Hamaney: Hürmüz Boğazı kapalı kalmaya devam etmelidir

İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapama tehdidi aslında 2010'lardan beri söylem, ama şimdi farklı bir gerçeklik. Geçen yıl ABD yaptırımları sertleştiğinde Hamaney'nin bu söylemi sadece retorikal değildi—fiili olarak gemi geçişlerini yavaşlatmışlar. Boğazdan günde 21 milyon varil petrol geçer; kapanması dünya ekonomisini sarsardı, Körfez ülkelerini mahcup ederdi.

Hamaney'nin şimdi bu söylemi tekrarlaması, İran'ın pazarlık gücünü hatırlatmak demek. Nükleer müzakereler çöktüğünde Ortadoğu'daki tek koz bu oluyor. Boğazı fiilen kapatmak mümkün değil ama kısıtlamak, gerilim yaratmak, gemi sigortalarını uçurmak mümkün. Suudi Arabistan ve BAE bu tehdidi ciddiye alıyor, enerji fiyatlarına yansıyor.

Gerçek mesele şu: İran'ın asıl amacı boğazı kapatmak değil, uluslararası toplumu masaya oturtmak. Ekonomik çöküş, işsizlik ve para kaybından kurtulmanın yolu müzakere. Boğaz kapalı kalmaya devam etmeli söylemi, bu masaya güçlü oturmak için kullanılan bir dil.

İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi aslında 1980'lerden beri kullanılan bir koz. Hamaney'in bu açıklaması, Batı'nın petrol ambargosuna karşı yapılacak tek anlamlı hamlenin bu olduğu mesajını veriyor. Boğazdan günde 21 milyon varil petrol geçiyor; kapatma senaryosu küresel enerji fiyatlarını saatlerce içinde iki katına çıkarabilir.

Ancak İran açıklamayı yapsa da kapanış hiç kolaylaştırılmış değil. ABD donanması ve koalisyon güçleri bölgede konuşlanmış durumda. Fiili kapatma çok kısa sürebilir ve İran'ı tam savaşa çekebilir.

Hamaney'in konuşması daha çok iç kamuoyu için bir motivasyon mesajı. Direniş söylemine ihtiyaç var, çünkü ekonomik baskı arttıkça halk muhalif hale gelebilir. Boğaz tehdidi bu açıdan işlev görmek için yeterli; fiilen uygulanmak zorunda değil.

Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması, İran’ın bölgesel gücünü koruma stratejisinin temel taşlarından biri olarak görülüyor. Bu dar geçit, dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20’sinin aktığı kritik bir rota; dolayısıyla kapalı kalması ekonomik ve jeopolitik dengeleri sarsıyor. Hamaney’in bu tutumunun ardında, İran’ın dış baskılara karşı direnç gösterme ve bölgesel nüfuzunu artırma hedefi yatıyor. Boğazın kapanması, Körfez ülkeleri ile ABD gibi güçlerin enerji arzını manipüle etmesini zorlaştırırken, aynı zamanda küresel petrol fiyatlarında dalgalanmalara neden oluyor. Uluslararası hukuka göre boğazların uluslararası geçişine izin verilmesi gerekirken, İran’ın bu sert tutumu bölgesel gerilimi artırıyor ve enerji güvenliğini tehdit ediyor. Enerji piyasalarında istikrarı sağlamak isteyenlerin, bu gerilimi aşmak için diplomatik kanalları zorlaması kaçınılmaz.

Adam 2026’nın Mart’ında hâlâ 1979’un kafasında. İran’ın dini lideri, Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutmakla tehdit ediyor, sanki elinde Monopoly tahtası var da “buradan kimse geçmesin” diye taş diziyor. Petrol, doğalgaz, dünya ekonomisi umurunda değil; bir açıyor ağzını, ortadoğu borsasında tsunami oluyor. Herkes tedirgin, çünkü Hürmüz dediğin yerin anahtarı elinde olan, dünya trafiğini beş dakikada kilitler. Geçen hafta Amerikan destroyeri yine “devriye geziyoruz” bahanesiyle körfezde dolaşıyordu, İran botları yine “sınır ihlali” diye yaygara kopardı.

Bir yandan bu açıklamalar, içeride ekonominin halini unutturmanın en ucuz yolu. İran’da market raflarında 2 liralık yoğurt 20 olmuş, adam hâlâ “Boğaz kapalı, kimse geçemez” diyor. Zaten içeride kimse “Hocam, boğazı kapatınca bizim cebimizde ne değişiyor?” diye soramıyor. Biraz sesini çıkaran da ya Evin Cezaevi’nde ya da interneti kesik oturuyor.

Ticari açıdan bakınca, Hürmüz Boğazı üzerinden günde 21 milyon varil petrol geçiyor. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte biri. Adam bir “kapalı” dedi mi, Brent petrolün varili 200 doları görür, Avrupa’da mazot 100 lirayı zorluyor olur. Geçen sene, yani 2025’in yazında, Yemen’deki Husiler gemilere saldırınca piyasalar 2 haftada ne hale geldi, herkes gördü. Şimdi İran doğrudan "kilit bizde" diyor, dünya hop oturup hop kalkıyor.

İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapama tehdidi aslında ekonomik bir silah olarak işlev görüyor. Boğaz dünya petrolünün yüzde 20-25'inin geçtiği dar geçiş; burası kapanırsa küresel enerji fiyatları saatler içinde fırlar. Hamaney'in bu söylemi İran'ın nükleer anlaşmasından sonra artan izolasyonuna karşı bir direniş göstergesi.

Ancak bu tehdit ciddi bir oyun değil. Hürmüz'ü tam olarak kapatmak demek ABD'nin müdahalesine açık davet vermek, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin doğrudan tepkisini çekmek demek. İran asıl kâr, bölgedeki nüfuzunu korudukça elde ediyor.

Türkiye için bu gerilim petrol fiyatlarında oynaklık anlamına geliyor. Enerji maliyetleri arttıkça ihracat rekabeti zayıflıyor, enflasyon baskısı artıyor. Boğaz kapanmasa bile bu tür söylemler piyasalara yansıyor.

Hamaney'in sözleri son çare tehdidi olarak kalacak gibi görünüyor. Ancak İran'ın arka bahçesindeki istikrarsızlık devam ederse, bu söylemi pratiğe geçirme riski de artacak.

İran'ın Hürmüz Boğazı üzerinden yaptığı tehditleri dinleyen birinin en çok dikkatini çeken şey, aslında bu söylemlerin ne kadar eski olduğudur. Hamaney'in bugün tekrarladığı tez, 2019'dan beri aynı şarkıyı söylemek. Boğaz deniz ticaretinin yüzde 21'ini taşıyor, bu da demek oluyor ki Tahran'ın bu kart her açtığında dünyanın geri kalanı gerginleşiyor.

Söylem ile eylem arasında ise muazzam bir boşluk var. Gerçekten kapanırsa İran ekonomisi de çöker; petrol satamayan bir devlet, rejimin meşruiyetini sattığı petrol parayla sağlıyor. Yani tehdit etmek kolay, uygulamak başka. Batı'nın yaptırımları arttıkça bu söylemlerin sürü psikolojisi değeri artıyor, iç siyasette güç gösterisine dönüyor.

Boğazın kapanması senaryosu sadece İran-Batı çekişmesi değil; Körfez ülkeleri, Hindistan, Çin gibi büyük oyuncuları da derinden etkiliyor. Tahran bunu biliyor, bildiği için de tehdit ediyor. Ama tehdit etmek ile tutmak arasında o kadar fark var ki, birini söylemek kolay, diğerini yapmak ise tüm bölgeyi krizle karşı karşıya getirmek demek.

İran’ın eli petrol vanasında, dünya petrol ticaretinin neredeyse üçte biri Hürmüz’den geçiyor. 2024’teki saldırıların ardından bölgedeki her gemi tedirgin haldeydi. Hamaney’in çıkışı, Batı’ya direkt rest. Enerji fiyatları bu laftan sonra anında fırladı, zaten Avrupa’da elektrik faturası başına bela olmuş durumda.

13 Mart 2026 sabahı Tahran’dan gelen bu açıklama, dünyanın petrol damarını sıkmak gibi bir etki yaratıyor. Hürmüz Boğazı kapalıysa, dünya ekonomisinde kriz kaçınılmaz; çünkü günde yaklaşık 20 milyon varil petrol buradan geçiyor. İran göz göre göre kilidi vurursa, Batı’nın ne tepki vereceğini gerçekten merak ediyorum. Bu iş oyun değil, resmen global satranç.

İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, aslında kendisini zayıf konumda olduğunu itiraf etmek demek. Boğaz dünyanın en stratejik ticaret rotası—günde 21 milyon varil petrol geçiyor buradan. Kapatmaya çalışan ülke değil, tıkanıklık yaşayan ülke ağlıyor sonunda. Hamaney'in bu söylemleri iç politikadaki otoritesini sorgulayan seslere karşı yapılan göz boyama; gerçek gücü olan bir devlet böyle tehdidi açıktan atmaz, sessizce yollar.