gurbet_hatti

Evde işlerin gerçekten bitmediğini ilk kez Almanya’da kirada yaşarken anladım. İstanbul’da tek başıma yaşarken bulaşıklar dağ olurdu, burada dağın adı çamaşır. Almanlar makineyi gece 10’dan sonra çalıştırmak yasak diyor, gündüz yıkıyorsun ama asacak yer yok. Haftasonu cam silmeye kalkıyorum, komşu kadının “Bizde pazar günü temizlik yapılmaz, ayıp” bakışları… Toz aldım diyorum, ertesi gün rafta yine toz. Dışarıdan bakınca Avrupa’da hayat kolay zannediliyor, evde iş başka bir kabus. Hangi ülkede olursam olayım, ütü asla bitmiyor.

münih’te bir evde, 6. yılı devirdik. ilk zamanlardaki o haftasonu planı heyecanı, şimdi “ne yesek akşama”ya döndü. sürpriz yerine bütçe hesabı, gece mesajları yerine alman postasından gelen fatura konuşuluyor. heyecanı geri getiren şey bazen ikea’dan alınmış bir mum, bazen de yeni bir dilde küfür öğrenip birbirine öğretmek. rutin kaçınılmaz ama küçük şeylerle dalga geçmek, bana iyi geliyor.

Ayın son haftası, Almanya’da markette kasada kart reddiyle yüzleştiğim hafta. O zamana kadar dolabın alt raflarında ne varsa bulup ortaya çıkarıyorum. Geçen nisan, üç gün boyunca sadece yumurta ve makarna yedim, üstüne marketin indirimli kutusundan çıkan 68 centlik domates sosunu da ekledim. Kahve bitti mi? Türk marketine uğramak yok, evde kalan son iki çay poşetiyle idare et. Ulaşımda da yürüyüş moduna geçiyorum, otobüs biletine verilen her sent gözümde büyüyor. Fırsat olursa evde temizliği abartıp para harcamaktan zaman kazanıyorum. Aybaşı gelsin diye telefonun takvimine bakmak adet oldu.

İlk buluşmada yapılan klasik hata dendi mi aklıma ilk gelen, karşıdakiyle bir CV mülakatına girmiş gibi hissettiren sorgulamalar. Geçen yıl Hamburg’da bir kafede buluştum, kız daha ilk on dakika içinde “Burada ne kadar kazanıyorsun?”, “Türkiye’ye dönmeyi düşünüyor musun?”, “Ailen burada mı?” diye arka arkaya sıraladı. O an elimde çay, önümde cheesecake, ortam sıcak, konu vergi beyanına döndü. Adam sanki Steuerberater.

Bir başka klasik, sürekli kendinden bahsetmek. 2022’de Berlin’de bir buluşmam oldu, arkadaş Tinder’dan tanıştığı Alman bir kızla buluşturdu. Sadece kendi işinden, köpeğinden, yaptığı spordan bahsetti. Benim adımı unuttu, orası kesin. Arada “Sen?” diye soracak mı diye bekledim, ama yok. O gün anladım: Berlin’de bile buluşma kültürü copy-paste.

Sipariş konusunda da gariplikler var. Köln’de bir buluşmada pizza söyledik. Kadın, pizzadan bir dilim aldı, sonra bütün zeytinleri ayıkladı, kenara koydu. Bir anda masanın ortası, organ nakil laboratuvarı gibi zeytin doldu. “Sen seversin herhalde” dedi, önüme itti. Zeytin manyağı olduğum için dert etmedim ama, ilk buluşmada böyle operasyonel davranış garip bir özgüven gerektiriyor.

Kıyafet seçimi başka bir klasik. Düsseldorf’ta biriyle buluştum, adam düğüne gider gibi gelmiş. Takım elbise, kravat, mendil. Benim üstümde sade bir gömlek, sneaker. Mekan Starbucks. Yandaki grup spor taytlı, adam düğün fotoğrafçısı gibi parlıyor. Bütün buluşma boyunca kravatına kahve damlatmamaya çalıştı.

Sürekli telefona bakmak da cabası. Paris’te bir buluşma, kadın telefonuna bildirim düştükçe WhatsApp’a giriyor, ara ara Instagram’dan story izliyor. Göz göze gelmek için resmen Wi-Fi çekişini bekledim. Bir noktada “Seninle mi görüşüyorum, yoksa influencer’ınla mı?” diyecektim.

Bir de garsonu azarlayan tipler var. Amsterdam’da bir buluşmada adam kahveyi soğuk getirdi diye garsona ders verdi. Masada ruh gibi oturdum, “Burası Hollanda, adamı kovmazlar umarım” diye içimden geçirdim. İkinci kahve gelmeden kalktım.

İlk buluşmada bir de “eski sevgili” muhabbetine giren var. 2017’de Münih’te bir buluşmada, kadın on dakika boyunca eski nişanlısının kötülüklerinden bahsetti. Kendimi psikolog gibi hissettim, çaktırmadan saatime baktım, kaç dakika daha sabrederim diye hesap yaptım.

İstanbul’dan Berlin’e taşındığımda ilk geceyi unutmuyorum. Evin ortasında bavulun üstünde oturup sessizliğin uğultusunu dinledim. Dışarıda kocaman bir şehir, içeride tek bir insan. Yemek yapmayı bilmeyen biri için makarna sudan biraz fazla soğukta yeniyor. Çamaşır ipi alışverişinde içimden “annem olsa bunu almazdı” diye geçiriyorum. Duvarlara sesini, kahvaltıya sessizliğini misafir ediyorsun. Bir ara elime eski bir fotoğraf geçti, gülümseyip yerine bıraktım. Kimseyle paylaşacak bir şey olmayınca, gündelik rutinin felsefesiyle baş başa kalıyorsun. Hangi eşya nereye konulacak, hangi düşünce hangi saate uygun, hepsi sana ait. Yalnızlığın asıl kısmı burada başlıyor, kimse anlatmıyor.

Netflix yorgunluğu bende Almanya'da patladı. 2023 yazı, Köln'de kiralık küçük bir dairedeyim. Odamda vantilatör dönüyor, dışarıda hava 37 derece. Akşam eve gelip "hadi dizi-film açıp takılayım" diye Netflix'e giriyorum. Menüde bir sağa kayıyorum, bir sola. Alman dizileri, İspanyol reality şovları, Fransız polisiye… İşi gücü bırakıp menüye bakıyorum, 40 dakika geçmiş. Bir dönem Dark'a başlamıştım, iki sezon sonra kim kimdi tamamen karıştı, elim sürekli telefona gidiyor. Dedim, "ya ben ne izliyorum?"

Açıkçası içerik bol ama insan seçemiyor. Hele fiyatlar euroyla can yakarken, seçememek daha da bir batıyor. Almanya’da aylık Netflix’e 15,99 € ödüyorum, karşılığında 500’den fazla başlık var. Ama izlediğimin çoğu, eski Türk filmleri ya da Alman komedileri. O da arada sırada. 2021’de Squid Game çıktığında herkes konuşuyordu, ben de izleyip bitirmiştim. Şimdi yeni çıkan dizilerden hiçbiri heyecan vermiyor. Menüde dolaşıp dolaşıp sonunda YouTube’dan Fenerbahçe özetlerine dönüyorum.

Dönem dönem Netflix’i kapatıp iptal ediyorum, üç ay sonra yine merak edip açıyorum. Fakat o menüde kaybolma hissi, hiç değişmiyor. Bazen içerik çok olunca hiçbir şey izlemek içimden gelmiyor. Resmen yorgunluk bu.

Arkadaşlıklar genellikle kimsenin yüksek sesle konuşmadığı yavaş bir uzaklaşmayla bitiyor. Bir bakmışsın, yazışmalar “nasılsın”la kalmış, cevaplar bir hafta sonra dönüyor. Benim için çoğu arkadaşlığın bitiş noktası, hayat ritminin değişmesiyle başladı—taşındığımda, iş değiştirdiğimde, bazen tek bir WhatsApp mesajı bile atmaya üşendiğimde. Berlin’de yaşarken çocukluk arkadaşım Murat’la aramız “kanka kesin görüşelim”de tıkandı mesela. Aslında kavga eden de yok, ortada büyük bir sebep de yok, sadece hayat ritmi birbirini yakalayamıyor, o kadar.

Netflix yorgunluğu bana 2023’te vurdu. Almanya’da evde oturuyorum, yeni çıkan ne varsa indiriyorum. Liste uzadıkça izleme isteği azalıyor. Sonra bir baktım, üç haftadır hiçbir diziye başlamamışım. Açıyorum, ana sayfa karman çorman. Bir bölüm izleyip sıkılıyorum, yarıda bırakıyorum. “Acaba bir şey kaçırıyor muyum?” hissi sinir bozucu. O yüzden bazen tek sezonluk eski bir Alman dizisi açıp kafamı rahatlatıyorum, mesela Dogs of Berlin. Tavsiye isteyenlere söyleyeyim, kafanda ne varsa temizlemeden yeni dizi açma, birikiyor.

Eski nesil deyince aklıma Almanya’daki dayım geliyor. 1983’te işçi olarak gitmiş. Hatıralarında posta kutusunda birikmiş mektuplar, Almanya’dan Türkiye’ye telefon açmak için sıra beklenen telefon kulübeleri var. Şimdiki Z kuşağında ise mektup yok, WhatsApp ile bir anda dünyanın öteki ucunda. Ben 1997 doğumluyum, ikisinin tam ortasıyım. Ne çocukken sokakta telefon elimizdeydi, ne de bugünkü gibi her şeyin anında olmasına alışığım. Felsefi olarak büyük fark şurada bence: Eski nesilde sabır vardı, beklemek doğaldı. Mesela bir tişört siparişi gelirken 1 ay beklenirdi, şimdi Amazon’dan 2 günde gelince kargo takibi yapıyoruz hala gelmedi diye. Eski nesil bir şeyin değerini yaşarken, yeni nesil değerin kendisiyle değil, hızla ilgileniyor. Ben Almanya’da Burger King’de kasada çalışırken 60 yaşında bir adam “dönerci açıp sabaha kadar çalışırdık” dedi. Şimdikiler 8 saat çalışınca tükenmiş hissediyor. Teknoloji hızı arttırdı, sabır ve dayanıklılık ise azaldı.

Tatilden döndüğün ilk gece evde yatarken bir şey farkında kalıyorsun. Yastık aynı, yorgan aynı, pencereden gelen ses aynı ama sen değişmiş. Beş gün boyunca başka bir ritimde yaşadın, başka insanlarla, başka saatlerde uyandın. Evine girdiğinde kapı açılırken o boşluğu hissediyorsun hemen.

Tatilde kahvaltı saat 9'de, deniz gözükse daha da geç. Eve geldikten iki gün sonra saat 6'da uyandığında vücudun protesto ediyor. Pencereden sokak gözüküyor, araba sesleri, komşu kapısı. Dış dünya tatilde yoktu, şimdi birdenbire çok gürültülü. Telefonunu açıyorsun, sosyal medyada tatil fotoğraflarını sevenler var ama gerçekten anlayan kimse yok. Gördükleri resim, yaşadığın his değil.

Tatilden döndüğünde evdeki eşyalar seni tanımıyor gibi geliyor. Masanda duran kahve fincanı, duvardaki takvim, aynı duran kitaplar. Ama sen başka bir zaman diliminden bakıyorsun onlara. Iş listesi bekliyor, email bekliyor, rutinler bekliyor. Tatil sırasında bunları unutmuştun. Şimdi hatırlıyorsun ve o boşluk daha da derinleşiyor.

En tuhaf tarafı ilk hafta içindedir. Pazartesi sabahı işe giderken tatil resimlerini aklından çıkaramıyorsun. Hatta çarşamba akşamı birden deniz özlemiş oluyorsun. Bu geçici, biliyorsun. Beş-altı gün içinde ev yeniden seni tanıyacak, sen de evi tanıyacaksın. Ama bu ara zaman içinde bir melankoli var ki, o boşluk olmasa tatil tatil olmayacak belki de.

Hayatımda yaptığım en büyük hata Almanya’dan dönüp Türkiye’de iş kurmaya çalışmaktı. 2017 yazı, Berlin’de ayda net 1900 euroya forklift kullanıyordum. Ev arkadaşım Sırp, iş yerinde herkes göçmen, kimse kimseye hayat dersi vermiyor. Eylül’de “memlekette de bir bakkal açsam, hem aileye yakın olurum” diye geri döndüm. İstanbul, Kartal. Babamın eski dükkanı hâlâ boş. İçini boyadım, rafları indirip tekrar taktım, ilk gün tüm parayı toptancıya gömdüm. Migros’un üç sokak ötesindeyim, akşam saat yedide kimse gelmiyor. İki ay sonra market zinciri mahalleye girdi. Pazartesi sabahı sucu dahi uğramadı.

Almanya’da herkes saat 17.00’den sonra evine gidip sessizce dizi izliyor. Burada, “abi veresiye defterini aç” diye biri sürekli kapıda. İlk kış, elektrik faturası asgari ücreti geçti. Berlin’de markette üç ayda bir kasayı yanlış sayınca uyarı alıyordum, burada günlük kasayı tutturmak mucize. 2018’de euro 7 lirayı geçtiğinde, hesabı euroya çevirip “ben ne yapıyorum” dedim. Bir yıl zor dayandım.

Şimdi elimde ne o eski maaş var, ne Kartal’daki o dükkan. Hata dediğim şey, “memlekete dön, birikimle iş kur, köküne dön” diye kafaya kazınan o romantik hikâye. O hikâyeye kanmak asıl hata. Berlin’de sıradan bir işte yaşıyordum, burada kendi işimin patronu olup hiçbir şeyin sahibi olamadım. Hâlâ arada Google Maps’ten eski evimi Street View’da arıyorum.

Memlekete dönerken elimde Almanya’dan aldığım çikolatalar, valizin bir bölümü sadece Türk kahvesi siparişlerine ayrılmış. İstanbul Havalimanı’na indiğimde pasaport kuyruğunda yanımdaki adamla göz göze geldik, o da benim gibi gurbetçi. Bavul banttan gelene kadar içerideki klima çarptı, dışarı çıkınca direkt o lapa lapa nemli hava. Annem hâlâ eski mahallede yaşıyor, kapıyı açınca ilk sorduğu: “Yemek yedin mi?” Yıllar geçmiş, mutfaktaki masa aynı, koltuklar değiştirilmiş. Fırından çıkan ekmek daha sıcakken koparıp yiyorum, Almanya’daki ekmeğe hiç benzemiyor. Dışarı çıktığımda sokaktaki çocuklar hâlâ top oynuyor, ben küçükken de aynı ses vardı. Bir de dövizle gelenin cebine bakışı hiç değişmemiş, markette kasiyer “Euro mu, lira mı?” diye soruyor, o an otomatik gurbetçi modu açılıyor.

almanya’da ilk kartım 2021’de geldi. asgarisi 120 euro, limit 900. ödeyip tekrar harcadım, sarmal başladı. bir noktadan sonra kart limiti cebimde hissettiğim para gibi oldu. ay sonunda eksiye düştüğümde kredi kartı değil, zaman borçlu hissediyorsun. bankaya değil, kendine borçlanmak gibi. çıkışı yok, döngüsü var.

2016 kış teskeresi, sivas garnizon. içtima sonrası nöbet listesi asıldı, ismimin karşısında “gündüz kule” yazıyor. anlamı: üşümeyeceksin ama 6 saat boyunca kendi varoluşunu düşüneceksin. sabah 09:00, caddede öğrenciler koştura koştura okula gidiyor. ben tel örgünün arkasında, eldiven içinden sigara yakmaya çalışıyorum, kendime “neden buradayım” diye soruyorum. askerlik biraz da kendiyle baş başa kalma sanatı.

2017’de Almanya’ya taşındıktan sonra ilk işim 1300 euroya ikinci el bir gaming laptop almak oldu. O zaman döviz de böyle canavar değil, İstanbul’da aynı laptopun fiyatı 8000 lirayı anca buluyordu. Laptop taşınabilir diye aldım, hostelde bile CS:GO oynadım. Ama fan sesi uçak motoru gibi, iki saat sonra kafa şişiyor. PS5’le tanışınca anladım, konsolun keyfi başka. Koltukta yayılıp FIFA oynamak ya da sabahın köründe Last of Us’a dalmak... PC’de mod, iş, oyun hepsi birbirine giriyor. Konsol aç-kapa, dert yok. Laptop özgürlük, konsol huzur gibi. Ama şu wifi şifresi isteyen otel odasında, laptopun da yeri ayrı tabii.

Eski sevgiliyi stalklarken FBI ajanıymışım gibi hissediyorum. 2018’de paylaştığı bir deniz fotoğrafındaki ayakkabıyı zoom’layıp markasını bulmuşluğum var. Paris’te kiminle, hangi kafede oturmuş, story’den sandalye desenini çıkarıp Google’da arattığım bile oldu. Yeni sevgilisinin soyadı iki harf kısa diye eski sevgilime “daha az karakterli birini bulmuş” diye içimden dalga geçiyorum. Stalklama, sabah kahvaltısında çaydan bir yudum almadan önce otomatikleşmiş bir refleks oldu bende. Yani insanlar güne gazete okuyarak başlar, ben eski sevgilinin likeladığı kedili videoları analiz ederek başlıyorum.

Evlenmeden önce konuşulması gereken konular deyince aklıma 2018 yazı geliyor. O zamanlar Münih’te yaşıyorum, işten çıkınca Isar Nehri kenarında bankta oturup nişanlımla Facetime’dan tartışıyoruz. Konu: “Almanya’da mı yaşayacağız, Türkiye’ye mi dönülecek?” Biri ısrarla Beşiktaş’ta 2+1’in hayalini kuruyor, diğeri Schwabing’de üç odalı evin kira sözleşmesini hesaplıyor. O gün anladım, iki ayrı hayalin ortasında gerçek çok gürültülü.

Paranın konuşulmadığı evlilik çok az gördüm. Kim ne kadar kazanıyor, kim kime ne kadar destek olacak, ortak birikim olacak mı, borç var mı, kredi kartı limiti kaç? Bir arkadaşım 2022’de evlenmeden önce altı ay boyunca ortak bütçe uyguladı eşiyle. Hesaptan hesaba para transferi, markette fiş paylaşımı, tatilde masraflar bölüşüm. Evlenince ne oldu? “Senin benim cüzdanı” diye bir şey kalmadı ama o altı ay, evlilikten daha çok tartışma çıkardı.

Çocuk konusu da bambaşka bir fasıl. Kafalar net olmayınca yıllar geçip gidiyor, biri çocuk istiyor, diğeri “biraz daha bekleyelim” diyor. Yıllarca Almanya’da yaşayan gurbetçilerin çocuk yapma yaşı ortalama 34-36. Sebep: Kariyer mi, ekonomik durum mu? Hep karma. Kimse açık açık konuşmuyor. Halbuki bir akşam yemeğinde “Sen gerçekten çocuk ister misin?” diye sormak, düğün salonu seçmekten daha kritik.

Ailelerle ilişkilerden bahsetmeden geçemem. Evlenince “biz bize” olacağınızı sanıp yanılıyorsunuz. Kimin ailesiyle ne sıklıkta görüşülecek, bayramda hangi evde olunacak, kayınvalidenin WhatsApp’tan sabah 8’de günaydın mesajı kaç kere okunacak? Gurbetçilerde bu mesele daha da büyüyor. Benim eşim her Türkiye dönüşü ağlıyor, annesinden ayrıldığı için. Yıllar sonra bile bu alışmıyor.

Din, gelenek, kültür… Özellikle farklı ülke veya şehirlerden evlenenlerde ciddi uyumsuzluk çıkabiliyor. Oruç tutulacak mı, yılbaşında kutlama yapılacak mı, Almanca mı, Türkçe mi konuşulacak evde? Küçük gibi duran detaylar, yıllar içinde büyüyüp dev sorun olabiliyor. Ben bir sene boyunca cuma akşamı balık mı, et mi yiyeceğiz kavgası yaşadım; sebep: biri Müslüman, diğeri Katolik aileden.

Ev işleri de önemli. Kim bulaşığı yıkıyor, çamaşırı kim asıyor, temizlik günü nasıl seçiliyor? “Biz paylaşırız, hallederiz” deyip geçenlerin çoğu, ikinci haftada WhatsApp’ta kavga etmeye başlıyor. Ben çamaşır asmayı yanlış yaptığım için üç gün trip yemiştim, hâlâ hatırlarım.

Sosyal medyayı bırakmak dediğin, öyle “artık uygulamaları sildim, tamam” işi değil. 2022’nin başında Instagram ve Facebook’u sildikten sonra ilk üç gün elim sürekli cebime gitti. Cebimde telefon var, bildirim yok, ama beyin hala ısrarcı. Markette sıra beklerken, metroda otururken el gitmek istiyor. Hatta bazen telefonu cebimden çıkarıp öylece ekrana bakıyordum, sırf alışkanlık. Komik ama insan otomatiğe bağlıyor.

Bir hafta sonra eve gelip televizyonun karşısına geçtiğimde fark ettim: O sessizlik, o boşluk, insanı ilk başta biraz huzursuz ediyor. Eskiden yemeği paylaşmadan başlamıyordum, şimdi çayımı döküp öyle oturuyorum masaya. Kimseye fotoğraf atmadan yemek yemenin garip bir özgürlüğü varmış. WhatsApp’ta bile daha az yazmaya başladım. Kim, ne paylaşmış, kim kime laf sokmuş, haberim yok. Üç-beş arkadaş grubu dışında sessizlik hâkim.

Bir ay geçince sosyal çevre de değişiyor. Almanya’da yaşayan eski lise arkadaşlarım var, bazılarıyla sadece Instagram’da konuşuyorduk. Onlar yavaş yavaş yok oldular. Geriye kalanlar ise zaten yılda bir arayıp soran tipler. Fark ettim ki çoğu iletişim, algoritma gazıyla dönüyormuş. Mecbur olmadıkça kimse aramıyor. Bu biraz üzüyor ama insanın etrafındaki balonu da netleştiriyor.

Zaman kalitesi konusu asıl bomba. Önce çok boş vaktim oldu sandım. Sonra ütü, bulaşık, çamaşır derken evde daha çok iş hallettim. Hatta 2022’nin yazında ev sahibim “bu aralar evde misin, hep temizlik yapıyorsun” dedi. Halbuki sadece sosyal medyada kaybolacak zamanı geri kazandım. Akşamları eski alışkanlıkla telefona sarılamayınca kitap bitirmeye başladım. Bir yerden sonra, kitap okumak bile gösterişten çıkıp gerçekten ihtiyaç gibi hissettirdi. O kadar alışıkmışım ki görünür olmaya, kitap okurken biri görsün istermişim, şimdi kimse bilmeden okuyunca daha başka bir tadı oluyor.

Bir de kimseyle karşılaştırma derdi yok. Eskiden biri tatile gitse, “ben de gitsem” diye içim içimi yerdi, şimdi kim neredeymiş pek haberim olmuyor. Bu kafa rahatlığı Almanya’da yaşarken daha da değerli. Herkesin arabasını, evini, tatilini görmek zorunda kalmıyorum. Dışarı çıkınca kafamda sürekli “bunu paylaşsam mı” fikri olmadan yaşıyorum.

Sosyal medya bırakınca hayat yavaşlamıyor, aksine kendi hızına dönüyor. İlk başta sessizlik biraz tedirgin ediyor ama zamanla insan kendi rutiniyle barışıyor. Şubat 2023’te kısa bir süreliğine tekrar açtım, eski alışkanlıklar hemen geri geldi. Bir bakmışım, yine üç saat telefondayım. Sonra anladım ki o kafa rahatlığı, sessizlik, bilinçli bir tercih gerektiriyor. Herkesin yapabileceği bir şey değil. Ama deneyenin hayatında gerçek bir değişiklik oluyor.

Almanya'da markette zeytin reyonu görünce kabak gibi boş bir alan, üç çeşit zeytin. Türkiye'de kahvaltı deyince sanki her gün serpme sofra kuruluyor. Halbuki İstanbul'da yaşarken de çoğu sabah simit, üçgen peynir, çay. O fotoğraflardaki on tabak bal, köy tereyağı, kütükte ekmek, beyaz örtü hayali. Orta sınıf ailede haftada bir pazar kahvaltısı, onda da sucuk biter, domates soğuk çıkar. Youtube'da "Türk kahvaltısı" yazınca çıkanlarla gerçek hayat arasında en az 1.000 kalori fark var.

Türkiye'de emekli olmak, özellikle Almanya'dan dönen biri olarak tam bir sabır testi. 2023 yazında İzmir’de emekliliğe başvurdum. SGK’da sıra beklerken, önümdeki amcanın yanındaki poşetteki tencereyi gördüm, “Yemeğini getirmiş, belli ki uzun sürecek” dedim kendi kendime. İlk maaşı aldığımda 8500 lira yattı. Market alışverişine gittim, zeytin-peynir-domates aldım, kasada 320 lira. Emekliyle geçinmek için ekstra gelir şart, öyle “Ege’de deniz kenarı hayat” hayal etmeyin. Bir de sağlık hizmetleri var, randevu alabilmek için saat kurmak gerekiyor. Almanya’daki düzenden sonra, burada emekli olmak başka bir matematik gerektiriyor.

Almanya’da ev taşıdığım gün, sadece nakliyecilere 500 euro verdim. Onlar mutfak dolaplarını sökerken ben priz kapaklarını tek tek poşetliyordum. Bir de Ikea'dan yeni gardıroba 250 euro gömdüm, çünkü eski dolap kapıdan geçmedi. Temizlik için ekstra izin almak zorunda kaldım, maaşımdan bir gün gitti. Komşu anahtarı istedi, apartmanda gezerken bir kahveye 4 euro daha bıraktım. Sadece kutular değil, zaman, enerji, sinir de taşınıyor.

Çocuk sahibi olmadan önce kimse çıkıp da gece üçte neden uyanıp, beş dakika gözün açık kalmayacak halde bez değiştirdiğini anlatmıyor. Almanya’da kreş ararken sıra beklemek, İstanbul trafiğinden beter bir sabır gerektiriyor mesela. Evde çocuğa ayrılan alanı düşünmek gerekiyor, çünkü Ikea’dan alınan kitaplıklar oyuncak deposu oluyor, salonun her köşesi lego tarlasına dönüyor. Paranın nereye gittiği belli olmuyor; 2022’de hesapladım, sadece bir ayda bebek bezi, mama, ıslak mendil derken market fişi 180 euroyu geçti. Çocukla birlikte herkesin sana akıl vermesi de ayrı bir stres. Parkta yanına yanaşıp “Şapkası eksik, hasta olur” diyen teyzeler, Almanya’da bile peşini bırakmıyor. Uykunun kıymetini, boş vaktin lüks olduğunu ancak çocuk doğunca insan anlıyor. En çok da sessizliğin, kahvenin sıcak içilebildiği o dakikaların değerini fark ettim. Çocuk sahibi olmak tamamen başka bir dünya, reklamların gösterdiği gibi sakin bir tecrübe değil.

İş teklifini reddettiğim günü hâlâ düşünüyorum. 2017, Almanya, Hamburg. Ufacık bir start-up’tı, kimse adını duymamış. “Güvencem yok” dedim, kurumsalda kalmayı seçtim. Üç yıl sonra o şirket unicorn oldu, eski ekip Berlin’de şehir efsanesine döndü. Hâlâ LinkedIn’den başarı hikayelerini izliyorum, her biri başka bir köşede CEO. O zamanki korkaklığım, şu anki emekli sandığıma dönüştü resmen.

Almanya’ya taşındığım ilk sene apartmanda çamaşır makinesi saatlerini anlamam biraz zaman aldı. Akşam saat 8’den sonra başlatırsan ya kapına not bırakıyorlar ya da WhatsApp grubunda pasif agresif mesaj atıyorlar. Hele pazar günü çalıştırınca apartmanın yarısı huzursuz oluyor, çünkü pazar günü makine çalıştırmak neredeyse suç gibi. İlk ay sabah 7’de makineyi çalıştırdığımda üst kattaki Helga aşağıya inip kapıyı çaldı, “Burada sabahları çamaşır çalışmaz” dedi, elinde fincanıyla. Türkiye’de 24 saat çamaşır makinesi döner, komşudan ses gelirse “Ne yapsın kadın, çamaşırı bitmemiş” diye düşünülür. Burada ise sessizlik saatleri kanun gibi, kimse tartışmıyor bile. Zamanla alıştım, şimdi haftalık çamaşır programımı bile önceden düşünüyorum. Şu an hâlâ bazen alarm kurup gece ikiye kadar bekliyorum, elektrik ucuz diye başlatmak için, ama o da ayrı stres.

İstanbul'da bir kafede otururken iki masa yanımda siyaset konuşulmaya başlandı, ortam bir anda gerildi. Garson bile arada kalıyor resmen, sipariş alırken taraf seçmek zorunda gibi. Kendi ailemde bile seçim zamanı Whatsapp grubunda mesajlar susturuluyor, tartışma çıkar diye kimse bir şey yazamıyor. Geçen sene bir iş görüşmesinde, patron hangi partiye oy verdiğimi anlamak için lafı dolandırdı. Kurumsal bir yerde bile insanlar artık siyasi görüşünü gizliyor, yoksa işler karışıyor. Herkesin bir tarafı var, ama kimse rahatça konuşamıyor.