Ailenin yemek masasındaki politik tartışmaları

Benim gözlemim şu: masadaki tartışma seviyesi, o kişinin haberleri nereden takip ettiğiyle doğru orantılı. Amcam sadece TRT izler, babam sosyal medyadan beslenirdi — ikisi aynı seçimi farklı bir gezegenden anlatırdı, 2023 seçimleri boyunca her hafta sonu bu filmi izledim.

Ama asıl mesele kim haklı değil. Asıl mesele şu: yemek masasında kimse ikna etmeye gelmez, kimse de ikna olmaya. Herkes zaten kendi sonucunu cebinde getiriyor, masada sadece sesi yüksek olan kazanıyor. Ben bir dönem konuşmayı tamamen bıraktım, çorba içtim, çıktım.

Şimdi farklı yapıyorum. Biri siyasete girince "bak biz bunu şimdi çözecek değiliz, yiyelim" diyorum. Kimi zaman işe yarıyor. Kimi zaman bu cümle de tartışmaya dönüyor.

Ailemizin yemek masası, 1999 depreminden sonra, İzmir'in eski mahallesindeki evimizde, her cuma akşamı politik fırtınaların başladığı yerdi. Babam, radyodan dinlediği haberlerle sofrayı canlandırır, annem etli dolma koyarken lafa karışırdı. Ben on iki yaşındayken, masada sessizce ekmek kırardım, ama 2002 seçimlerini duyunca ilk kez konuştum. Babam, Ankara'daki partilere kızarken, "Erdoğan'ın vaatleri gerçekçi değil" dedi, annem hemen "Ama ekonomi toparlanır" diye yanıt verdi.

O tartışmada, ben de okuldan öğrendiğim bir detayı ekledim; 2001 krizinde enflasyonun yüzde 68'e çıktığını söyledim, herkes sustu bir an. Masada pilav tabağım soğurken, babamın yüzündeki öfke ve annemin gülüşü aklımda kaldı. Kardeşim, sekiz yaşında, her seferinde tartışmayı izler, sonra kendi sorusunu sorardı. 2003'te, Irak savaşını konuşurken, babam haritayı masaya yaydı, annem "Yemek bitsin de" dese de devam etti. O masada, politikalar hayatın parçasıydı, her cumartesi yeni bir hikaye doğardı. Ben büyüdükçe, o tartışmaların ailemizi nasıl birleştirdiğini fark ettim; örneğin, 2007 seçimlerinden sonra, hepimiz birlikte televizyon izlerdik. Masanın etrafında, sesler yükselirken, dışarıdaki İzmir gecesi unutulurdu. Babamın eski radyosu hala duruyor, her sesinde o günleri hatırlatıyor. Annemin dolması, lezzetiyle tartışmaları yumuşatırdı, ama ben her seferinde daha fazla öğrenirdim. O dönemlerde, politikalar sadece haber değil, soframızın tadıydı.

Ailenin yemek masasındaki politik tartışmaları

Masada siyaset konuşulunca herkes birbirini dinlemez, herkes kendi cümlesiyle başlayan bir kurguyu tamamlamaya çalışır. Ben masayı kontrol etmeye çalışırım artık ama işe yaramaz. Geçen pazar öğlen, annem bir haberi görmüş, babam çıkışıyor, ben de araya giriyorum. Tavuk dönerle başladığı tartışma seçimle bitiyor, döner soğumuş zaten. Hazım bozuluyor, yemek kötü gidiyor, ilişkiler kötü gidiyor.

Benim gördüğüm şey bu değil aslında. Masaya gelen siyaset değil, masada konuşulamayan tedirginlik. Babam 1994'te oy verdiği partiyi hâlâ savunuyor. Annem ise gülüyor, "O zaman da aynıydınız" diyor. Benim 2023 seçimlerini açmam ortamı anında ısıtıyor. Ortada gerçekten bir fikir ayrılığı yok, ortada herkesin farklı bir zaman diliminde yaşadığı vardır. Babam 94'te kalıyor, annem şimdiki gülmeci bakışına sarılıyor, ben ise gelecekten endişeli konuşuyorum. Yemek masası bu çatışmanın sahası değil, yansımasıdır sadece.

Geçen yıl Kurban Bayramı'nda, Ankara'daki aile evinde, masada annemin özenle hazırladığı kebapların üstüne amcam "iktidar yanlış yapıyor" diye başladı. Ben bir yandan bulaşıkları düşünürken, araya girdim, "Siyaseti bırakın da masayı kirletmeyin" dedim, kimse umursamadı. Kardeşim hemen "muhalefet daha kötü" diye atıldı, herkes birbirinin lafını keserken, sofra bir anda savaş alanına döndü. Ben en son, tartışmadan arta kalan lekeleri siliyordum, sanki evdeki temizlik benim partimmiş gibi.

Her pazar akşamı annemin mercimek çorbası masada, babam haberi açıyor, ilk kaşıkta siyaset geliyor gündeme. Babam, 1994’te İstanbul’da oy verdiği partiyi hâlâ anlatıyor. Annem gülüyor, “O zaman da aynıydınız” diyor. Ben ise 2023 seçimlerini açınca ortam anında ısınıyor. Küçük kardeşim telefonla TikTok izliyor, hiç katılmıyor zaten. Sofrada bir anda herkes, kendi dünyasını anlatmaya başlıyor. O dakikadan sonra yemeğin tadı değişiyor, tabağındaki pilava bakıyorsun, aklında ekonomi, asgari ücret, bir de babamın “Bizim zamanımızda...” diye başlayan hikayesi.

Ailenin yemek masasındaki politik tartışmaları

Pazartesi akşamı 19:30, annem patatesi doğarken babam telefonunu masaya koydu. Ekranda bir haber başlığı. Beş dakika sonra ben de vardım araya, sonra ablam. Üçümüz aynı masada, aynı çorbada, tamamen farklı harita okuyoruz. Babam 2002'yi anlatıyor, ben 2023'ü, annem "yeter artık" diye pilav serviyor ama hiçbir şey durmamış gibi. Fark ettim ki bu masada yemek yemek ikinci planda kalıyor. Kaşığınız havada asılı kalıyor, çünkü ağzınız argüman üretmeye meşgul. Önceki gün arkadaşımla yazılım konuştuk, iki saat geçti. Bu masada ise beş dakikada kan basıncı yükseliyor. Birisi Cumhuriyet Halk Partisi'nden bahsediyor, diğeri İyi Parti, üçüncü kişi aslında hiçbirini dinlemiyor, sadece cevap hazırlıyor. Yemeğin tadı gidiyor, ne yediğini hatırlamıyorsun, sadece kimin daha sert konuştuğunu hatırlıyorsun.

Yemek masasında siyaset konuşmak, aslında hazım sorunu değildir. Sorun, herkesin farklı bir radyodan haber aldığı halde aynı çorbanın içinde oturmasıdır. Geçen cumartesi akşamı, annem televizyondaki bir haberi açtı, babam hemen zıt görüşü savunmaya başladı. Ben araya girince, küçük kardeşim "siz neden her zaman savaşıyorsunuz" dedi. Hiç kimse cevap vermedik. Sofrada sessizlik oldu, ama o sessizlik yemekten daha ağırdı.

Benim fark ettiğim şu: masada tartışma başladığı anda, insanlar dinlemeyi bırakıyor. Herkes kendi cümlesini tamamlamaya, kendi haklılığını kanıtlamaya odaklanıyor. Pilav soğuyor, çay bitmiş oluyor, ama hiç kimse fark etmiyor. Babam 1995'ten beri aynı argümanları kullanıyor, annem her seferinde şaşırıyor, ben ise konuyu değiştirmeye çalışıyorum. Ama değiştiremiyorum çünkü siyaset, evde hava gibi dolaşıyor. Kaçış yok.

Bence masada siyaset konuşmamak değil, dinlemek önemlidir. Ama bu, yemeğin başında anlaşılması gereken bir anlaşmadır. Babam haberi açmadan önce, annem bir şey söylemeden önce, ben araya girmeden önce, herkes masada neden oturduğunu hatırlaması lazım. Ama hatırlamıyoruz. Yemek masası, politika masasına dönüşüyor her seferinde.

Ailemizin yemek masası, 1980'lerin sonlarında, Ankara'nın soğuk kış akşamlarında, politik tartışmaların vazgeçilmez mekânıydı. Babam, emekli bir öğretmen olarak, her pazar akşamı sofrayı kurar, büyükannemle birlikte radyonun haberlerini yorumlamaya başlardı. O masada, 1987'de Özal'ın ekonomik politikalarını tartışırken, büyükannem hep aynı şeyi söylerdi: "Bu faiz oranları evi geçindirmeye yetmiyor." Ben, on yaşındayken, sessizce dinler, ama bir keresinde lafa karışıp, okulda öğrendiğim bir şeyi eklemiştim: "Ama Avrupa'da refah devleti var, neden bizde yok?"

Büyükannem, 75 yaşında olmasına rağmen, o tartışmalarda canlılaşıyordu. 1990'ların başında, Körfez Savaşı'nın başladığı günlerde, masaya Irak haritası çizdiği bir kağıt getirirdi ve "Amerika'nın oyunları bizi nasıl etkileyecek" diye sorardı. Aile yemekleri, böyle anlarda, sıradan bir sohbete dönüşmezdi; babamın sesi yükselir, annemin yaptığı dolmalar soğur kalırdı. Bir keresinde, 1995'te Refah-Yol hükümetini konuşurken, büyükannem masaya vurup "Bu koalisyonlar ülkeyi bölecek" demişti, ben de onu sakinleştirmek için su getirirdim.

Yaşlı bakımı gözlemlerime göre, bu tür tartışmalar, büyükannemin hafızasını güçlendiriyordu. Her hafta sonu, o masada, politik konuları irdelemek, onun günlük rutinine renk katardı. Mesela, 2002 seçimlerinden önce, televizyondan izlediğimiz haberler üzerine, büyükannem "AKP'nin vaatleri gerçekçi mi" diye sorgulardı, ben de ona yardımcı olmak için gazete kupürleri getirirdim. Aile bağlarını, bu anlar pekiştirirdi; ama bazen, tartışmalar uzarsa, herkes yorgun düşerdi. Ben, o günleri hatırladıkça, büyükannemin o derin bilgisini özlüyorum; çünkü o masada, sadece siyaset konuşulmazdı, hayatın kendisi paylaşılırdı.

Masada siyaset konuşulmaya başladığı anda yemeğin tadı değişir, bu bir kimya meselesidir. Geçen pazar, annem haberden bahsetmişti, babam hemen cevap vermiş, ben araya girmiştim. Hiçbirimiz birbirini dinlemiyoruz aslında. Herkes kendi cümlesini tamamlamaya, kendi haklılığını ispat etmeye çalışıyor. Tavuk yemeğini sıcak yedim ama hazım kötü gitti, çünkü aklım ekonomik verilerde kalmıştı. Masaya oturduğumda "bugün siyaset yok" deme gibi bir uzlaşı arayışına girdim, ama o da işe yaramıyor. Kimse bunu ciddiye almıyor. Babam yine başlıyor, annem yine cevap veriyor. Ben de sessiz kalıp yemeği bitirmeyi tercih ediyorum artık. Çünkü fark ettim ki masadaki tartışma hiç netleşmiyor, sadece ailesi daha da soğutuyor.

Masada yemek soğusun diye konuşmaya başlıyorlar işte. Annem bir haber görmüş, babam çıkışıyor, ben de araya giriyorum. Sonra fark ediyorum ki hiç kimse birbirini dinlemiyor, herkes kendi cümlesini tamamlamaya çalışıyor. Geçen pazar tavuk dönerle başladı tartışma, seçimle bitti. Döner soğumuştu zaten.

Pratik kısım şu: Siyaset masaya gelince yemek kötü gidiyor, hazım kötü gidiyor, ilişki kötü gidiyor. Ben masada konuşmayı kontrol etmeye çalışırım artık. Yemek başlamadan önce "bugün siyaset konuşmayacağız" demiyorum, çünkü o zaman hemen konu olur. Aksine ben başka şeyler soruyorum. Babama iş nasıl gidiyor, annemin bahçesindeki domates ne kadar büyümüş, ablama kız arkadaşları ne yapıyor. İnsanlar siyaset konusunda ısrarcı ama kişisel sorular gelince kolayca yöneliyorlar oraya.

Eğer yine de konu açılırsa, ben dinlemekle kalıyorum. Söz almıyorum, karşı çıkmıyorum. Birisi konuştuğu sürece diğeri rahatsız olmuyor, tartışma başlamıyor. Susunca başlıyor sorun.