gurbet_hatti

30'lu yaşlarda ilişkilerde en çok tokadı yakın çevreden yiyorsun. 31 yaşında Almanya’da bir arkadaş grubuna katıldım, herkes bir şekilde çift. O eski öğrenci evi zamanlarından kimse kalmamış, herkes ya çocukla uğraşıyor ya da mortgage stresiyle. Birini arayıp “akşam bir bira içsek mi?” dediğimde direkt “bugün çocuk yüzünden mümkün değil” cevabı geliyor. Evli arkadaşlarımın birbirine karşı o eski gevşekliğinin yerini, “sen sıranı savdın mı?” tipi bir hesaplaşma almış.

30’larda ilişki eşittir takvim maratonu. “Kızım, iki hafta sonra boşum” diyen insanla randevulaşıyorsun. Türkiye’de de aynı şey. Kız arkadaşımın 29’undan 30’una girdiği doğum günü, bildiğin evlilik-çocuk muhabbetine evrildi, pastada mum söndürürken bile. O eski “acaba hoşlandığını nasıl anlarım?” mevzusu bitti. Herkesin derdi, “bu ilişki bana yılda kaç tatil kazandırır, hangi şehirde oturmak zorunda bırakır?”

Benim en net fark ettiğim şey, ilişkilerde romantizm değil, lojistik konuşuluyor. “Kira oradaymış, iş burada; annem haftasonu gelmek istiyor.” Romantizm, WhatsApp plan ajandasına döndü. Açık konuşayım, 30’larda ilişki matematik problemi gibi, duygudan çok denklem.

2021’de İstanbul’dan Edirne’nin bir köyüne taşınan aklıevvelim burada. Birkaç ay heyecanla “çayırda yürüyüş, bahçede domates, huzur” triplerine girdim. Sonra mart ayı geldi, rüzgar camı titretiyor, köyde market 17.30’da kapatıyor, bir paket makarna almak için 20 km gitmek gerekiyor. Akşam 8’den sonra dışarıda tek ses köpek havlaması. İstanbul’da kaldırımda yürürken omzuma çarpan insanlar, minibüste sinir bozucu korna, vapurda simit kokusu… Hepsi bir anda nostaljiye dönüştü. Megakentten kaçınca huzur bulacağım sandım, bulamadım. Burada merkezi ısıtma yok, kombi açınca elektrik faturası şehirdekinin iki katı geliyor. “Burada trafik yok” dedim, karşıma inek çıktı, yolun ortasında 20 dakika bekledim. Bir de köylüyle muhabbet var, adam her gün aynı lafları ediyor: “Sen nerelisin, niye buraya geldin, şehirde niye durmadın” diye. Sırf hava temiz diye insan kendi kendine konuşmaya başlıyor. Huzur arayanlar köyde bir hafta geçirsin, ondan sonra tekrar düşünür taşınır.

Sessizlik cezası yemiş biri olarak söylüyorum, insanın içine oturuyor. 2016’da, Berlin’de, eski sevgilim bir hafta boyunca hiç konuşmadı benimle, aynı evin içinde. Markete gidip döndüğümde hâlâ suratına bakmıyordu. Kahvaltı masasında sessizliği bölen tek şey ekmek bıçağının sesi. Sanki ev değil, cezaevi. O hafta içinde telefonu daha çok kurcaladım, duvarlara bakıp ses duymayı bekledim. En son, dayanamayıp ben konuşmaya başladım, kendi kendime anlatır gibi. Küslük değil, bildiğin psikolojik işkence.

1998’de babamın doğan slx’ini yıkamak için sıraya girerdim. O zaman araba sahibi olmak bir lüks değil, orta direğin hakkı gibiydi. Benim ilk arabam 2011’de aldığım 97 model tempra. 8 bin liraya almıştım, LPG’liydi. Benzin fiyatı 3 liraydı, doldur yeşil ışık yansın. Sigorta, vergi, bakım; hepsi asgari ücretin dörtte biri kadar tutardı. Şimdi Almanya’da yılda iki defa Türkiye’ye geliyorum, İstanbul trafiğinde gördüğüm arabaların çoğu bana piyango kazandıracak cinsten. 2024’te Türkiye’de sıfır clio’nun fiyatı 1 milyon liraya dayandı, ikinci el şahin 300 bin lira olmuş. Arabayı almak mesele değil, ama kaskosu, yıllık vergisi, bakımı, muayenesi hepsi ayrı masraf kalemi. Eskiden arabası olan mahallede racon keserdi, şimdi elinde kalan eski model arabasını satmaya kıyamıyor millet. Araba sahibi olmak nostalji oldu, lüks desen az kalır.

Sevgililer günü yaklaştı mı Instagram’da pembe kalpli storyler, çiçek görselleri, balonlu masalar patlıyor. O kadar sistematik bir baskı var ki, 14 Şubat’ta biriyle el ele Starbucks’ta latte içmiyorsan eksik insansın. Geçen yıl Berlin’deydim, markette kasiyer bana “Bugün sevgiline ne aldın?” diye sordu. Ben de “Bana huzur, bana indirim var mı?” dedim. Kadın kısa süre dondu, sonra gülmeye başladı. Romantizm değil, kapitalizm satıyorlar.

Bi sevgilinin olup olmaması yetmiyor, hediye de almak şart. Kız arkadaşım “Çiçek istemiyorum” dediği halde içimdeki toplumsal baskı yüzünden gidip LIDL’den 3 euroya gül aldım. Sonra da saksıya koydum, bir ay yaşadı. Belki de bu günün tek artısı, ekonomiye çiçek sektörü üzerinden can suyu oluyor. Yoksa sevgili olmasan da, sevgilinle kavga etsen de, illa ki dışarıda çift görüp içinden “Yahu bu kadar mutlu olunmaz” diyorsun. O yüzden 14 Şubat’ta dışarı çıkmak, Ocak ayında spor salonuna yazılmak kadar gereksiz baskı.

25 yaşında Almanya’da ilk defa hisse senedi almaya kalktım, Sparkasse’den randevu aldım, danışman önümde ekrana bakıp “Dax mı Nasdaq mı?” diye sordu. Dilim dönmedi, “Volkswagen’den başlasak?” dedim. O kadar az param vardı ki, hisseyi tam alamadım, yarım hisse teklif ettiler. 25 yaşında yatırım yapmak böyle başlıyor işte. O yaşta 200 euro bile yaz tatili mi, borsa mı arasında sıkışıyor. Pandemi zamanı rewe’de market kuyruğunda herkes bitcoin konuşuyordu, ben hâlâ hesabımda 100 euroyu bölebilir miyim telaşındaydım.

2008’de İstanbul’dan Berlin’e taşındım. Skype’ın yeni yeni moda olduğu zamanlar. Akşam 11’i bekleyip, karşılıklı bilgisayar başında patates cipsi yiyorduk. Sırf “aynı anda film açalım, sen başlat de” diyebilmek için bir hafta internetten film aradığımızı hatırlıyorum. 2 saatlik arada 3 kez bağlantı kopardı, tekrar bağlanınca konuyu unutup, bir daha baştan anlatırdık. O mesafe, insanı her gün özlemle yoğuruyor; ama aynı zamanda ayda bir gelen “Almanya’dan Milka”yı kraliyet hediyesi gibi el üstünde tutmayı da öğretiyor.

2017'de Stuttgart'ta, WhatsApp’ta eski iş arkadaşım Mustafa'ya iki satır yazdım. Noktayı koydum, kalp emojisi koymadım. Adam akşam aradı, “Bir şey mi oldu?” diyor. Benim kafada hemen bin tilki: Belki yanlış anladı, acaba kabalık mı ettim, Türkçe’yi mi yanlış kullandım, Almanca mı yapsaydım? Mesajda ton yok, mimik yok. Bir de Avrupa’da büyüyen arkadaşlar, duyguyu satır arası çözmeye çalışıyor. Beş mesaj yaz, üçünü yanlış anlarlar. Ertesi sabah hâlâ düşünüyorum. Bazen bir “tamam” yazınca bile üç saat içim içimi yer.

ben üniversiteye 2011’de izmir’de başladım, adı dağ gibi olan bir kampüste. ilk gün kantinde 2 lira verdim, tostla ayran aldım, cebimde 20 lira kalmıştı. yurtta üç kişi kalıyorduk, başucumda uyduruk kahverengi bir masa, camda kırık sineklik. derslerin ilk haftasında kimse hocayı dinlemiyordu, herkes birbirine nerelisin diye soruyor. dershaneden çıkıp gelen tiplerle tanıştım, biri burs almak için aile maaş bordrosunu ezberlemişti.

hayat bana orada ilk kez sabah 9’da uyanıp derse geç kalmanın heyecanını yaşatmadı, çünkü kimse erkenden gitmiyordu. fakültede hoca bir gün “buradan mezun olunca iş bulamayan çok” deyince, kimse umursamadı. herkesin aklı gece yapılacak mangalda, çimlere serilecek battaniyede, kimden sigara istenecek onu hesaplıyor.

aslında üniversite bana iş bulmayı değil, kredi borcunu nasıl öteleyeceğimi öğretti. odada üçümüz, çaydanlığı prize takıp sigara dumanında çay içmenin, bedava yemekte tavuk çıkınca, “bugün zengin menü var” diye şaka yapmanın, marketten alınan 100 gram salamı altı kişi bölmenin tadına vardık.

bir de ikinci sınıfta ilk defa tek başıma doktora gitmek zorunda kaldım, annemin “belgeyi kaybetme” uyarısını hiç unutmam. staj ararken, cv’yi word’de iki kere çökerttim, sonra fotokopicide sıraya girdim. bu arada boş geçen saatlerde kantinde okey çevirdik, çay bardağında kağıt peçete demlik görevi gördü.

hayata dair kattığı şeyler bunlar oldu, diploma değil. arkadaşlık, aç kaldığında açığa düşmeyen kredi kartı, sınavdan önce sabaha kadar ders çalışıp sabah derse gidecek enerjiyi bulamamak. üniversite bana hocalardan değil, oda arkadaşlarımdan öğrendiklerimle kalıyor. işsiz kalınca da, “meğer üniversite hayatıymış” dedim, iş hayatı değil.

Ankara'da ilk evime kiracı olarak girdiğimde yıl 2012. Kira 400 liraydı, ev sahibi anahtar tesliminde çay demledi, üç de çay bardağı getirdi. Sözleşmeyi el yazısıyla doldurduk. Haftada bir posta kutusuna faturalar gelirdi, interneti bağlatmak için Telekom'a gidip sıra numarası aldım. Kirasını elden verirken, yüz yüze “Allah bereket versin” muhabbeti dönerdi. Şimdi WhatsApp’tan IBAN atılıyor, aidat faturası bile mailde. O samimiyet bir ceketle vestiyerde kaldı, şimdi ev bakarken “ev sahibiyle asla görüşmek yok” dönemi.

Yanlış meslek seçmek insanın hem cebine hem ruhuna zarar. Ben lisede sözelciydim, herkes “iş bulamazsın” dedi, korktum, mühendisliğe döndüm. 2013’te İstanbul’da bir üniversitenin bilgisayar mühendisliği bölümüne girdim. Mezun olunca euro 3 liraydı, iş ilanı boldu. Ama kod yazarken içim şişiyor, toplantıda konuşulunca gözüm dalıyordu. O dönem arkadaşım tarih okudu, çocuk part time tercümanlıkla benden fazla kazanıyordu.

Almanya’ya göç edince de değişmedi. Burada da sevmeyince fark etmiyor, pazar günü pazara oturmuşum gibi oluyor. Akşama kadar excel tablosu, toplantı, Jira. Patron “takım ruhu” diyor, içimden “ben başka takımdayım” diyorum. Mesleğe girdikten sonra alan değiştirmek de öyle kolay değil, hele göçmen olunca herkes diplomasının esiri. Üniversite sınavı tercihiyle başlayan zincir, yeni ülkede de devam ediyor. Hesap kitap yaparken sevmediğin bir işte yıllar kayboluyor. Türkiye’de de Almanya’da da sonuç değişmedi, yanlış meslek cüzdanda eksik, suratında donuk ifade.

starbucks kalitesinde kahve evde olur mu? ben hollandada yaşıyorum, 2022'de aeropress aldım, 35 euro. çekirdeği de starbucks'tan aldım, dark roast. ilk denemede baya yakın bir tat yakaladım. olay aslında süt ısıtıcıda, o köpüğü yapan alet var ya, onu kullanınca kafede içiyormuş gibi hissediyorsun. filtre kahveyle uğraşınca olmuyor, bildiğin su gibi kalıyor. kahve oranı da önemli, 18 gram kahveye 230 ml su, başka türlü tutturamıyorum. evde misafir gelince birden barista havalarına giriyorum ama kimse starbucks kadar süsleyemiyor latteyi, onu da kabul ettim.

2013’te Stuttgart’ta ilk iş görüşmemim adresini yanlış not almışım. Otobüsle vardım, bir sanayi sitesinde inip 20 dakika dümdüz yürüdüm. Gömlek terden sırılsıklam, ayakkabı yeni, topuklar yara. Sekreter Almancamı anlamadı, İngilizce denedim, “bizde öyle dil yok, müdür Türk” dedi. Müdür içeriden çıkınca ben de direk Türkçe daldım. CV’de yazan “akıcı Almanca” bölümüne hiç girmedi bile, “bu çocuk yıpranmış” dedi. O gün anladım, ilk görüşmede konforuna değil, yanında yara bandı taşıyan kazanıyor.

Kıskançlık, 2018 yazında Berlin’de başıma bela oldu. Telefona gelen WhatsApp bildirimini gördü diye sevgilimle bir hafta konuşmadık. Bildirimde sadece annemden “İyi misin?” yazıyordu. Ortada üçüncü şahıs yok ama güven de kalmadı. O an anladım, soru cevaplamak yerine kendimi savunmaya başlamışım. İlişki o noktada bitmişti zaten, resmî olarak bitmesi üç ay sürdü. O günden beri biriyle tartışırken nedenini açıklamak yerine sürekli açıklama yapmak zorunda kalıyorsam, orada duruyorum. Kıskançlık saygıyı yiyor, gerisi çorap söküğü.

2022’nin başında Almanya’dan Türkiye’ye para gönderdim, o zaman euro 15 liraydı. Aynı parayla altın alsaydım gramı 800 liraydı. Şimdi euro 34, altın 2500’e dayandı. Dövizde kazandım diyordum, kuzen altına geçti, kahkaha atıyor hâlâ. Gurbetçi için döviz doğal refleks ama altın daha az stresli. Dövizle kira ödeyen arkadaşımın yüzü gülmedi hiç, altıncılar bu sene bayram etti. İki senede tablo net değişti.

Freelancer olmak Almanya’da çalışırken kulağa romantik geliyordu. Türkiye’ye döndüğümde dövizle ödeme almak güzel tabii ama Paypal yok, Wise bir gün açılıyor bir gün kapanıyor. Her seferinde vergiyle mi uğraşayım, yoksa hesabımı kapatırlar mı diye düşünüyorum. 2023’te 500 dolarlık bir iş yaptım, parayı hesaba çekmek için üç farklı aracı kullandım, sonunda yüzde 18’i kesildi. Upwork’te iş ayarlamak da yetmiyor, Türkiye’de fatura kesmek dert, euro kurunu da bankalar keyfine göre çeviriyor. Bu tarafta freelance demek, anlık kriz yönetimi resmen.

Almanya’da partnerimin ailesine ilk gidişimde elime çiçek tutuşturdular, Köln’de bir Türk marketinden aldık, saksıda sardunya. Annem olsa “açıkta satılan çiçek eve getirilmez” derdi, burada tam tersi, annenin gözü parladı. Mis gibi Alman pastası kestiler, mekân klasik: büyük cam, bol kahve, sessizlikte kek çatalı sesi. Bizdeki gibi “evladım ne iş yapıyorsun” diye sorgulama yok, daha çok hava durumu, tren saatleri. Türkiye’de ilk aile buluşmasında çay tepsisiyle sınava sokulmuştum, burada herkes kendi kupasını dolduruyor, kimse bana “hanım kız mı” bakışı atmadı. Bayram şekeri kadar kasılmadım ama bakışlarda “acaba döner mi yapabiliyor” merakı vardı, onu da hissettim.

istanbul’da en zorlandığım şey, her sabah toplu taşımada sardalya konservesi gibi ezilmek. metrobüs 7:50, zincirlikuyu’dan biniyorum, kolum başka biriyle makaslama pozisyonda, nefes almak bile lüks. insan bir noktadan sonra ayakta değil, insanlara yaslanarak gidiyor. martı sesiyle uyanıp, trafikte kornayla yaşlanmak gibi bir hayat. ayda bir yeni zam, su faturasında bile sürpriz var. market poşetiyle eve dönünce, sanki kargo bekler gibi heyecanlanıyorum, bakalım bu sefer neyi unutmuşum. ismiyle romantik, gerçeğiyle survivor parkuru.

Almanya'da markete girip muzun kilosuna 2.49 euro verince insan ister istemez hesap yapıyor. Geçen cuma, Aldi'de alışveriş sepetim bomboş gibi ama kasada 37 euro tuttu. Arada bir 400 gramlık baklava aldım, fiyatı 6.99 euro. Evde 2 dilim yedim, ilki ağzıma giderken “bu kaç TL yapıyor?” diye düşündüm. Normalde Türkiye’deyken pastaneden alınca bu kadar sorgulamam ama buradaki euro etiketi insanı acayip tetikliyor.

Yine de küçük şeylerden keyif almadan olmuyor. Bazen iş çıkışı parkta yürüyüş yapıyorum, eski usul bir termosla Türk kahvesi götürüyorum. Bankta oturup kahve içerken çevremdeki sessizliği dinlemek bana iyi geliyor. Hava soğuksa, termosun üstünü elime alıp biraz ısınmak bile küçük bir mutluluk. Yanıma çekirdek de alıyorum bazen, Almanya’da bulmak kolay olmuyor, Berlin’de bir Türk marketinde gördüm, 3 euroydu. Türkiye’deyken 5 liraya alıp avuç avuç yerdim, burada paketini koklaya koklaya yiyorum.

Alışveriş sonrası eve gelip aldığım çilekleri yıkayıp Netflix açmak, internette saçma sapan bir Türk dizisi bulup arka planda oynatmak bile bana yetiyor. Fiyatlar uçmuş olabilir ama insan bazen basit şeylerle de mutlu oluyor. Hele bazen cuma akşamı, Almanya-Türkiye arası uçak biletlerine bakıyorum, fiyatı görünce planı iptal ediyorum, onun yerine evde kendime menemen yapıp bir lira harcamadan tatil kafasına giriyorum.

Yanlış insana ikinci şansı 2017'de, Berlin'de verdim. Duvarların gri, havanın sürekli kapalı olduğu bir kasım günüydü. Telefonumda eski mesajlar, kafamda “belki değişmiştir” umudu. Değişmemiş. Aynı bahaneler, aynı ilgisizlik. Sonra yine metroya yalnız bindim, dönüp kendime kızdım. O günden sonra bir daha aynı hataya düşmedim. İkinci şans bazen sadece zaman kaybı gibi duruyor, özellikle de karşındaki eski tas eski hamamsa. Şimdi biri geri dönmek isteyince, önce o kasım gününü hatırlıyorum.

Kapıya gelen kargonun verdiği mutluluk Almanya'da daha değişik bir yere oturuyor. Türkiye'de yaşarken Migros'tan verdiğim siparişte süt, ekmek, yumurta gelince bile evde bir hareketlilik olurdu. Burada, özellikle Amazon kutusu kapıda belirdiğinde, elektrikli diş fırçası da olsa, içinden çorap bile çıksa sanki yeni bir aksesuar takmışım gibi moralim yükseliyor. İstanbul'da yaşarken kurye zile bastığında “kim geldi acaba” diye sinir olurdum, şimdi Düsseldorf'ta kargo saati günün highlight'ı oldu. Hele ki annemin yolladığı Türk kahvesi kutusu gelince evde küçük bir festival havası esiyor.

90’larda, Ankara’da Gazi Mahallesi’nde büyüdüm. Pazartesi sabahı deyince aklıma direkt annemin hazırladığı peynirli sandviç ve TRT Çocuk Saati geliyor. Okul çantası, önlük her şey pazar gecesi hazırlanırdı. Sabah ise sanki askere gidiyorum, mahşer günü gibi bir ruh hali. Şimdi Almanya’dayım, hala değişmedi. Pazartesi sabahı ofise yürürken Spotify’dan Zeki Müren açıyorum, çocukken hissettiğim o iç sıkıntısı hâlâ içimde. Sadece ortam değişti, sendrom baki.

Doksanlarda Almanya’dan izne gelen bir aileydik. Her yaz Kayseri’de arsalar gezilirdi. Babam kendi evimizi yapacağız diye hesap kitabı defterine hararetle rakamlar yazardı. O zamandan beri ev sahibi olmak bana biraz Sisifos’un kayası gibi geliyor. Taşı yukarı çıkarıyorsun, faiz artıyor, döviz zıplıyor, kaya geri yuvarlanıyor. Türkiye’de ya da Almanya’da fark etmiyor, kurduğun hayalin matematiği tutmuyor. Son baktığımda, Köln’de iki odalı bir daireye istenen peşinat, benim üç yıllık maaşıma denk geliyor. Hayal dediğin mis gibi, ama gerçek hep banka dekontunda yazılı olan sayılar.

WhatsApp’ta son görülme takıntısı, 2014’te Almanya’ya ilk geldiğimde başladı bende. O zaman bir arkadaş grubumuz vardı, herkes birbirinin son görülmesine bakıp “bu gece neden 2’de çevrimiçiydin?” diye sorguya çekiyordu. Sanki WhatsApp bir tür alacaklı defteri. Biri 5 dakika önce online olmuş, ama bana hâlâ cevap yok. Otomatik olarak kendimi değersiz hissetmeye başlamıştım. “Demek ki önem sıram düşük,” diye düşünüyor insan.

Türkiye’de de durum farklı değildi. Annem bile “sen dün gece 1’de çevrimiçiydin, neden aramadın?” diye sorabiliyor. Benim büyüdüğüm dönemde böyle şeyler yoktu. 3310’dayken kim çevrimiçi, kim değil, kimse takip etmiyordu. Mektup beklerken heyecanlanan bir nesilden, WhatsApp mavi tiki için huzuru kaçan bir nesle geçtik hızlıca. Mesela 2016, Berlin. Hem iş hem yüksek lisans koşturmacası… Bir mesaj gelmiş, ama cevap yazacak zaman yok. Son görülmem aktif görünüyor, ama beyin “buna da cevap vermedim, bak şimdi yanlış anlayacak” diye suçluluk pompalıyor.

Bazen özlüyorum, o eski rahatlığı. “Mesajı okudu mu, bakmadı mı, acaba bir şey mi oldu?” diye kurcalamadan günler geçirdiğim zamanları. Şimdi insanlar, özellikle ilişkilerde, WhatsApp’taki son görülmeye bakıp kendi kafasında hikayeler yazıyor. Biri çevrimiçi, ama bana yazmıyor. Halbuki adam müzik dinliyor, uygulama arka planda açık. Ben bile kendimi defalarca WhatsApp Web açık unuttuğum için “hayalet çevrimiçi” pozisyonunda buldum. Herkes birbirini gözetliyor. En ufak online hareketinin bile anlamı var artık.

Çoğu kişi son görülmesini kapattı, mavi tiki gizledi. Ama bu da tam çözüm olmuyor çünkü bu sefer de “neden gizledi, ne saklıyor?” paranoyası başlıyor. Eskiden “yazınca döner” diye bir şey vardı, şimdi “ne zaman çevrimiçiydi, neden dönmedi?” diye bir hesap makinesi var herkesin cebinde. Gerçekten iletişim iyileşti mi, yoksa herkes daha mı huzursuz oldu, emin değilim.

Gece uyuyamayan biri olarak, saat iki buçukta mutfağa gidip ekmek arası peynirle dertleştiğim çok oldu. Yastığa kafayı koyunca kafamı kurcalayanlar, gün içinde “sonra düşünürüm” dediğim her şey nöbetçi gibi sıraya giriyor. Almanya’da marketlerin kapanış saati bile aklıma geliyor bazen, uykumun ortasında “ya sabah süt kalmadıysa” diye endişeleniyorum. Denedim, sıcak süt, meditasyon videoları falan, ama en çok işe yarayan şey kısa yürüyüş oluyor. Yazın Hamburg’da, gece üçte sokağa çıkıp sessizlikte dolaşmak bana en iyi gelen şeylerden. Uyku kaçınca yatakta debelenmektense kalkıp kısa bir tur atmak, hava alsın diye pencereyi açmak bile iyi hissettiriyor.