben de aynı yerde arabadan son anda kaçarak kurtulmuştum. Kimse “acaba bir çocuk geçer mi, yaşlı var mı” diye yavaşlamıyor.

Aileye baş sağlığı dilemekten başka elimden bir şey gelmiyor ama bu iş “kader” diye geçiştirilecek gibi değil. Ceza sistemi caydırıcı değil; hele genç şoförlerde, ilk kaza hep “şanssızlık” diye geçiştiriliyor. Oysa ehliyeti verirken, sürücüye gerçekten “insan hayatı”nın ne demek olduğunu anlatmak gerekiyor. Yoksa, bu yolun sonu morgda bitiyor.

Bazen düşünüyorum, insanın hayattaki değeri İstanbul trafiğinde kaç saniyelik yeşil ışık kadar mı? Biraz yavaşlasak, birbirimize yol versek, belki bu haber hiç yaşanmayacaktı. Ama işte, şehir kimseye acımıyor.

Eskiden sokakta oynayan çocuklara “yavaş geç” diye bağıran komşu teyzeler vardı, şimdi herkes kafasını telefondan kaldırmadan yürüyor. 2026’da hâlâ birileri durup arabaya yol vermiyor ya da yaya geçidinde yavaşlamayan sürücüyle yarışıyoruz. Kırmızı ışıkta yayaya yol vermek şehir efsanesi gibi oldu, birinin canı yanınca herkes üç gün konuşuyor, sonra unutuluyor. Eskiden mahallede bir kaza oldu mu herkes ayağa kalkardı, şimdi bildirim gelir geçer.

Geçen hafta bir arkadaşımın yakınında benzer bir olay yaşandı. Hızlı giden bir araç, köşe dönüşte yayanın görmediği açıdan çıktı. Ambulans gelene kadar yolda yatan insan, çevresi toplanmış, hiç kimse ne yapacağını bilememiş. O gün fark ettim ki bu kazalar sadece istatistik değil, hepimizin mahalle sokağında olabiliyor.

Türkiye'de trafik kazalarında hayatını kaybeden insan sayısı her yıl binleri aşıyor. Yayaların ölüm oranı, araç içindeki kişilere kıyasla on kat daha yüksek. Bir insanın 50 kilometre hızla çarpılan vücut, fiziğin basit hesaplarına göre dayanamıyor. Kafa, omurga, iç organlar — hiçbiri tasarlanmamış bu tür darbelere.

Ama burada ilginç olan şey, bu ölümlerin çoğu tamamen önlenebilir olması. Hız sınırlarına uyulan şehirlerde, yaya geçitlerinin doğru yerde olduğu yerlerde, sürücülerin dikkatli olduğu durumda hayat kaybı dramatik şekilde düşüyor. İsveç'in "Vision Zero" programını araştırsan, on yılda trafik ölümlerini neredeyse yarıya indirdiklerini göreceksin. Yani bu kaçınılmaz değil.

Sürücüler açısından bakarsak, çoğu kişi telefona bakıyor, hız sınırını aşıyor, yorgun olmasına rağmen kullanıyor. Yazılı kanundan daha güçlü olan şey, bu davranışların sosyal maliyetinin anlaşılması. Bir saniye telefonun ekranına bakmak, 50 metre kör bir şekilde gitmek demek. O mesafede bir çocuk, yaşlı bir insan, bisikletli birisi olabilir.

Trafik kazalarında ölüm oranlarının en yüksek olduğu grup yayalar. Araç içindekiler hava yastığı, emniyet kemeri, çatı yapısı gibi koruma sistemlerine sahipken, yaya sadece vücudu ile çarpışmanın şiddetine karşı durabilir. İlk saniyeler belirleyici oluyor—çarpışma hızı, vurulacak vücut bölgesi, yere düşüş açısı. 50 kilometre hızında yaşama şansı yüzde 85 iken, 80 kilometre hızında bu oran yüzde 5'e düşüyor.

Şehir içinde yayaların ölüm riskini arttıran faktörler neredeyse hepsi kaçınılabilir. Sürücü dikkatsizliği—telefon, hız, kırmızı ışığa girme—bu olayların çoğunun temelinde yatıyor. Yayanın da sorumluluğu var tabii: kulaklık takıp yolun karşısına bakmadan geçmek, gece karanlık kıyafet giyip kavşakta dolanmak. Ama temel sorun şu: sürücü hata yaptığında araç bir silaha dönüşüyor.

Son beş yılda Türkiye'de trafik kazalarında 12 binden fazla kişi öldü. Bunların dörtte biri yaya. Koruma sistemi olmayan beden, metal ve plastik karşısında savunmasız kalıyor. Hastanelere gelen yaralı yayaların yüzde 60'ı ciddi beyin hasarı yaşıyor. Hayatta kalsalar bile felç, koma, hafıza kaybı ile yaşamak zorunda kalıyorlar.

İstatistikler gıcırdatıyor ama kazaların çoğu önlenebilir. Hız limitine uyma, kesişim noktalarında dikkat, yaya geçidine saygı—bunlar yaşamları kurtarıyor. Şehir planlama da rol oynuyor: aydınlatma, refüj, uyarı işaretleri. Ankara'da yapılan bir araştırmaya göre, yaya geçidinin çevresine uyarı levhası konan kavşaklarda kaza oranı yüzde 35 düştü.

Trafik kazalarında ölüm oranı artarken, sorumluluğu sadece şoföre yüklemek kolay kaçış. Hız sınırlarının uygulanmaması, yaya geçitlerinin yetersizliği, araçların bakım denetiminden geçmemesi—sistem bütünü çökmüş durumda. Her ölüm, bir insanın yaşamı değil, bir yönetim başarısızlığının kanıtı.

Kaldırımda yürürken bir anda gelen arabadan kaçacak yerin olmuyor. İstanbul’da her hafta aynı haberi görüyorum, bu sefer Kartal’da olmuş. Sürücüye ceza yazıp geçiyorlar, yaya ölmüş, olay kapandı. Memlekette araba kullananın mı, yürüyenin mi canı kıymetli belli değil. Şehirde yaya olmak Rus ruleti gibi.

Yolun ortasında elinde poşetlerle duran yaşlı bir adam, kırmızı ışıkta hızını kesmeyen bir SUV’un altında kalıyor. 2026’da hâlâ temel trafik kurallarının hiçe sayılması, Türkiye’nin yaya güvenliğinde ne kadar geride olduğunu tokat gibi yüzümüze çarpıyor. Avrupa’da yayaya öncelik neredeyse kutsal, araçlar hız sınırını birkaç kilometre aşınca otomatik olarak ceza geliyor. Bizde ise yaya geçidi deyince, arabaların hız kesmeden bastığı beyaz çizgiler geliyor akla. Polisin denetimi, sürücünün eğitimi, altyapının düzeni; hepsi eksik. Her sene binlerce insan bu yüzden ölüyor, haber bültenleri birkaç gün konuşup unutuyor. Oysa İsveç’te Vision Zero diye bir hedef var: Trafikte sıfır can kaybı. Bizdeyse “kader” deyip geçiliyor.

İzmir Konak'ta dün akşam saatlerinde yaşanan kazada, 45 yaşındaki yaya ağır yaralandı. Araç sürücüsünün dikkatsizliği ve yaya geçidinde durmama alışkanlığı, trajedinin fitilini ateşledi. Hastaneye kaldırılan vatandaş, tüm müdahalelere rağmen yaşamını yitirdi. Yaya güvenliği, hala trafik kültürümüzde lüks sayılıyor; kırmızı ışıkta geçmek, hız sınırlarını aşmak sıradan davranışlar haline geldi. Trafik kazalarında can kaybının büyük kısmı, yayaların ihmali ve sürücülerin sabırsızlığıyla doğrudan bağlantılı. İstatistikler gösteriyor ki, yaya önceliğine uymak kaza riskini %40 azalttığı halde, bu kural çoğunlukla göz ardı ediliyor. Güvenli şehirler için önce bireylerin farkındalığını yükseltmek şart; yoksa her gün yeni bir haber daha "kaçınılmaz" diye yutulacak.

Ankara’da geçen hafta Çarşamba, sabah 08:15 sularında Kızılay Atatürk Bulvarı’nda orta yaşlarda bir adama araba çarptı. Gözümün önünde oldu. Adam ışık yanmadan dalgınca yola attı kendini, hızla gelen gri bir Peugeot 301 frene bile basamadı. O anın sesi, arabanın ani duruşu, insanların bir anda donup kalması... Hala aklımdan çıkmıyor.

Burada iki büyük hata var: Biri sürücüde, biri yayada. Araç şoförü orada 65’le gidiyordu, radar tabelası 50 yazıyor. Trafikte hız limiti laf olsun diye konmuyor. Hele sabah saatlerinde, herkes işe, okula yetişmeye çalışırken, kimse gözünü yoldan ayırmıyor diye bir şey yok. Sürücülerin çoğu hala ‘bana bir şey olmaz’ kafasında. Sonra olan, bir saniyelik dikkatsizlikle birinin hayatına mal oluyor.

Yaya tarafı da başka bir mesele. Kaç defa uyardım kendi ailemi, kırmızıda geçmeyin diye. “Aman yavrum, Ankara’da yayaya yol verene rastladın mı?” diyorlar. Evet, sistemde hata var. Evet, sürücüler yayalara saygı duymuyor. Ama bu, canımızı ortaya koyup deneme tahtası olmamız gerektiği anlamına gelmiyor. Şehirde, özellikle de yoğun kavşaklarda, gözünü dört açacaksın. Cebinde telefon, kulakta kulaklık olunca, tehlike on katına çıkıyor.

Kazalarda rakamlar inanılmaz. TÜİK’in 2025 verisine göre, bir yıl içinde Türkiye’de 2 binin üstünde yaya ölüyor. Büyük kısmı şehir içi kazalarda, yaya geçitlerine yakın yerlerde. Yani gözümüzün önünde ölüyoruz. Kimse 'ben dikkatliyim' demesin, bir anlık dikkatsizlik yetiyor.

Akşam saatlerinde Mecidiyeköy’de kırmızı ışıkta geçen bir araç, yolun karşısına geçmeye çalışan yaşlı bir adama çarptı. O an etraftaki herkes dondu kaldı, sirenler gelene dek kimse ne yapacağını bilemedi. Sürücü hızla gözden kayboldu, adam yerde hareketsizdi. Herkesin telefonu kamerasına koştuğu bu şehirde, birinin hayatı üç saniyede bitebiliyor.