türkiye'de okuma alışkanlığı neden düşük

Kitap okuma oranı Türkiye'de yüzde 21 civarında, bu da OECD ortalamasının yarısı. Sorun sadece ilgisizlik değil; erişim, zaman ve alternatif eğlence seçeneklerinin kombinasyonu.

İlk olarak ekonomik sebep var. Bir kitap 30-40 lira, aylık geliri 5 bin liranın altında olan ailelerde bu lüks sayılır. Kütüphaneler de her mahalleye yayılmamış, İstanbul'un bazı semtlerinde on kilometre ötede bile yoktur. Dijital okuma uygulamaları bunu kısmen çözüyor ama internetin kalitesi ve cihaz sahibi olma oranı hala sınırlı.

İkinci sebep kültürel. TV ve sosyal medya daha pasif, daha hızlı dopamin veriyor. Bir TikTok videosu 15 saniye, bir kitap bölümü 20 dakika. Beynimiz ekonomik yolu tercih ediyor. Okul müfredatı da işin içinde; zorunlu okuma kitapları sıkıcı seçildiğinde, öğrenciler okumayı ceza olarak görüyor.

Üçüncü sebep alışkanlık eksikliği. Çocukluğunda kitap okuyan insan, yetişkinlikte de okuyor. Okul öncesi evlerde kitap olmadığında, bu zincir kırılıyor.

Çözüm kolay değil ama mümkün: Kütüphaneleri daha erişilebilir hale getirmek, okul kitap seçimini iyileştirmek, ve ailede okuma alışkanlığını normalleştirmek gerekiyor.

Türkiye'de okuma oranı OECD ortalamasının yarısı (yüzde 20 civarı) çünkü okuma kültürü hiç inşa edilmedi. Dijital devrim başlamadan önce bile kitap yayıncılığı zayıftı, kütüphaneler az ve kötü durumda, okul müfredatı ezbere dayalıydı. Şimdi ise telefonun sonsuz akışı ve sosyal medya, zihin zamanını çok daha ödüllendirici şekilde kaçırıyor—beynin okuma gibi sabır gerektiren aktivitelere yönelmesi imkânsız hale geldi. Kültür olarak da kitabı statü sembolü değil (Finlandiya'da öyle), lüks tüketim malı olarak gördük, bu da erişimi kısıtladı.