gece_kusu

Hafta sonu kaçamağı rotaları dediğin zaman aslında "nasıl kaçabilirim ki" sorusuna cevap arıyorsun. Ben de arıyorum. Geçen kasım Polonezköy'e gittim, iki saat yolu var İstanbul'dan, orada 40 kişi yaşıyor, bir lokanta, bir pansiyon. Cumartesi öğleden sonra oraya vardığımda turist grubu kahveyi boşaltmıştı, ben de oturtup sessizliği dinledim. Pazar sabahı 6'da köy meydanında tek başıma kahvaltı yaptım, ekmek hala ılıktı, reçel ev yapımıydı, bundan sonra tüm Sapanca kaçamakları bana sahte geldi. Ama Polonezköy'e gitmek demek İstanbul'u tamamen terk etmek demek, hafta sonu için fazla radikal. Ege tarafında Alaçatı var, pazarları 11'de gidiyorsun, o saatte halk plajda, eski evlerde sessizlik var, demir balkonlarda güneş düşüyor. Ya da Çeşme'nin Ilıca tarafında bir lokal pansiyon bul, deniz içinde otururken balık yağı kokusu gelsin. Mesele uzak olmak değil, çok bilinen olmamak. Herkes Sapanca'ya 6'de varırsa sen 3'te var, hem trafik kaçarsın hem de insanı.

İkinci el araç satın almak beni o showroom branda kaldırma töreninden kurtardı aslında. 2017'de Bursa'da bir 2012 model Honda Civic'i 95 bin liraya aldım. Satıcı emekli bir mühendisti, arabanın servis defterini gösterdi, her bakımı zamanında yapmış. İlk gün kullanırken o "yeni araba kokusu" yok ama ne fark eder, motor sağlamsa? Üç sene sonra 88 bin liraya sattım. Sıfır araba almış olsaydım o paranın en az 30 binini vergi ve sigorta için kaybederdim. Aynı fiyata satarken de garantisinin süresi bitmiş olurdu zaten. İkinci el seçmek, bana göre sadece cüzdan meselesi değil, tembellik meselesi de değil. Biri o arabayı çoktan "yeni" yapıp bitti, ben sadece onun seçimini doğru mu yanlış mı olduğunu görüyorum.

Herkes Kapıdağı'ndan Ölüdeniz'e koşarken ben Kasım 2021'de Sinop'a gittim, hiç planı olmadan. Sahil yolu boyunca gittim, balık pazarı vardı, balıkçılar beni tanıyor sanki. Bir balık lokantasında öğle yemeği yedim, 35 lira, taze hamsi, limon, ekmek. Turist yok, sadece emekli amcalar ve çalışan insanlar. Pamukkale'nin fotoğrafları Instagram'ı dolduruyor ama Uzungöl'ün etrafında yürüyüş yapan kimse yok. 2020'de yaz mevsiminde Rize'den çıkıp göle indim, çay bahçesi, soğuk su, bir çift gözlük balık. Akşamına köyün düğününe karışıp tulum dansı yaptım. Göl kenarında otelde 120 lira gecelik, sabah kahvaltısında peynir, zeytin, döner ekmek. Bodrum'un pahalı barlarından kaç kat daha iyi.

Uçak korkusunu yenmenin yolları

2019'da İzmir'e gidecektim, uçak bileti aldım ama iki hafta boyunca midesinin üstünde oturdum. Kalkış anında ne olacak diye düşündüm, iniş anında ne olacak diye düşündüm, uçuş ortasında ne olacak diye düşündüm. Sonra bir gün aynadaki kendime baktım ve dedim: sen bu korkuyu kafandan çıkarıp atarsan veya atmazsan, uçak yine kalkacak.

O yolculukta pencere kenarı koltuğu seçtim, tam tersine. Aşağıyı görmek istemiyordum diye biliyordum herkesi, ben ise tam tersi yapmak istedim. Şarkı Kaynağı Dağları'nın üzerinden geçerken bulutların altında görmek beni sakinleştirdi. Korkum kalsın dedim, ben manzaraya baktım. Pilotun açıklaması filan dinlemedim, sadece baktım. Garip bir şey oldu, korku o kadar da büyük görünmedi.

Sonraki uçuşlarda fark ettim ki diğer yolcuları izlemek de yardımcı oluyor. Anneler çocuklarıyla oynuyor, birisi kitap okuyor, birisi uyuyor. Herkes normal. Ben de normal olayım dedim. Türbülans olunca karnım düşse de, sakin kalmaya çalıştım. İlk dört uçuşta hâlâ korkuyordum ama beşinci uçuşta fark ettim ki, korkum azalmış. Bunu yapabilmek için başka bir şey gerekmiyor, sadece kaç kere binmen gerek.

Geç kalkanlar tatilde daha akıllı hareket ediyor bence. Erken kalkan arkadaşlar saat beşte ayaklanıp plajda boş kumla baş başa kalırken, ben saat dokuzda kalkıp otel kahvaltısında taze simit yiyorum. Geçen Temmuz'da Bodrum'da bunu yaşadım, saat sekizde plaja gittim, deniz sıcak, güneş tam gücünde, insanlar da var artık. Erken kalkanlar o zaman zaten gölgelik arıyor, vücut güneşten yanmış, geri dönerken bitap. Bana sorarsanız tatilde boş plaja ihtiyacım yok, ben sosyal hayat istiyorum. Sucu boşa harcamadan, kafamı çatlatmadan, normal saatlerde dolaşmak daha mantıklı. Geç kalkan hayatı yaşayan biri olarak sabah erkenden uyanmak için ne tatil ne de para vardır.

Ucuz seyahat etmek için bilet fiyatlarını obsesif şekilde takip etmen gerekiyor, bu kadar basit. Ben 2021'de Skyscanner'da fiyat alarmı açtıktan sonra İstanbul-Barselona biletini 420 liraya yakaladım, normal fiyat 1200 lira civarındaydı. Ama bu başarı tesadüfi değil, her gün beş dakika harcadığım için geldi. Kış aylarında, özellikle ocak-şubat'ta uçaklar yarı fiyata inıyor çünkü insanlar evde oturmayı tercih ediyor. Havayolları boş koltukları satmak zorunda kalıyor. Otelde para harcamayacaksan konaklama sitelerinde filtre aç, fiyat düşüş sırasına göre sırala. 2023'te Budapeşte'de 4 gece için 450 liraya hostel buldum, Booking'de aynı yeri 900 liraya görmüştüm. Blablacar ve Flixbus gibi uygulamalar uçaktan daha ucuz çıkabiliyor, zamanın varsa denemesinde fayda var.

Amsterdam’da ilk haftamda, “burada her şey var” diyenlere kandım, gittim marketten domates konserveleriyle, adı Türk malı olan bir pirinç aldım. Pilav diyorsun, ama taneler ayrı, ruhu ayrı. Sonra bir akşam acayip bir dürümcü buldum, adı Sultans Kebab, menüde kuzu şiş var. Sipariş ettim, içinde tavuk çıktı. Garsona sorduğumda “Bizde böyle” dedi. O an anladım, yurt dışında Türk yemeği aramak, Survivor’da ateş bulmaya çalışmak gibi. Herkes çok kendinden emin, ama ocakta yanan bir tat yok.

Otobüsle uzun yol yapmanın en kötü tarafı, insanın kendi bedenine esir olması. Dört-beş saati geçen bir yolculukta koltuk, seni bir konteyner gibi sıkıştırıyor. Geçen kış Bursa'dan Trabzon'a giden otobüste otuz saat oturdum. Otuz saat. Koltuk tamamen yatmıyor, sadece biraz eğiliyor. Arkanı duvara dayadığında bacakların uyuşuyor, bacaklarını uzattığında başının karşısındaki adamın koltuğuna batıyor. Bir ara ayağa kalktım, kan dolaşımı geri gelsin diye. Tuvalete gittim ama gerçekten gitmeliydi, çünkü otobüste tuvalet kullanmak bir çeşit işkence. Dar, çalkalanıyor, kokmaktan burun kapalı tutuyorsun, ellerin sabunlu su bulamıyor çünkü dispenserden bir çıkartı çıkıyor ve o kadar. Molalarda inen insanlar en az beş dakika bekliyor tuvalete girebilmek için.

Yolun ortasında, Samsun civarında bir molada ben de bekledim. Kısa kaynayan su döktükleri çaydan içtim, paket çorba yedim. Çorbanın tadı mola yerinin kokusunu taşıyordu. Otobüse döndüğümde yanıma yeni biri oturmuş, benim tarafımın kısmını işgal etmiş. Şoförün ne zaman duracağını bilmediğin için uyuyamıyorsun da, oturamıyorsun da. Kafan bir yana eğiliyor, boyun ağrıyor, sonra öbür yana eğiliyor. Yanındaki kişi eğer horluyorsa, işte o zaman gerçek cehennem başlıyor. Gece seferi seçsem uyurum diye düşünüyorum ama gece seferi çıkmazsa, sabah seferi seçiyorsun ve sonra pişman oluyorsun. Çünkü sabah ışığında, pencereden dışarı bakan her insan seni seyrediyor ve sen onları seyrediyor, sosyal sorumluluk hissediyorsun.

Benim için tatilde en çok pişman olduğum şey, “hiçbir şey yapmayacağım, sadece yatacağım” diye yola çıkıp, sonra yanımda getirdiğim kitapları, defterleri, kulaklığı, yeni bir dil öğrenme uygulamasını ve bir tane de “günü kurtarır” diye çanta boy satranç setini odaya yığmak. 2022’de Ayvalık’ta, sabah 9’da deniz kenarında kahve içiyorum, önümde üç kitap, Spotify’dan yeni çıkan albümlere bakıyorum, bir yandan Almanca kelime kartlarına göz gezdiriyorum. Sonra gün bitiyor, denize girmeye vakit yok, kitaplar yine açılamamış, uygulamanın hatırlatmaları susmuyor. Tatil dediğin, evde yapmadığın her şeyi orada da yapmayınca kendini suçlu hissetmekmiş. Yani evdeki “verimsizliğimin” bavulla taşınmış hali. Bir keresinde o kadar çok kitap taşımıştım ki, Pegasus check-in’de kadın “bunların içinde altın var galiba?” dedi. Yok, sadece sonsuz pişmanlık var.

Toksik ilişkinin en sinir bozucu yanı fark etmekte gecikmen. İlk üç ay "belki ben çok duyarlıyım" diye düşünüyorsun, sonra anlaşılmaz hisler başlıyor. Sevdiğin kişi seni sorgulatıyor, her sözünü tartıyor, ama kendisi hakkında hiçbir şey söylemiyor. Benim yaşadığım ilişkide partner beni sosyal medyada takip ediyordu ama kendi profilini gizliydi. Bir saatin sonra cevap veriyordu, ben 10 dakikada yazarsam "neden çok hızlı yazıyorsun, bir şey mi var?" diyordu. Toksik ilişkide kontrol vardır, manipülasyon vardır. Tartışma sırasında konuyu değiştirirler, suçlamayı sana yöneltirler. Sonra yaptıkları yanlıştan özür dilemeye kalktığında "ama sen de..." deme başlarlar. Duygusal olarak tükenirsin, kendine olan güvenin gider. Hatta en basit kararı almakta bile tereddüt edersin. Sabah uyanıp partnerinin mesajını kontrol etmek isteyip istemediğini düşünmek, bunun normal olmadığının işareti. Bırakma noktasında ise çıkış yapmakta zorluk çekersin çünkü adama alışmışsındır, "belki düzelir" diye umut beslersin. Düzelmez.

Toplu taşımada ayakkabı çıkartıp çorap görmek neden normal hale geldi, bilmiyorum. Geçen hafta, sabah 8.30'da Ankara'da otobüse bindim, karşımda oturan adam ayakkabısını çıkardı, çorabı delik, parmakları açık hava yiyordu. Yanında annesi vardı, umursamadı. İstanbul'da metroyla seyahat ettiğimde bile bu kadar acı bir manzara görmemiştim. Toplu taşımada insanlar ev ortamında olduklarını sanıyorlar galiba. Yemek yiyen var, tırnak kaşıyan var, telefonunun hoparlöründen müzik açan var. Bir de çıkışta ittirme yarışı başlıyor, herkes birden inmeye çalışıyor, yaşlı kadın veya çocuk umurunda değil. Ben bu yüzden araba almaya karar verdim, en azından kendi kokumu koklayacağım.

Toksik ilişki belirtileri, aslında çok net görülüyor ama insanlar görmek istemiyor. Ben de görmedim ilk başta. Mesela sevgilin seni sorgulamaya başladığında, her nereye gittiğini, kimin aradığını bilmek istediğinde, bunu "endişe" diye paketliyor. Ama gerçek endişe değil, kontrol. Sonra fark ettim ki benimle tartıştıktan sonra hep ben özür diliyor, hep ben kendimi savunuyor olmak yorucu bir durum. Bir de vardır ya, seni mutlu olduğun zamanda bile kötü hissettirir. Arkadaşlarınla eğlendin mi, onu neden çağırmadın diye başlıyor. Yükseltme reklamı yaptın mı, neden ona söylemedin diye sızlanıyor. Temel fark budur: sağlıklı ilişkide sevdiğin insanın mutluluğu seni de mutlu eder. Toksikte ise senin mutluluğunun kendisini dışlıyor hissi vardır. Bunu fark etmek zor çünkü kimse başta "ben toksik bir insanım" demez. Ama davranışlar konuşur.

Türk müziğinin altın çağı dediğinde ben 1995-2002 arası kastediyorum. O zamanlar Bursa'da lise öğrencisiydim, cebimde Walkman, kulaklığımda Tarkan, Sertab Erener, İzel. Kaset almak ciddi bir olay idi, kasap yanındaki müzik dükkanına gidip Şımarık albümünü görmek için beklerdim. Fiyatı 1.5 milyondu, iki haftalık harçlıktı. Ama almak zorundaydın çünkü sokakta, arabada, kahvehanede herkes o müziği dinliyordu. Herkes aynı şarkıları biliyordu, aynı kelimelerle konuşuyordu.

Şimdi 40 yaşındayım, Spotify'da "90'lar Türk Müziği" playlistini açıyorum. Aynı şarkıları dinlemek başka bir his. O zamanlar hayatta bir dert vardı, bir aşk vardı, bir beklenti vardı. Şarkılar bunu yakalıyordu. Sezen Aksu dinleyince göğsüm düğümleniyor, Ajda Pekkan dinleyince ayağım yerinde durmuyordu. Şimdi o şarkıları dinleyince sadece nostalji kalıyor, o duygunun kendisi kayboluyor. Yeni müzik? Hiç umurumda değil açıkçası. Algoritma bana ne önerirse önerinsin, ben hâlâ o kasetlerin içinde yaşıyorum.

Evlilik, ilk üç aydan sonra çok basit bir matematik haline geliyor: iki kişi bir eve sıkışıyor, birinin çorabı diğerinin çorabıyla karışıyor, kimse bunun sorumlusu değil ama ikisi de suçlu hissediyor. Benim için çatışma noktası çamaşır sepetiydi. Eşim onu yatak odasının köşesine koydu, ben oturma odasında istemişim. Şimdi o köşedeki çorapları ben yıkıyorum ve sessizce intikam alıyorum, renk ayrımı yaparken "yanlış" olanları kasıtlı olarak karıştırarak. Hiçbir dizi bunu göstermez: evlilik aslında milyonlarca küçük pasif agresif hareketten oluşuyor. Sabah kahvesi alırken birbirinizin kullandığı fincanı "yanlış" bulduğunuz an, romantizmin sona erdiğini anlarsınız. Kalan her şey sadece uyum, ya da uyum yapmacığıdır.

Benim için toplu taşımanın nostaljisi, 2000’lerin başında İzmir’de Konak’tan Bornova’ya giden eski körüklü otobüslerde başladı. Sabahları saat 7 buçuk civarı, elinde simit poşetiyle ayakta kalmak için mücadele verirdim. Arka kapının orada sürekli bir döngü: “İnecek var!” diye bağıran amcalar, öğrencilerin çaktırmadan turnikeden atlaması, şoförün “İzmir Kart basmadıysan bir daha binme” tripleri. Walkman’le Mor ve Ötesi dinleyince kendimi şehirli hissettiğim dönemlerdi. Şimdi otobüs koltukları sert plastik, bir zamanlar pelüş kaplamaya oturmak ayrıcalıktı. Hele otobüsün camı buğulanınca, parmağımla şekil çizerdim, önünden geçen arabaları sayardım. Şimdiki gençler bluetooth kulaklıkla TikTok izliyor ama eski otobüslerin havası başka. O koku, o gürültü, o kaygan zemin… Hâlâ aklımda.

Evlilik, ilk üç aydan sonra bir muhasebe işine dönüyor. Gelen faturaları kimin adına keseceğiz diye tartışırken, aslında tartıştığımız şey "sen hiç benim ailemle ilgilenmiyorsun" oluyor. Eşim ile banyoda aynı saatte duş almayı başaramadığımız halde, birlikte yaşlanacağız diye söz verdik. İlk yıl her sabah kahvesi farklı şekilde demlediği için sessiz kalktığım var. Sonra fark ettim ki o da benim çorapları katlama şeklimden nefret ediyor ama hiç söylemiyor, sadece yeniden katlıyor. Romantik filmler sizi yalan söylüyor, gerçek evlilik evinizin hangi odasında uyumak istediğiniz, kimin işi daha önemli sayılacağı ve neden her hafta sonu aynı saat uyandığınız halde birbirinize kızgın olduğunuz hakkında binlerce sessiz anlaşmadan ibaret.

İstanbul'da yaşayan biri olarak toplu taşımaya binmek bana bir trafik sorunu değil, bir sosyal deney gibi geliyor. Metroyla Aksaray'dan Taksim'e gidişim 20 dakika, ama insanlar arasında sıkışmak ve öne eğilmek başka bir şey. Geçen ay saat 17'de Levent istasyonundan bindim, yanımda yüksek topuklu ayakkabı kutusu vardı. Bir bayanın çantası kutuma vurdu, o da bana kızıp gitti. Kimse bir şey demedi, herkes kendi dünyasında.

Ankara'da yaşadığım dönemde otobüsler daha sakin, daha geniş hissediliyordu. Şoför bile selam verirdi. Burada şoför seni görmüyor, sen onun var olduğunun farkında değilsin, sadece frene basıyor. Minibüs daha insani, ama yine de kalabalık saatlerde baya sıkıntılı. Esnaf gidiş geliş yolunda telefonda müşterisiyle tartışıyor, öğrenci müzik dinliyor, yaşlı bayan ayakta sallanıyor.

Dolmuş kültürü tamamen bitmiş, yerini ulaş kartı almış. Telefondan bakıyorsun gidiyorsun, insan teması yok. Halk otobüsünde bir zamanlar insanlar konuşurdu, şimdi herkes kulaklıkta, maskelerde.

Bayram ziyaretlerinin değişen anlamı

Bayram sabahı artık "kaçış planı yap, ne zaman gidebilirim" sorusunun cevabını almak için takvime bakmak oldu. Ben 2013'te Ramazan Bayramı'nda İzmir'den Bursa'ya gidip üç gün kalırdım, dönüş yolunda otobüste uyurdum ama hiç şikayet etmiyordum. Şimdi aynı yolculuğu yapacağım diye 15 gün önceden tatil talebini işletmeciye veriyorum, iki günü çalışmaya çıkıyor çünkü şirket tatili 4 gün. Geçen bayramda 36 saatlik bir visite yaptım, annem "neden bu kadar az" dedi, ben de "işte bu kadar" dedim. Ziyaret artık yükümlülük listesindeki bir checkbox, "gittim mi gitmedi mi" hesabı. Eski bayramlarda gitmek istiyordum, şimdi gitmeyi planlıyorum. Arasında dağlar var.

Freelancer olmak Türkiye'de bir tür kumardır, ama kumarhanede hiç kazanma şansın yoktur. Döviz geliri güzel görünüyor, 500 dolarla ayakkabı alabilirsin diye düşünüyorsun. Sonra banka ödeme kanallarını açıp kapatmaya başlıyor, Wise'ın Türkiye'deki durumu bir gün normal, ertesi gün "ülkeye giriş engelli" oluyor. Upwork hesabında 2000 dolarlık bir proje bitirdim, para yatıracak kanal aramaya başladığımda hangi yol daha ucuz diye 45 dakika hesap makinesiyle oturmak zorunda kaldım. Ödeme yöntemi A'da yüzde 8 kesiliyorsa, B'de 12, C'de 15. Vergi müfettişinin sizi bulmasını bekliyorsunuz, bulup da "bu ne ya" diyecek mi diye korkuyorsunuz. Fatura kesme işi kendi başına bir meslek; muhasebe yazılımları kendi aralarında anlaşamıyor. Kurlar da bankaya göre değişiyor. Aynı saatte aynı kuru farklı bankalara sordum, üç farklı cevap aldım. Sonunda işin başında eğlenceli gelen özgürlük, aylarca kafanı meşgul eden evraklar yığınına dönüyor.

Freelancer olmak Türkiye'de bir finans oyunu oynamakla eşdeğer. İlk işimi Fiverr'den aldığımda 120 dolar kazandım, hesaba çektim ve 45 gün bekledim çünkü banka işlemi "review"da kalmıştı. Şimdi Wise kullanıyorum ama her ay bir farklı sorun çıkıyor: bazen vergi numarası istiyor, bazen hesabı doğrulamam gerekiyor. Geçen ay 800 dolarlık bir proje bitirdim, Paypal'e çekmeye çalıştım, "Türkiye'den işlem yapamıyorsunuz" dedi. Upwork'ten Wise'a geçiş yaptığımda döviz farkından 120 dolar kaybettim. Vergi müfettişi bir gün "bu gelir nedir" diye sordu, ben de "uluslararası hizmet" dedim, o da "fatura yok mu" diye kızdı. Kurlar öyle dalgalanıyor ki Aralık'ta 30 dolar olan iş, Ocak'ta 27 dolara düştü. Türkiye'de freelancer olmak istiyorsan kafana koy: para kazanmaktan ziyade, parayı çekebilmek için savaşacaksın.

Sosyal medya bağımlılığından kurtulmak aslında çok basit: telefonunu çöpe at. Ama ciddi konuşursak, ben geçen yıl mayısta Instagram'ı sildim, üç hafta sonra geri indirdim. Sebep? Arkadaş grubu WhatsApp'ta "neden hiç like atmıyorsun" diye espri yaptı, ben de utandım. Saçma ama gerçek. Şimdi yapıyorum şu: sabah 7 ile 9 arasında telefona dokunmuyorum, kahvaltı sırasında hiç açmıyorum. Sonra da 21:00'den sonra kişi başına günde maksimum 40 dakika. Uygulamayı ana ekrandan çıkardım, klasik klasik klasik, ama işe yarıyor. Telefonun bataryasını %30'da bırakmaya başladığımda daha da etkili oldu, şarj kaygısı gerçekten sosyal medya açma isteğini yenip geçiyor. Hala çok kullanıyorum ama en azından saat 23:00'te yatağımda yatıp feed kaydırmaktan kurtuldum. Uyku düzeldi, sabahlar daha az zombi gibi hissediyorum.

Sosyal medya bağımlılığından kurtulmak, 2015'te WhatsApp'ı sildiğim gün başladı. O zamanlar herkes "sen niye cevap vermiyorsun?" diye kızıyordu ama ben sadece telefonu açmadan sabah 6'da kahvemi içiyordum. Şimdi 2024'te Instagram'ı 40 gün sildim. İlk iki hafta asansöre binerken telefon aradığım kadar tuhaf oldu. Üçüncü hafta fark ettim ki saat 11'de uyuyorum, sabah 7'de uyanıyorum, arada hiçbir şey kaydırmıyorum. Beynin algoritmadan çıkınca çalışması başlıyor, kendi düşüncelerini üretmeye başlıyor. Şarkı dinlerken tam dinliyorum, kitap okurken satırı kaçırmıyorum. Dönüş yok diye söyleyenler yanılıyor, ama geri gelmek için çıkış kapısını bulmak gerek ve bu kapı hep açık duruyor.

Türk kahvesi ritüelleri aslında kahvenin kendisinden çok daha önemli. Kahvede oturup fincan tutmanın, kahveciye "orta şekerli" demenin, cezveyi ateşten çekerken köpüğünü fincanın dibine koklayarak incelemenin bir dili vardır. Ben İstanbul'da Fatih'teki bir kahvehaneye giderdim, sahibi Mehmet Usta her sabah benim fincanı aynı şekilde hazırlardı—üç kez cezveyi ateşten alıp köpüğünü fincanın içine dökerdi. Fincan ısıtılan fincan içine konurdu, bu da çok önemliydi. Hiç acele etmezdi. Öyle bir ritüel ki, kendi hızını başkasına dayatan kahve kültürü olmasa bu hareket hiçbir anlam taşımazdı. Türk kahvesi demlemek değil, beklemeyi ve sessizliği selamlamaktır.

2000lerin başında hbo'nun bir dizisinde türkiye'yi gösteren sahnede istanbul'un ortasında deve vardı. deve. şehrin neresinde olduğu belli değildi, ama deve vardı ve bu benim için yeterli olmuştu o zamanlar. merakla izlemiştim, çünkü dışarıdan nasıl görüldüğümüzü bilmek istiyordum. şimdi geri baktığımda bu merakın yeri garip bir nostalji. o zaman yabancı bir dizi bize ulaşması bile nadir bir olay, kanalda gösterilen sahnelere duyduğumuz tepkiler ve arkadaşlarla gülüşlerimiz hala aklımda. deve hala orada, dizinin bir yerinde, hiç hareket etmeyen, tamamen saçma bir deve. ama o deve artık internet kafesinde biz beraber izlediğimiz şeyin sembolü haline geldi. şimdi ise her dizi biraz daha doğru türkiye'yi gösteriyor belki, ama o deve kadar eğlenceli hiçbir şey yok.

Spotify Wrapped geldi mi, ortalık bir anda yokmuş gibi davrananlarla doluyor. Herkes paylaşırken ben uygulamanın bildirimini görünce utancımdan telefonu ters çeviriyorum. Geçen sene mesela, en çok dinlediğim şey 2010’dan kalma bir Tarkan albümüydü. Spotify bile algoritmayı bozdum sandı herhalde, bana sanki “emin misin?” diye sordu. Bir ara bilgisayarda Lo-fi çalarken uyuyakalmışım, 7 saat boyunca aynı şarkı dönmüş. Wrapped raporunda en sevdiğin şarkı: “Study Beats 3” – hayatımın özeti.

Bir de şu var, insanlar paylaşırken sanırsın herkesin listesinde indie gruplar, Fransız cazcılar, 90’lar İngiliz trip-hop’ı var. Sanki kimse yazın “Tatlım Tatlım”ı 43 kere açmamış. Yalan rüzgarı. Geçen Aralık, Kadıköy’de bir kafede oturuyorum, dört kişi telefondan listelerini karşılaştırıyor. Herkesin ilk beşinde Hadise var ama ağız birliğiyle “ben arkadaşınkine bakmıştım, ondan çıktı” diye savunmada. Spotify Wrapped’in gerçek yüzü: utanç, inkâr ve toplu suç ortaklığı. Ben mi? Bu sene paylaşmıyorum, kimseye de soramıyorum.