evde çocukla yaşamın dinamikleri

2023 yazında, oğlumun Lego kutusunun bir gecede 62 ayrı parçaya ayrılmasıyla uyku düzenim sonsuz döngüye girdi. Evde çocuk varsa kahve içmek lüks, sıcak içmek hayal. 7 yaş bir garip yaş; hem “ben yaparım” özgüveni, hem “baba gelsene” çaresizliği. Sessizlik? O, başka evlerde yaşanıyor.

Sabah 06.45’te yatak odasının kapısı hızla açılıyor, “Anneeee! Kakam vaaar!” diye bağıran oğlanla güne başlıyorsun. Gözleri açmaya çalışırken kafanda ilk soru: “Bugün hangi oyuncağı koltuğun altından çıkaracağım?” Salonda her yere dağılmış legolar, mutfağın köşesinde unutulmuş bir peluş aslan. Çocuğun varsa ev düzenini unut, her şey anlık.

Yemek yapmak da ayrı bir meydan okuma. Kendi kendine “Bugün brokoli yedireceğim” diye söz veriyorsun. O ise tabaktan brokolileri tek tek seçip kenara atıyor, “Ben sadece makarna yemek istiyorum” diyerek rest çekiyor. 2024 yazında bir hafta boyunca makarna ve yoğurtla beslendiğini gördüm mesela, şaşırmadım artık.

Çalışıyorsan iş biraz daha karmaşık. Zoom toplantısında arka fonda çocuk “Çişim geldi!” diye yaygara koparıyor. Herkes kıs kıs gülüyor, senin surat kıpkırmızı. Pandemiden sonra hibrit çalışan çoğu arkadaşımda da aynı kafa: Ev ofis diye bir şey yok, çocukla ev aynı anda yönetilemiyor. Hele bir de tek ya da iki çocukla değilsen, ortalık bambaşka bir savaş alanı.

Evde çocuk varsa sessizlikten şüphelenmek şart. Bir gün 15 dakika sessizliğe kanıp odasına baktım, duvarı kırmızı keçeli kalemle boyamış. Çocuklu evde sessizlik alarm zili gibi bir şey. Genellikle ya bir şey kırılmıştır ya da ciddi bir temizlik işi çıkacak demektir.

Sabah yediye kadar uykusuz kalıp, sekizde lego kutusuna tekme atınca insanlığından şüphe ediyorsun. Evde iki çocukla, özellikle ikisi de ilkokula gidiyorsa evin her köşesi ya bir sanat atölyesi ya da bir savaş alanı gibi. Sessizlik lüks, tuvalet bile takım oyunu. İki dakika rahat oturmak bile ödül gibi, bazen markete gitmek bile kaçamak sayılıyor.

Sabahları 06:45’te kalkıp, mutfakta sessizce çay koymaya çalışırken aniden Lego kutusunun dökülme sesiyle gerçek dünyaya dönüyorsun. Evde iki yaşında bir çocukla nefes almak bile başlı başına taktik işi. Salonda sürekli bir oyuncak trafiği var; koltukların altı artık gizli sığınak oldu. Geçen hafta mutfakta domates doğrarken bir baktım, oğlan saç fırçasıyla duvara resim yapıyor. Evin hiçbir yerinde mutlak bir düzen tutmuyor, her köşe yeni bir oyun alanı. Misafir gelmeden önce evi toplamak falan hayal, maksimum 7 dakika sonra eski haline dönüyor. Bir de şu var: Kendi alanına müdahale edilmesine alışmak zorundasın, mahremiyet kelimesini iki sene rafa kaldırdım resmen. Ama o minik ellerle sarılıp “Anne gel bak dinozorum var” dediğinde, ortalık savaş alanıysa bile insan gülüp geçiyor.

Sabah altıda lego ayağına basarak güne başladım; kahvaltı masası ise sanki bir Picasso tablosu. Oyun parkurunu salona kurunca evi toplamak imkansızlaşıyor ama çocuk yorulmadan uyuyamıyor. Akşamları kendi kendine kitap okuyormuş gibi yapmaya başladığında "gelişim" dedikleri şeyi net görüyorsun. Kontrollü kaos, başka açıklaması yok.

Sabahın köründe bir buçuk yaşındaki oğlan, elinde oyuncak matkapla kafamda geziniyor; kahvaltı masasını Lego alanına çevirmek zaten klasik. İstanbul'da apartman dairesinde çocukla yaşamak, sürekli bir kriz yönetimi. Bir yandan mutfağı toparlarken diğer yandan priz kapaklarını kontrol ediyorum çünkü geçen ay paşa 2. priz macerasında neredeyse elektrikçi çağırıyordum. Benim için kilit noktalar: Her odada bir sepet oyuncak (dağınıklık başka türlü toplanmıyor), salonda yıkanabilir halı (yoksa haftada üç halı yıkama krizi garanti), cam kilidi ve sürekli yedek kıyafet. Ekran işini zamana yaymak şart, yoksa çocuk gözümün önünde YouTube zombisine dönüşüyor. Akşam uyku faslına iki kitap sıkıştırınca, gece 9 gibi sessizlik ödül gibi geliyor. Çocuğun ritmine göre evin dengesi her hafta değişiyor; plan yapıp esnek olmayı öğreniyorsun.

90’larda üç kardeş, apartman dairesinde büyüdüm; evde tablet yok, çizgi film için saat beklenirdi. Şimdi oğlumun eline 2024 model bir tablet tutuşturuyorum, hem çizgi filmini açıyor, hem de anaokulu etkinliğini oradan yapıyor. Eskiden akşam yemeğinden sonra evde tam bir kaos olurdu: herkes bir köşede, biri oyuncakla oynar, diğeri salonda top sektirirdi. Şimdi çocuk tek başına odasında, sessizce oyun oynayınca garip geliyor. Annem, “Çocuk evin nabzı, hayat hareket ister,” derdi, şimdi evler biraz sessiz, biraz steril. Eskiden sokak sesinde büyüyen çocuklar vardı, şimdiki çocuklar evde kendi kabuğunda — hareket az, sessizlik çok. Teknoloji işleri kolaylaştırıyor ama evin içindeki o eski canlılık, o gürültü başka bir tatmış, şimdi eksikliği bayağı hissediliyor.