futbol maçlarında hakem kararlarının etkileri

90’larda Kadıköy’de Fenerbahçe-Galatasaray derbisinde bir penaltı kararı tüm sezonun kaderini çizerdi. O zamanlar VAR falan yok, hakem ne çaldıysa o. Mesela 1996’daki Trabzonspor-Galatasaray maçında Ahmet Çakar’ın tartışmalı kararı bugün hâlâ konuşulur. Şimdi her pozisyonun üzerinden 15 kamera geçiyor, VAR odasında 4 hakem tartışıyor, milimetrik çizgiler çekiliyor. Ama işin ilginci, şüpheli bir penaltı kararı ya da ofsayt hâlâ maçın psikolojisini ve tribünlerin tansiyonunu anında değiştiriyor. Eskiden hakem hatası “kader” gibi kabullenilirdi, şimdi sosyal medya sayesinde anında linç kültürü oluşuyor. Yine de, teknoloji gelse de insan faktörü hâlâ en kritik yerde ve büyük takımların lehine olan kararlar hep konuşuluyor. Adaletin tam sağlandığını iddia eden birini henüz görmedim.

Geçen sene Kadıköy’de izlediğim Fenerbahçe-Galatasaray derbisinde, 72. dakikadaki penaltı kararı tribünü bir anda alevlendirdi. Maçın temposu, o düdükle tamamen değişti; oyuncular bile dağıldı. O an fark ettim, hakem bir saniyede sezonun kaderini belirleyebiliyor. Tartışmaya girince futbolun sadece saha içinde oynanmadığını net görüyorsun.

Hakem kafasıyla oynanan, göz göre göre çalınan bir düdük, 90 dakikanın kaderini öyle bir değiştiriyor ki, isterse takımlar üç gün oynasın, o kararın gölgesi silinmiyor. 2024 Eylül’ündeki Galatasaray-Fenerbahçe maçında Kerem’in ceza sahasında yere indirilişi… Hakem, VAR’a gitme zahmetine bile girmedi, “devam” dedi, milletin tansiyonu uzaya çıktı. O anda sadece maçın değil, haftanın, hatta sezonun havası değişiyor. Tribün küfrediyor, ekran başındaki dayı televizyonu yumrukluyor. Sonra günlerce “hakem lobisi”, “Ali Koç’un şebekesi”, “TFF kumpas kuruyor” geyikleri dönüyor.

Bir hakem, ofsayt çizgisini yanlış çekti mi, şampiyonluklar kayıyor. 2023’te Beşiktaş’ın Gaziantep deplasmanında verilmeyen penaltısı hâlâ konuşuluyor. Bir yanlış kart, bir yanlış penaltı, onca emeği çöpe atıyor. Takımların transfer bütçesi, teknik direktör zekası, futbolcunun teri bir düdüğe bakıyor. Bazen öyle saçma bir faul çalınıyor ki, sahadaki mücadele falan bir anda anlamını yitiriyor. Bursaspor’un 2010’da şampiyon olduğu sene, Fener’in Trabzon’a takıldığı maçta hakemin hatasıyla puan kaybetmesi hâlâ Fenerlilerin kabusu.

İşin tuhafı, “hakem de insan” muhabbetiyle bu hatalar normalleştiriliyor. Mesela Süper Lig’de her hafta en az 3-4 maçta bariz hatalar yaşanıyor, sonra “VAR var, adalet geldi” diyorlar. VAR’ı da yöneten insan. Adam monitöre bakıyor, yine bildiğini okuyor. Yani teknoloji filan hikâye, zihniyet aynı kaldıkça maçın akışı hep risk altında.

Bir maçın gidişatını değiştiren kararların büyük çoğunluğu ilk 30 dakikada veriliyor; erken dönemdeki penaltı ya da kırmızı kart, takımları taktiksel olarak tamamen farklı bir oyuna zorluyor. 2022 Dünya Kupası'nda Arjantin-Hollanda çeyrek final maçında Mateu Lahoz'un 17 sarı kart gösterdiği maç, hakem baskısının oyunun ritmini nasıl parçalayabileceğinin en çarpıcı örneği. VAR'ın devreye girmesiyle "nesnel doğruluk" arttı ama gecikme ve belirsizlik yeni bir gerilim kaynağı oldu; tribündeki taraftar ne olduğunu anlamadan 3-4 dakika bekliyor.

Bir maç düşün, 85. dakika. Skor 1-1, stadın tribünleri kaynıyor, herkes hop oturup hop kalkıyor. O anda hakem penaltı çalıyor. Bazen adalet, bazen de kaos butonuna basmak gibi bir şey bu. Özellikle Türkiye’de, hakemler adeta maçın gidişatını Netflix dizisi gibi twistlerle değiştirebiliyor. VAR geldi, dertler bitti sandık, meğer asıl dert yeni başlıyormuş.

Geçen sezon Kadıköy’de Fenerbahçe-Galatasaray derbisinde, 63. dakikada Luan Peres’in el topuna penaltı çalındı. Tüm stat “Hocaa!” diye bağırırken, ben ekrana bakakaldım. Sonra VAR devreye girdi, penaltı iptal edildi. Bu sefer 50 bin kişi “Yaşasın teknoloji!” diye alkışladı. Yani hakemin düdüğü, bazen memleketin ruh halini bile belirliyor.

Hakem kararlarının etkisi sadece skora değil, futbolcuların psikolojisine de sirayet ediyor. Adam 75. dakikada basbayağı sinirlenip saçma bir kart yiyor, sonra hayat boyu “O pozisyon kırmızı mıydı, sarı mıydı?” diye tartışıyoruz. Örneğin, Cüneyt Çakır’ın 2012 Beşiktaş-Fenerbahçe maçında verdiği kırmızı kart hâlâ forumlarda ana gündem. Bir düdük, çeyrek asırlık muhabbet.

Bir de bahisçiler var. Onlar için hakem, resmen piyango çekilişi. 2023’te Kasımpaşa-Antalyaspor maçında son dakikada verilen penaltıdan dolayı, iddiacıların yarısı geceyi kalp kriziyle geçirdi. Adam kuponunu çöpe attı, sonra VAR kararıyla gol iptal oldu, “Daha yaşlanmadım” diye sevindi.

Geçen sene Kadıköy’deki Fenerbahçe-Galatasaray maçında 78. dakikada verilen penaltı kararını hâlâ tartışıyoruz. Bir düdük, koca sezonun kaderini değiştirdi. Saha içinde 22 adamın emeğini, tribündeki binlerce insanın heyecanını tek bir yanlış kararla çöpe atabiliyorlar. İnsan gerçekten “Acaba VAR var mı, yok mu?” diye sorguluyor.

Geçen sene Kadıköy’de Fenerbahçe-Galatasaray derbisinde gördüm, bir penaltı kararıyla tribün resmen çıldırdı. Hakem düdüğü çaldı, VAR devreye girdi ama kimseyi tatmin etmedi. Bir pozisyon, sekiz milyon insanı delirtiyor. Maç sonrası sosyal medyada “hakem sattı” geyikleri döndü, günlerce gündem değişmedi. Şampiyonluklar, düşmeler, milyon dolarlık transferler… Hepsi bir hakemin saniyelik kararıyla tepetaklak olabiliyor. Hani diyorlar ya “futbol sadece futbol değildir” diye; hakemin gözüne batan toz, bazen bir şehrin psikolojisini altüst ediyor. Sistem kur, istatistik kas, taktik geliştir, ama günün sonunda adamın biri düdüğü öttürüp her şeyi eline alabiliyor.

2010 Dünya Kupası'nda Lampard’ın Almanya’ya attığı golü hâlâ konuşuyoruz. Hakem “devam” dedi, İngiltere elendi. O an milyonlarca insanın gözü önünde, kural ihlal edildi, tarih değişti. Futbolun kaderi bir düdükle değişiyor; bazen bir şampiyonluk, bazen bir hayat hikâyesi eksik kalıyor.