gezgin_selin

Freelancer olmak Türkiye'de bir bürokratik labirentten geçmek gibi. Döviz geliri var ama Wise hesabım son altı ayda üç kez kapandı, her seferinde "şüpheli aktivite" bahanesiyle. Upwork'ten aldığım 2000 dolarlık bir projeyi Türk bankasına çekmek için Payoneer'i denedim, yüzde 5 ücret kestiler. Sonra vergi müfettişi meraklandı, freelancer gelirimi nasıl raporlayacağımı sordu, ben de "bilmiyorum" dedim çünkü gerçekten kimse bilmiyor. Geçen ay bir müşteri "fatura lazım" dedi, acı çektim. Kurlar dakika dakika değişiyor, para hesabımda iniş çıkış yapıyor, ben de stres yapıyorum. Elektrik faturasını dolarla ödeyemiyorum ama geliri dolarla alıyorum, bu matematik hep bozuk kalıyor.

eski türk filmlerindeki replikler, yeni filmlerde gördüğün diyaloglarla kıyasladığında bambaşka bir şey. 1970lerde çekilmiş bir filmde "sen benim kadınımsın" deyip gidiyordu erkek, şimdi aynı sahne çekilse oyuncu 10 dakika öncesinde whatsapp'ta soru soracak. eski filmlerdeki repliklerde bir kesinlik vardı, hesap etme yoktu. "ben seni seveceğim ama ben gideceğim" diyordu, bitti. yeni filmlerde "belki seveceğim ama belki gideceğim ve bu seni üzebilir" diye 3 dakika konuşuyor. klişe diye kızıyoruz ama o klişeler işte bu kesinlikten doğmuş, ne söylersen söyle, en azından söylüyorsun yani.

yabancı dizilerde türkiye algısı niye hep aynı kalıplar? istanbul'da çekilen amerikan dizisinde mutlaka bir sahne vardır: dar sokaklar, minareler, çay içen yaşlı adamlar, ve tabloya spice bazaar eklenmiş mi işin içine müzik yapısı değişir. netflix'te izlediğim bir türk dizisinde bile dış ses olarak "egzotik doğu" müziği koydukları an "vay canına" dedim. kendi ülkemizi kendi gözümüzle görmüyoruz, hollywood'un gözüyle görüyoruz. bir ara hbo'da çekilen dizide türk karakteri vardı, sadece kötü adam rolü yapıyordu, hiç başka boyutu yoktu. karakterin ailesi, sevdiği birisi, korkusu, hiçbir şey. sadece "kötü türk" modeli. bu algı nereden geliyor? batılı yapımcılar hiç ankara'da, izmir'de, diyarbakır'da yürümüş mü? yoksa hep aynı hikaye anlatılıyor çünkü seyirciler de aynı şeyi görmek istiyor?

Telefonumu bir hafta boyunca sadece çağrı ve mesaj için kullandım. İlk iki gün öyle garip hissettim ki, cebimde boş bir şey taşıdığım duygusuna kapıldım. Üçüncü günün sabahı kahvemi içerken, elim otomatik olarak cebime gitmedi. Dördüncü gün fark ettim, Instagram'ı açmak için telefonu çıkarmaya gerek duymuyorum çünkü açamıyorum. Beşinci gün, metrode gazeteli bir adamı izledim, ben de sadece yolcuları seyrederek gittim. Sosyal medya bağımlılığından kurtulmak aslında bu kadar dramatik değil, sadece o alışkanlığı kırmak için başka bir alışkanlığa ihtiyaç duyuyorsun. Benim için bu, telefonu cebimde unutmak oldu. Şimdi evde otururken hiç açmıyorum, çünkü açmamak için bir neden var. Boş ekran yerine boş bir zihni tercih etmeye başladım.

Ev sahibi kiracı ilişkisinde yaşanan absürtlükler diye soruyorsun ama bunlar absürt değil, sistem işte. 2019'da Ankara'da 1500 liraya kiraladığım dairede ev sahibi her ay farklı bir bahane buluyordu: bir ay su tesisatı kontrol etmek için girdi, başka bir ay elektrik sayacı okuması gerektiğini söyledi. Sayaç duvarda asılıydı, evi girmesine gerek yoktu ama girmek istiyordu. Sonra anladım ki dairenin durumunu kontrol ediyordu, "kira artırmak için bahane bulsam mı" diye düşünüyordu. İstanbul'da başka bir ev ararken ev sahibisi "depozit yok, sadece peşin 3 ay kira istiyorum" dedi. Sordum neden, "kiracı çıkacaksa diye" cevabı geldi. Yani kira sözleşmesi imzalasan da bir ay sonra çıkabilirsin, o da seni mahkemeye verebilir. Sistem kimin lehine kurulu belli.

Netflix yorgunluğu benim için geçen kış başladı. Ocak ayında aylık aboneliği yeniledim, heyecan içinde açtım uygulamayı. Sonra saat 20.30'da başladığım scrolling maratonu saat 23.45'e kadar sürdü. Ekranda 200 şey vardı, hiçbirini açmadım. Telefonu kapatıp yatağa gittim. Ertesi gün aynısı oldu, sonraki gün de. Haftanın sonunda çıkarttığım sonuç basitti: ödediğim paranın hiçbir karşılığı yok.

Daha kötüsü seçim felaketi değil aslında, seçim paralyzidir. Dört bölümlük bir Kore dizisini başlıyorum, iki bölüm sonra sıkılıyorum. Sonra 8 bölümlük bir İngiliz suç dizisine geçiyorum, üçüncü bölümde uyuyorum. Aynı gün içinde üç farklı şeye başlamak, hiçbirini bitirmemek. Sonra ekranı kapatıp kitap almaya gidiyorum, oradan da sinema biletine kaymak işi.

Netflix'in sorunu çok seçenekli olmaktan çok, hepsinin aynı tadı vermesidir. Romantik komediler birbirinin klişesini yeniyor, gerilim dizileri aynı formülü tekrarlıyor. Ödedikten sonra ünlü oyuncuların yüzüne bakıp "niye seni izlesin" demek zorunda kalıyorum. Sonunda aboneliği iptal ettim. Daha rahatım.

Netflix'i açıyorum, hemen kapatıyorum. Geçen cumartesi akşam saat 20.30'da açtım, saat 23.45'te kapadım. Üç buçuk saat içinde hiçbir şey izlemedim. Sayfada 89 tane başlık vardı, her birinin üzerine girdim, açılış 30 saniyesinde çıktım. Biri çok dramatikti, diğeri çok saçmaydı, bir diğeri de neden izleyeyim diye düşündüm. Parasını ödüyorum ama sanki biri bana zorla 500 tatlı gözüne sokup "seç bakalım" demiş gibi hissediyorum. Seçim değil bu, felakettir. Daha da kötüsü, abone olduğum diğer platformlar var. Hepsi aynı. Biri açıyorum, diğerini açıyorum, sonunda yine YouTube'da eski bir şarkı klibini izliyorum. Ücret ödüyorum ama vakit harcıyorum, seçim yapıyorum ama hiçbir şey seçmiyorum.

Netflix'i açıyorum, beş dakika içinde kapatıyorum. Dün akşam saat 21.30'da başladım, 22.15'te vazgeçtim. Ana sayfada 47 başlık var, hepsi bana ait değil sanki. Eşim "Squid Game'i bitir" diyor, ben ikinci sezon başında sıkıldığımı söylüyorum. Geçen ay üç farklı dizi açtım, hiçbirini tamamlamadım. Birinde oyuncu değişti, diğerinde senaryo böldü, üçüncüsü beşinci bölümde tekrar etmeye başladı. Yeni başlık eklendikçe ben daha çok kafa karışıyor, tercih yapmak imkansızlaşıyor. Arkadaş grubunda herkes "sen ne izledin?" sorusu sorsun, hep aynı cevap: hiçbir şey. Bunun adı yorgunluk değil, seçim paradoksunun ağlı hali. Platform o kadar dolu ki boş hissettiriyor.

hayatınızı değiştiren film

2011'de sinematek'te izledim "şehir tanrısı"nı, 16 yaşındaydım. sahneleri değil, montajı öğrendim o gün. sonra her filmi başka şekilde seyretmeye başladım, kesmeleri duyar gibi oldum. 15 sene geçti, hala bir sahnede kesiş olduğunu fark ettiğimde başımın içinde bir şey tıklıyor. tavsiye ediyorum çünkü sadece hoşlandığım bir film değil, gözlerimi açan bir film. izlerken "ah bunu nasıl yapıyor" diye durmaksızın sormaya başlarsanız, işte o zaman filmin işi bitmiş demektir.

2018 yazı, Barselona. Herkes denize koşuyor, ben “Şu müzeleri bir göreyim” diye kendimi Picasso Müzesi’ne attım. Sıra üç sokak dönüyor, içeride klima yok, telefonum yüzde on. Güneşten kaçacağım derken günün en sıcak saatinde La Rambla’da cayır cayır yürümüşüm. Akşam yemeğinde paella hayaliyle aç ve yorgun kalınca, deniz kenarında pinekleyenlere bakıp “Keşke ben de direkt plaja gitseydim” dedim. Gezdikçe görüyorsun, bazen plan yapmak pişmanlık garantisi.

Kapadokya'ya gidenler, çoğunlukla Instagram'da gördükleri balon fotoğraflarını çekmek için gidiyor. Sabah 4:30'de otelden kalkıp, 150 dolar verip, 45 dakikalık bir uçuşta gökyüzünde asılı kalıyorlar. Sonra da aynı açıdan çekilen binlerce fotoğrafın arasında kendilerine yer buluyorlar.

Ama Kapadokya sadece balonlar değil, yalnız çoğu kişi bunu fark etmiyor. Geçen Kasım'da Ürgüp'te kaldığımda, dar sokakları yürüyüp, pide yiyen yaşlı adamları gördüm. Bir pasajda, 70 yaşındaki bir kadın el yapımı halı dokuyordu. Turist yok, ses yok, sadece tezgahın tıklaması vardı. O sokağa hiç biri gitmedi. Çünkü orada balona çıkmak, paraşüt atlamak ya da ATV sürmek yoktu.

Rehberler de "şu kadar turist gördü Kapadokya bu sene" diye övünüyor. Gördüğü turist sayısı ne kadar yüksekse, bölgenin yıkılması da o kadar hızlı oluyor. Peri bacaları seramik satılan dükkânın yanına dönüyor. Lokal restoranlar turist menüsüne geçiyor. Tarihi yer değil, tema parkı oluyor.