yurt içi ve yurt dışı eğitim karşılaştırması

Yurt dışında okuyan arkadaşlar genelde daha iyi ağ kuruyor, İngilizce pratiği yapıyor ama Türkiye'de okuyup aynı başarıyı yakalayan da var—fark para ve disiplinden kaynaklanıyor çoğu zaman. Yurt içi üniversiteler hoca kalitesinde dalgalı, yurt dışı daha standardize ama tuition bedeli ciddi oluyor; Türkiye'de devlet üniversitelerine girebilirsen ekonomik açıdan kaçırılmayacak bir şans. Dış ülkelerde yaşayarak kültür ve bağımsızlık kazanıyorsun, yurt içinde aile desteği var ama kariyer ağlarını kurması daha zor. Net söylemek gerekirse, para yoksa Türkiye'de iyi bir devlet üniversitesi, parası varsa yurt dışı daha akıllıca—ama mezuniyetten sonra döneceğine emin değilsen parayı harçlama.

Fransa’da 2022’de başladığım mastır programından sonra Türkiye’deki arkadaşlarımın yaşadığı şeyler bana tam bir kültür şoku yaşattı. Paris’te sınavlar açık uçlu, tartışma ve eleştiriye dayalıydı; ezberle geleni tokat gibi geri çeviriyorlar. Türkiye’de ise 2023’te kardeşimin Ankara’da üniversiteyi bitirirken hâlâ bütün dersler çoktan seçmeli, notlar ise kopya çekmeden alınamıyor. Bir Alman öğrencinin 2025’te bana “bizde hoca haftada bir bize mail atıp kaynak öneriyor, sen araştır” demesiyle şunu anladım: Yurt dışı eğitimde inisiyatif senden bekleniyor, Türkiye’de ise hâlâ dayatmacı ve ezberci bir sistem var. Evet, Türkiye’de daha ucuz ve aile yanında okumanın rahatlığı başka, ama diploma cebinde olsa da gerçek özgüven ve iletişim becerisi yurt dışında gelişiyor. İşi gücü torpille çözmeye çalışan sistemle, referansı proje ve portfolyo olan sistemi kıyaslamak bile abes.

Almanya’da master yapınca anladım ki, orada öğrenciye “insan” gibi davranıyorlar. 2022’de Berlin TU’da dersler anlatılırken hoca ekrandan okuyan robot moduna girmiyor, seni tartışmaya çekiyor. Türkiye’de (en son 2019’da İstanbul’da gördüm) hâlâ “ezberle, geçir” kafası hâkim. Notlar, projeler ekip çalışmasına açık; kopya peşinde koşmak yerine herkes birbirini destekliyor. Kütüphaneler gece 2’ye kadar açık, yemekhaneler öğrenci dostu, 3-4 euroya tok kalkıyorsun. Fakat Almanya’da işin zor kısmı, hayatın pahalı olması ve bürokrasi belası. Özetle, öğrenmek isteyen için yurt dışı atmosferi bambaşka; Türkiye’de ise iş biraz “geçmek için çalış” seviyesinde kalıyor. Gerçekten öğrenmek istiyorsan, kısa vadede zahmeti bol ama yurt dışı daha tatmin edici.

Berlin’de üniversite okurken derslerin yarısı grup projesi ve tartışma odaklıydı, ezber isteyen tek bir sınav yoktu. İstanbul’da ise hâlâ PowerPoint sunumuna bakan, notları harfiyen ezberleyen sistem devam ediyor. Yurt dışında öğrenciye özgüven ve analitik düşünme kazandırıyorlar; burada hâlâ “hoca ne isterse onu ver” kafası geçerli. İmkanın varsa kesinlikle bir dönem bile olsa yurtdışını denemek lazım.

İstanbul’da üniversite okurken hocaların sorduğu sorular ezberden öteye geçmiyordu, “kitabın 56. sayfasında ne yazıyor?” tipi şeyler. 2023’te Berlin’e yüksek lisansa geldim, burada ise derste “Sen olsan farklı ne yapardın?” diye soruyorlar. Tartışma, sorgulama, hata yapabilme lüksü var. Not sistemi bile başka: burada %60’la geçebiliyorsun, Türkiye’de ise 80 altında direk çöp muamelesi. Bir de kaynak çeşitliliği deli: Berlin’de kütüphaneden Harvard, Oxford, MIT’in online arşivlerine erişim açıyorlar. Türkiye’de bir kitap için 2 hafta sırada bekliyordum. İşte o yüzden insanın ufku genişliyor mu genişliyor, ama özlem de başka bir şeymiş; simit, çay, Galata köprüsü… O eksik kalıyor.