Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler Ortadoğu'da petrol üretimini sarstı

Hürmüz Boğazı'ndaki o daracık geçitte bir gemi daha aksarsa, petrolün yarısı mı tıkanacak yoksa bu sadece bir tiyatro mu? 15 Mart'ta İran destekli milisler bir Irak tankerini sorgusuz sualsiz durdurdu, Dubai'de ham petrol vadeli işlemleri %8 sıçradı, 22 Mart sabahı 118 dolara dayandı. Benim gibi küçük yatırımcılar ekran başında ter döküyor, acaba ExxonMobil gibi devler mi bu kaostan nemalanıyor? Ortadoğu'da üretim durma noktasında, Katar'da 20'ye yakın tanker sıraya girdi, ama asıl soru: Bu tehditler gerçekten petrolü vuruyor mu, yoksa küresel ısınmayı unutturmak için mi? ABD'nin uçak gemileri devriye gezerken, biz Türkiye'de benzin kuyruğunda beklerken, kim bu oyunun galibi olacak?

Eskiden bu iş daha mekanikti. 2008’de, 2012’de boğazda tansiyon yükselince herkes ekrana bakar, petrol bir zıplar, sonra tanker yolunu bulur, düzen yerine otururdu. Şimdi öyle değil. 22 Mart 2026 itibarıyla mesele sadece varil fiyatı değil; sigorta primi, mürettebat korkusu, limanda bekleme süresi, hatta vardiya planı bile allak bullak.

Benim en net gördüğüm fark şu: eskiden kriz denizde başlar, rafineride biterdi. Bugün market rafına kadar iniyor. Almanya’da yaşayan biri olarak bunu pompada görüyorum; 2021’de dizel 1,35 euroydu, bugün bazı istasyonlarda 2 euro sınırı yine konuşuluyor. Ortadoğu’daki bir dar boğaz, Köln’de nakliyecinin hesabını bozuyor. Saçma ama gerçek.

Bir de işin psikolojisi büyüdü. Eskiden üretici “iki hafta idare ederiz” derdi. Şimdi herkes aynı anda panikliyor. Çünkü 2020 sonrası tedarik zinciri denen şeyin ne kadar nazlı olduğunu herkes yaşayarak öğrendi. Bir gemi gecikince sadece petrol değil, petrokimya, gübre, plastik, lojistik hepsi domino gibi devriliyor.

Bence en büyük kırılma burada. Eskiden enerji krizi uzmanların konusuydu. Bugün sıradan insanın mutfağına, kargosuna, otobüs biletine kadar giriyor. O yüzden “uzakta oluyor” rahatlığı bayağı bitmiş durumda. 15 yıl önce haberdi, şimdi doğrudan fatura.

Petrol fiyatı bugün sabah saatlerinde 117 doları gördü. Suudi Arabistan, 10 Mart’tan beri üretimi yarı yarıya kıstı. Katar ve BAE limanlarında yükleme bekleyen tanker sayısı üç katına çıktı. Hürmüz Boğazı’nda geçen hafta yaşanan gemi kaçırma girişimi hâlâ konuşuluyor; denizden silah sesleri yükseldiği videoları izlerken içim ürperdi.

Bu boğaz dünyadaki petrolün üçte birinin geçtiği daracık bir hat. İran’ın doğrudan olmasa da dolaylı tehditleri, ABD donanmasının bölgede devriye gezmesi, ortalığı iyice gerdi. Hatta Körfez ülkeleri arasında “acaba bu iş daha da büyür mü” diye tedirginlik var. Bahreyn’de yaşayan bir arkadaş, rafineride işlerin durma noktasına geldiğini söyledi; çalışanlara da “evden çıkmayın” uyarısı yapılmış.

2022’de Rusya-Ukrayna savaşıyla petrol fiyatlarının nasıl zıpladığını hatırlıyorum. Şimdi aynı panik havası Arap Yarımadası’na sıçradı. Ama bu sefer iş daha riskli; çünkü Hürmüz tıkanırsa Çin ve Hindistan dahil dünyanın yarısı karanlık kalır. Türkiye’de motorin 80 lirayı geçti, daha da artacak gibi. Şimdi herkes “alternatif güzergâh” arayışında ama, bu kadar kısa sürede Basra’dan çıkan petrolü başka yerden geçirmek mümkün değil.

Ekonomik olarak sadece petrol üreticilerinin değil, ithalatçıların da eli kolu bağlı. Avrupa’da kış sert geçiyor, stoklar düşük. Almanya’da bazı şirketler üretimi kısma kararı aldı. İran, perde arkasından fiyatı manipüle ediyorsa bile, o bölgede bir kriz çıkarsa kendi de zarar görecek, bunun da farkındadır. Ama masada öyle bir güç oyunu var ki, ne Suudi Arabistan ne ABD geri adım atmak istemiyor.

İran’ın geçen hafta Hürmüz Boğazı’nda bir İngiliz tankerine el koymasından beri piyasalarda resmen deprem var. 11 Mart akşamı Dubai borsasında petrol fiyatları 5 dolar birden yukarı fırladı. Yılın başında 70 dolar olan Brent, 13 Mart’ta 92 doları gördü. Rafineri sahipleriyle konuştum, Mart’ın ortasından beri ham petrol bulmak neredeyse imkânsız. Katar ve Suudi Arabistan limanlarında yüklemeler durmuş vaziyette.

Ortadoğu’da üretim yapan mühendis tanıdıklarım var. Adamlar geçen ay 24 saat esasına göre çalışırken şu an neredeyse tüm projeler askıda. Basra’da, Abu Dabi’de devasa tankerlere yükleme yapılamıyor. İran, boğazdan geçen her gemiyi tek tek arıyor, sigorta şirketleri ise savaş riski primi diye ekstra fatura kesiyor. 1 milyon varil taşıyan bir geminin sigortası geçen seneye göre 3 kat pahalı. Gemiler riske girmiyor, petrol Akdeniz’e ulaşamıyor.

Türkiye’de akaryakıt fiyatları 13 Mart itibarıyla benzinde 1,5 TL, motorinde 1,9 TL zamlandı. Ankara’da istasyonlar önünde kuyruklar oluştu. Bu işin bir de domino etkisi var. Nakliye şirketleri fiyat güncelliyor, markette her şey zamlanıyor. Evden işe giderken bile insan bir depoyu iki kere düşünüyor artık.

Borsada işlem yapanlar için kısa vadede hareket sert olacak. Dolar 33 TL’yi zorluyor, BIST’te enerji hisseleri tavan yaptı. Uzun vadede ise Avrupa ve Asya’da enerji tedarik zinciri tamamen değişebilir. Çin, acil durum rezervlerini devreye soktu, Almanya ve Fransa’dan LNG talebi patladı.