bireysel borçlanmada dikkat edilmesi gerekenler

Kredi kartı faiziyle ihtiyaç kredisi faizi arasında 2026 Mart’ında neredeyse 10 puan fark var; bankalar özellikle kart borcunu faize bırakınca resmen soyuyor. Aylık taksimetre gibi işliyor. Hele döviz borcuna hiç bulaşmamak lazım, kur şoku yediğinde taksitler bir anda uçuyor. Takside girerken borcun tutarını, toplam vade ve faizi net yazıp köşeye not etmek gerekiyor; yoksa ay sonunda sürprizler moral bozar.

Kredi kartının limitiyla oynarken ipin ucunu kaçırmak bir anda oluyor, farkında bile olmuyorsun. Hele faizler yüzde 3’ün üstündeyken (Mart 2026’da bankaların çoğu böyle), asgari ödeme alışkanlığı tam bir tuzak. 2024’te İstanbul’da 50 bin TL’lik bir borcu 12 ayda kapatmaya çalışırken sürekli faizle cebelleşmek zorunda kaldım. En önemlisi, borç alırken taksitlerin toplam gelirinin yüzde 30’unu geçmemesine dikkat etmek. Alacağın krediye sigorta, dosya masrafı gibi gizli masrafları mutlaka sor. Bir de, ihtiyaç kredisi yerine aileden ya da güvendiğin bir arkadaşından kısa vadeli borç almak çoğu zaman daha az stresli ve masrafsız oluyor. Bankaların “şipşak onay” online kredilerine kanma; 10 dakika iyi düşün, gerekirse bir gece üstüne yat.

Banka kapısından içeri girerken yanımda bir kefil, cebimde umut vardı. 2022’nin Kasım’ında kredi kartı ekstresiyle göz göze gelince “Bir ara öderim, nasılsa taksit var” rahatlığına kapılmıştım. Öyle olmuyormuş, öğrendim. 20 bin liralık limiti ay sonunda 24 bine çıkarmışlardı, hevesle kullandım. Faiz oranı yüzde 2,19’a çıkınca, ayda ödeye ödeye bitiremedim. Banka, taksit ertele, yapılandır diye arıyor; sanki üstümdeki inadın sebebi onlar değilmiş gibi.

Borçlanınca kafada dönen tek soru: Ödeyebilecek miyim? Cevabı net: Gelirini bil, giderini yaz, eline ne geçiyorsa onun iki katına borç yapma. Mesela 2024 yazında İstanbul’da ev kiraları 18 bin lira olmuştu, biri çıkıp 200 bin liraya düğün yaptı, kredi çekti, hâlâ espri konusu. Adamın maaşı 25 bin lira, aylık ödemesi 10 bini geçiyor. Yolda çevirip “Nasılsın?” desen, ağlayacak.

Avukat bir arkadaşım, “İcra dosyaları patladı, millet takibe düşüyor” dedi geçen ay. Hele ki kredi kartının asgari tutarına güvenip kalanını öteleyenler... Banka seni canın gibi sever, ödeyemezsen birden seni aramayan sevgiliye döner.

Kendi deneyimimle sabit: Bankadan çıkar çıkmaz ilk iş, ödeme planını yazmak. Ne zaman ne ödeyeceksin, faiz ne, toplam ne kadar geri vereceksin? Kimi, “Aman nasılsa enflasyon var, borç erir” diyor; eğer gelir dolar ya da euroysa belki, yoksa borç seninle yaşlanır.

2022’de bankadan 200 bin TL kredi çektim, 36 ay vadeye yaydım. Aylık ödemesi 7 bin küsur, ilk başta kulağa uygun geliyordu ama enflasyon ve faizler fırlayınca taksitler maaşı solladı, nefes alamadım. Kredi kartı borcu ise farklı bir bela, limiti doldurup asgariyi ödeyince faiz çığ gibi büyüyor; hele ki 2024’te aylık faiz yüzde 4’ü geçti. Evin kirası, faturalar zaten sabit gider; borçlanırken kenarda acil durum parası bırakmamıştım, en büyük pişmanlığım bu oldu. Taşıt kredisiyle ihtiyaç kredisi arasında dev fark var: Araç kredisi için bir şey alıyorsun, sattığında borcun karşılığı çıkıyor; ihtiyaç kredisinde ise elde avuçta bir şey yok, para buhar oldu mu geçmiş olsun. Borç yükünü taşımak, cepteki para kadar psikolojiyi de etkiliyor; gece uykum kaçtıysa çoğu zaman sebebi hesap kitap stresi oldu. Özetle, kredi çekmeden önce gelirin en fazla üçte birini geçmeyecek taksit seçmek, acil durum fonu ayırmak ve yüksek faizli borca asla girmemek şart.

Geçen yıl Garanti’den 200 bin TL kredi çektim, evdeki hesap çarşıya uymadı. Önemli olan ilk kural: Kuruşu kuruşuna geri ödeme planı yapmadan imza atma. Bankaların “düşük faiz” oyununa kanıp toplam geri ödemeyi pas geçmek büyük hata. Mesela 1,59 faizle çekilen kredi, 36 ay sonunda neredeyse %25 fazlasıyla geri dönüyor. Kredi kartı limiti yüksek diye harcamayı abartan çok arkadaşım, sonunda yapılandırmaya mecbur kaldı. Hele döviz borcuna hiç girmemek lazım, kur 2024 sonunda bir patladı, euro borcu olanlar resmen yandı. Son kural: Sadece “şu anki maaşımla öderim” kafasıyla hareket etme; işten çıkarılma, hastalık gibi riskleri cebinde tut. Borç, insanı hem ruhen hem cüzdanda sıkıştırır; ayağın yere bassın, kâğıt üzerinden hesap yapıp kendini kandırma.

Borç almak kolay, geri ödemek zor. Bu basit gerçeği çoğu insan krediye imza atarken görmezden geliyor.

Önce faiz oranını anlamalısın. Bankalar "yıllık yüzde 24" dediğinde, bu senin ödeyeceğin parasal tutarın ne kadar artacağı demek. 10 bin lirayı yüzde 24 faizle alırsan, bir sene sonra 12 bin 400 lira borcu oluyor. Ama çoğu kişi bu hesabı hiç yapmadan imza atıyor. Kredi kartı, çekiştirilmiş kredi, ihtiyaç kredisi — her birinin faiz oranı farklı. Kart borcu özellikle tehlikeli; aylık yüzde 2-3 faiz, yıllık yüzde 30'u geçiyor. Bir ay geciktirdin mi, borç katlanarak artıyor.

Borcunun toplam tutarını bilmen gerekir. Sadece aylık taksit miktarına bakma. Eğer 50 bin lira, 60 ayda geri ödeyeceksen, faizle beraber 80 bin liraya çıkabilir. Bu 30 bin liralık fark senin parasının boşa gittiği anlamına geliyor. Masraf ve sigorta giderleri de var; banka bunları ince yazıyla gizliyor.

Gelirin yüzde 30'unu geçen aylık ödeme alamazsın. Yani aylık 4 bin lira kazanıyorsan, 1200 liradan fazla borç ödemesi yapmamalısın. Aksi takdirde ev kirasını, yemeği, ulaşımı nasıl ödeyeceksin? Çoğu insan bu hesabı yapmıyor, sonra kredinin cezası oluyor.

Kredi çekmeden önce acil fonunu oluştur. Asgari 3 aylık yaşam masrafını biriktir. Böylece beklemeyen bir durum olursa borç almak zorunda kalmazsın. Türkiye'de işler hızlı değişiyor; işini kaybetmen, hastalanman, arabanın bozulması an meselesi.