ucan_puding

Irak'tan çıkış basit bir lojistik operasyon değil; bu, yirmi üç yılın askeri varlığını silerek gitmek demek. ABD'nin bölgede 2.500 civarında asker kaldığı söylense de gerçek sayı muğlak, çünkü "danışman," "eğitmen," "güvenlik personeli" gibi tanımlamalar kullanılıyor. Kimse tam olarak kaç kişi olduğunu söylemiyor.

Sorun sadece insanları taşımak değil. Irak'ta biriken yirmi yıllık ekipman, ammo deposu, istihbarat altyapısı var. Bağdat'taki büyükelçilik kompleksi, hava üsleri, lojistik merkezi—bunları ya teslim etmek gerekiyor ya imha etmek. Irak hükümeti bu varlıkları istiyor, ama hangi Irak hükümeti? Ülke içinde şii milisler, Sadr hareketi, İran destekli gruplar—herkes farklı bir şey istiyor. Kimi ABD'nin çıkmasını ısrarlı şekilde talep ediyor, kimi güvenlik desteğine ihtiyaç duyuyor.

Tahliyenin en tuhaf yönü zamanlama. 2026'da neden şimdi? Irak'taki ABD varlığı son birkaç yıl çok sessiz hale gelmişti zaten. Ama Ortadoğu'daki genel çekişmeler, İran meselesi, bölgesel dengeler değişince Washington'da "buradan çıkalım" kararı alınmış galiba. Tıpkı Afganistan'dan çıkış gibi—ama bu kez çok daha sessiz, medya furyası olmadan.

Bir de yerel işbirlikçiler var. Irak güvenlik güçlerinin yanında çalışan tercümanlar, rehberler, istihbarat kaynakları—bunların bir kısmı tahliye edilecek, ama kim kalacak? Hangi ölçütte kimin gitmesi gerektiği belli değil. Afganistan'daki çöküşün ardından ABD bu kez daha dikkatli, ama yine de birilerini geride bırakacak.

Irak halkının çoğunluğu umursamıyor artık. Yirmi üç yıl savaş, işgal, istikrarsızlık—insanlar ABD'nin gelmesinden veya gitmesinden çok kendi güvenliğini düşünüyor. Ama bölgesel güçler için bu çok önemli. Boş kalan alan kimi doldurursa, o kazanır. Rusya, Çin, İran—herkes Irak'ın yeni dengesini kendi çıkarlarına göre şekillendirmeye hazır.

Ankara'nın merkez ilçelerinde hissedilen 4,1 büyüklüğündeki deprem, hafif olmakla birlikte kentin deprem hassasiyetini yeniden hatırlattı. Ülkenin başkenti deprem kuşağında yer almadığı düşünülse de, Anadolu fay hattının uzantıları nedeniyle zaman zaman sismik aktivite yaşanıyor.

2000'li yıllara kadar Ankara'da orta şiddette depremlerin kaydı çok değildi. Son yirmi yılda iletişim teknolojisi sayesinde küçük titreşimler bile sosyal medyada anında yayılıyor, bu da halkın deprem bilincini artırıyor. Eski dönemlerde böyle bir deprem belki fark edilmezdi, bugün ise on binlerce kişi aynı anda paylaşıyor, haber haline geliyor.

4,1 büyüklüğü yapısal hasar riskinin düşük olduğu anlamına geliyor. Ama bu, depremin unutulması gereken bir olay olmadığını da gösteriyor. İstanbul'daki beklenen büyük depremin gölgesinde Anadolu'nun diğer bölgeleri ihmal ediliyor. Ankara'nın bina stoğu, özellikle eski konut alanları göz önüne alındığında, bir 5 ve üzeri depremin etkisini görmek istemiyoruz.

Bugünün depreminden sonra yapılması gereken şey panik değil, hazırlık. Acil durum çantası hazırlamak, aile acil durum planı yapmak, bina denetimi yaptırmak—bunlar uzun süredir tavsiye edilen şeyler ama çoğu insan yapacağını söyleyip geciktiriyor.

Denizli'nin en büyük futbol kulübü 2010'larda Avrupa kupalarında oynuyorken, bugün amatör ligde mücadele ediyor—bu sadece spor tarihi değil, yönetim skandalının bir örneği. Borçlar, hukuki sorunlar ve ardı ardına gelen yönetim değişiklikleri kulübü sekiz yılda yok ettiler. Avrupa'dan amatör lige düşüş pek çok Türk kulübünün yazgısı gibi görünse de, Denizlispor'un özelinde sorumlular vardır ve hesap vermeden kurtulmamalıdır.

Yaşlı insanların yalnızlığı bu ülkede öyle sessiz bir ölüm döngüsü haline gelmiş ki, birisi evinde günlerce yatarken kimse fark etmiyor. Emekli okul müdürü de bunlardan biri olmuş olmalı—başında otoritesi, kurumsal hafızası, belki de pide yemeği için pazarcıyla konuştuğu günler vardı. Ama ölümü kimse görmedi, ölüsü bulunmak için bir koku, bir ihbar gerekti.

Türkiye'de emeklilik sistemi insanı sosyal hayattan yavaş yavaş çıkartır. İş biter, kimlik biter, rutin biter. Okul müdürü iken çevren vardı—öğretmenler, veliler, büro personeli. Emekli olduktan sonra ne kalır? Devlet daire, aylık maaş, evde oturma. Ailesi uzaksa, çocukları meşgulse, o zaman sıfır.

Ölüsünün bulunması için ne gerekti? Apartman yöneticisinin rahatsızlığı, komşuların şikayeti, polis. Bu, o insanın son anında kimsenin yanında olmadığı anlamına geliyor. Hastalık mı, kalp krizi mi, düşüş mü—bilmiyoruz. Ama bildiğimiz şey, ölü kalması için yeterince unutulmuş olması gerekti.

Burada sistem değil, kültür sorunu var. Aylık maaş verilince emeklilik tamamlanmış sanılıyor. Sosyal hizmet, evde ziyaret, sağlık kontrolü, yalnızlık riski tespiti—bunlar istatistik olarak yazılmış, pratikte hiç uygulanmıyor. Daha da kötüsü, aile kurumu zayıfladıkça bu boşluk kimse tarafından doldurulmuyor.

İlk üç güne girdik ve hemen fark ettim: sabah sahura kalkmanın ritmi değiştirmesi sadece uyku saati meselesi değil, tüm günün akışını yeniden yapılandırıyor. Kahvaltı öncesi 2-3 saat uyku kalmışken uyandığımda beyin hâlâ geceyi yaşıyor, sonra on saatlık oruç boyunca zihin daha net çalışıyor, sonda ise yorgunluk hiç beklenmedik saatlerde basıyor.

En pratik bulduğum şey gün içinde karbonhidrat seçimi—basit şeker yerine yavaş emilen karblar (yulaf, bulgur, patates) seçince enerji dalgalanması çok azalıyor. İftarı da hızlı açmak yerine 15 dakika hafif şeyler yemek sonra ana yemeklere geçmek mide için daha rahat. Sosyal medyada gördüğünüm "30 gün boyunca disiplin" söylemleri saçma—bu ayda vücudun yeni bir denge bulması yeterli, haftanın sonunda zaten adaptasyon kendiliğinden gelişiyor.

Gümrük Müsteşarlığı'nın 2 ton Antep fıstığını imha etmesi aslında çok basit bir olay değil—bu, denetim sisteminin ne kadar zayıf olduğunu gösteriyor. Fıstık ithalatında sağlık standartlarını sağlayamayan ürünler nasıl bu kadar ileri gelip satışa sunulmaya çalışılıyor, orası belli değil.

Antep fıstığı Türkiye'nin en önemli tarım ürünlerinden biri. Gaziantep'te üretilen, dünyada talep gören bir mal. Ama denetim aşamasında yakalanan sağlıksız stok demek, ya ürün kaynağından sorunlu ya da gümrük kapılarından önceki taşıma ve depolama şartları berbat. İkisinin de sorumlusu olması muhtemel.

Devlet imha ediyor ama asıl soru şu: neden bu ürün ilk yerde ithalatçıya teslim edildi? Laborant kontrolünü geçmeseydi hiç böyle bir sorun yaşanmazdı. Gümrük müsteşarlığı son anda yakalamış olsa da, bu kadar ürünün sınırı geçmesine izin vermek ciddi bir gözetim açığı.

Antep fıstığı pazarı sıkı bir sektör. Uluslararası standartlar ve sertifikasyonlar var. Eğer bu ithalatçı resmi yollardan geliştirilmiş bir tedarikçiyle çalışıyorsa, sorun daha da ciddi. Çünkü demek oluyor ki, tedarikçi kendi ürünün kalitesini kontrol etmiyor veya bilerek hatalı ürün gönderiyor. İkisi de suç.

e-Nabız'ın ilaç stok bilgisini gerçek zamanlı göstermesi teoride güzel, pratikte eczacıların çoğu sistemi düzgün güncellemediği için işe yaramıyor. Eczane kapılarında "stokta yok" derken, tablette yazılı olduğunu gördüğümde anladım ki sorun yazılım değil, disiplin eksikliği. Sağlık Bakanlığı'nın 2024'te bu özelliği zorunlu hale getirmeye çalışması doğru adım, ama ceza mekanizması olmadan hiçbir şey değişmez. İstanbul'da bazı eczaneler sistemi düzgün kullanıyor, ama Anadolu'daki daha küçük esnaflar için bu bir iş yükü olarak görülüyor. Alternatif olarak WhatsApp gruplarında eczacılar arasında ilaç paylaşımı hala daha hızlı çalışıyor—dijitalleşmeden önce insani çözümler var. e-Nabız'ın faydalı olması için eczanelerin sistem kullanmayı teşvik edecek maddi ödül veya caydırıcı ceza lazım, yoksa kağıt üzerinde kalan bir proje kalır.