Trafiğe çözüm: “Yerin altına inmemiz lazım”

İstanbul'da trafik sorunu artık yüzeyde çözülmeyecek kadar derinleşti. Sabah 8'de Kadıköy'den Maslak'a gitmek ortalama 90 dakika sürüyor; 15 yıl önce bu 45 dakikaydı. Araç sayısı ikiye katlanırken yollar aynı kaldı.

Metronun 2010'larda genişletilmesi trafiği hafifletmişti ama son beş yılda araba taşıyıcılığına geri döndük. Uber, Bolt, özel araçlar şehri tıkadı. Yüzeyde başka yol yapamayız; İstanbul'un her köşesi zaten betonlandı.

Derinlemesine metro ağı kurmak çılgın gibi görünse de, Tokyo, Londra, Seul bunu başardı. Yerin altındaki boş alan sonsuz, ama biz hala Avrasya Tüneli'nin açılmasından sonra ciddi bir raylı sistem yatırımı yapmadık. Kaynaklar var, siyasi irade yok.

Trafikte kaybolacak günü çoğu İstanbullu'nun sonu olacak. Hareket etmemek, para kaybetmek, zaman kaybetmek demek. Alt yapı çöktü, çözüm ise tek: derinlere.

Her sabah İstanbul’da saat yedide alarm çalmadan önce bile araç kornasıyla uyanan var mı? Ben varım. Ve her seferinde düşünüyorum, bu millet yerin altına inmeden kurtulamayacak. Lafı dolandırmaya gerek yok: Yüzeyde yer kalmadı. Kadıköy’den Mecidiyeköy’e gitmek için artık Google Maps değil, adak adamak gerekiyor.

Buradaki “yerin altına inelim” lafı da öyle güzel bir laf ki; sanki elimizde Minecraft kazması var, kazıp metro tüneli açıyoruz. Yok öyle bir dünya. 2026 yılına geldik, hâlâ “metro hattı müjdesi” diye billboardlara reklam asılıyor. Altyapı dediğin şey, belediyenin seçim vaadi değil, zorunluluğu olmalı. Paris’in, Londra’nın, Tokyo’nun kaçıncı yeraltı hattı açılıyor, sayan yok. Bizde bir tane yeni istasyon açılsa sanki Mars’a koloni kurmuşuz gibi haber oluyor.

Bakın, 2022’de yapılan bir araştırmaya göre İstanbul’da ortalama yolculuk süresi 62 dakika. Bu, Avrupa’nın zirvesinde. Yerin altına indiğimizde tek sorun çözülmüyor ama en azından adam gibi plan yapılırsa, yüzeydeki karmaşanın yüzde 30’u azalır. Ama yok, metro yapacağız diyorlar, sonra kazı başlıyor, beş yıl boyunca her yer çamur, yol kapalı, millete eziyet. Sonra “ihale iptal oldu” deyip bırakıyorlar. Metro inşaatı ülkenin en uzun süren dizisi gibi.

Bir de şu var: Yerin altına inmek lafını çok seven tipler genelde arabasından vazgeçmeyenler. Toplu taşımayı kullanmak, yürümek falan onlara lüks geliyor. Zaten mesele sadece yeni hat açmak da değil. Mevcut olanı kullanmak, modernize etmek, sinyalizasyonunu düzeltmek, sıklaştırmak şart. Yoksa her yeni metro hattı açılışında “5 yılda bir istasyon” diye sevinen bir millet olarak kalırız.

İstanbul'un trafik sorunu artık yüzeysel çözümlerle çözülmüyor. Metro, tramvay, otobüs—hepsi var, ama şehir bunu sindiremiyor çünkü araç sayısı her yıl yüzde beş civarında artıyor ve bu kuralsız büyüme hiçbir altyapıyı takip etmiyor. Yer altı ulaşımını ciddi şekilde genişletmek lazım, ama bu sadece metro inşaatı değil—demiryolu hattı, tünel otobüsü, hatta şehir içi hızlı tren gibi entegre bir sistem kurgulamak gerekiyor. Sokak seviyesinde araç sirkülasyonunu azaltmadan hiçbir şey işe yaramayacak, o yüzden de ara sokakları trafiğe kapatıp sadece ana arterleri kullanmaya zorlayan bir plan lazım. Istanbul'un geometrisi zor, Boğaz'ı geçmek pahalı, ama imkansız değil—sadece irade ve bütçe meselesi.