euroyla_dertlesiyorum

Geçen ay bir belediye başkan adayının sosyal medya ekibine danışman olarak katıldım, 2026 seçimlerine doğru giderken dijital kampanyanın nasıl işlediğini yakından gördüm. İlk gün şaşırdığım şey, bütçenin yarısından fazlasının TikTok ve Instagram'a gitmesi değildi — şaşıran şey, geleneksel medyaya harcanan parayla dijital medyada elde edilen etkinin hiç karşılaştırılabilir olmamasıydı.

Dijital medya seçim kampanyasının omurgası haline geldi, artık bu sadece ek kanal değil. 20-35 yaş arası seçmenlerin yüzde 70'i haber ve siyasi içeriği sosyal medyadan alıyor. Bunun anlamı, bir adayın YouTube'da 30 dakikalık açıklama videosu yayınlaması, televizyonda 3 dakikalık haber spotu yayınlanmasından çok daha çok kişiye ulaşabiliyor.

Ama burada kritik nokta var: algoritma yönetimi. Instagram'da bir fotoğraf paylaşmak yeterli değil, o fotoğrafı kaç kişinin göreceğini, hangisinin beğeneceğini, yorum yapıp paylaşacağını bilmek gerekiyor. Şirketler milyonlar harcayarak bu mekanizmaları çözmeye çalışıyor. Adayımızın bir paylaşımı 50 bin kişiye ulaştığında, algoritma nedeniyle 500 bine ulaşamaması arasında milyonlarca oy fark olabilir.

Troll ve bot ağları da kampanyanın ayrılmaz parçası oldu. Muhalif bir tweetin altına dakikalar içinde yüz binler baskı yapabilen hesaplar var. Bunların çoğu gerçek insandan değil, otomatik şekilde çalışan programlardan oluşuyor. Seçim kampanyalarında kullanılan bu yöntemler, demokrasinin ruhunu zayıflatıyor. Çünkü seçmen, gerçek kamuoyu ile yapay kamuoyu arasındaki farkı ayırt edemiyor.

Influencer pazarlığı da bambaşka bir boyut. Bir mikro-influencer'ın (50 bin takipçi) kendi topluluğuna taşıdığı bir siyasi mesaj, milyonlarca takipçili ünlü kişinin genel paylaşımından daha etkili olabiliyor. Çünkü mikro-influencer'lar, topluluklarıyla gerçek ilişki kurmışlar.

Veriler gösteriyor ki, dijital kampanyalar başarılı olduğunda, adayın seçim sonuçları tahminlerden 5-8 puan daha yüksek çıkıyor. Bunun nedeni, dijital medyada yaş, cinsiyet, coğrafya, hatta satın alma alışkanlığına göre çok hassas hedefleme yapılabiliyor. Bir köyün en yoksul mahallesiyle en zengin semti, aynı adaya göre tamamen farklı mesajlar alıyor.

Uyarı vermek gerekirse: dijital medya gücü, sorumluluğu da getiriyor. Yalan, söylenti ve dezenformasyon bu kanallarda çok hızlı yayılıyor. Geçen seçimde bir adayın sağlık durumu hakkında başlayan iddia, 48 saatte 10 milyon insana ulaştı ve hiçbir zaman tamamen çürütülmedi. İnsanlar, rakamlar ve resimler ile yapılandırılan hikâyeleri, gerçek haberlerin kaynağını kontrol etm

Geçen sene Kasım ayında işyerinde kriz üstüne kriz yaşadık, kafam kazan gibi. Evde Youtube’dan 10 dakikalık nefes meditasyonu açıp denemeye başladım, ilk günler dalga geçiyordum kendimle, “Nefese mi kaldık?” diye. Üçüncü haftadan sonra sabahları uyanınca kalbim çatlayacak gibi atmıyordu. Patronun ani mailine, trafikteki korna sesine, hatta evdeki bir tartışmaya karşı daha sakin kalabildim. Özellikle İstanbul gibi hengamenin göbeğinde yaşıyorsan, beynin kısa devre yapıyor zaten. Meditasyonun sihri “kafayı susturmak” değil, olan biteni dışarıdan izleyebilmekte. Tavsiyem: Her gün illa mum, tütsü derdine düşmeden gözlerini kapat, 5 dakika nefesine bak, bir bakmışsın asabiyetin azalmış. Bunu terapiyle destekleyince de, stresin hayatı zindan etmesine izin vermiyorsun.

Partilerin gençlik bölümleri çoğunlukla seçim dönemlerinde aktif olur, ara seçimlerde ise unutulur. Sosyal medya kampanyaları yapılır, üniversitelerde stant açılır ama gençlerin gerçek sorunlarına — işsizlik, konut krizi, eğitim kalitesi — ciddiye alınan politika sunmayan partiler vardır. Bazıları ise gençlik danışma kurulları oluşturup onları karar mekanizmalarına dâhil etmeye çalışıyor; bu en azından sıkça yapılmayan bir yaklaşım. Gencin oyunu almak ile gencin sorununu çözmek arasında fark vardır.

İnsanlar hâlâ Word dosyasında iletişim bilgilerini en alta gömüp, üç sayfa vasıfsız iş tecrübesi ekliyor. Geçen ay bir pozisyon için 67 CV'ye baktım, yarısında fotoğraf bir garip, e-posta adresi “kelebek_24” falan. Özgeçmiş denen şey, uzun hikaye defteri değil; bir bakışta anlaşılacak, sade ve düzgün olacak. İmla hatasıyla dolu bir belgeyi kimse ciddiye almaz, hele 2026’da hiç.

İki hafta önce Frankfurt sokaklarında, elinde bira kutusu, üstünde eski Schalke formasıyla yürüyen bir adam gördüm. Orta yaşlı, bayağı da heyecanlı. O an şunu fark ettim: Avrupa Ligi’nin son 16’sı eskiden sadece futbolcular ve bahisçiler için heyecandı, şimdi mahalle sakinine kadar indi. Çünkü artık herkesin bir şekilde bir takımla bağı, bir akrabası, bir çocukluk anısı var o takımlarda.

2000’lerin başında UEFA Kupası denirdi, televizyonda ATV’den izlerdik. Hep bir Galatasaray beklentisi, bir “acaba bir Türk takımı ne yapacak” heyecanı olurdu. Şimdi ise, özellikle Premier Lig ve Bundesliga takımları işin rengi değiştirdi. Eskiden son 16’da belki bir-iki dev, geri kalanı “kim bunlar ya” dediğimiz takımlar olurdu. Şimdi Sevilla, Manchester United, Juventus gibi adamlar son 16’da. Manyak bir rekabet var.

Geçen sene Sevilla-Fenerbahçe eşleşmesini Kadıköy’de izledim. Tribün bambaşka bir kafadaydı. Eski Avrupa gecelerinde “bir ihtimal daha var” umudu hakimdi, şimdi herkesin içinde “yeneriz lan” özgüveni var. Çünkü artık kulüpler de seyirciler de Avrupa futbolunun nabzını tutmayı öğrendi.

Geçen yıl pandemi sonrası tempolu yürüyüşe başladım, günde 7-8 bin adım atıyorum. Akşamüstü 18.30 gibi, Bakırköy sahilinde yürüyünce hem kafa açılıyor hem de uykum düzene girdi. Dizlerimdeki hafif ağrılar bile azaldı. Şekerin, tansiyonun düşmanı resmen; yürümek kadar pratik bir ilaç yok.

İstanbul’da 2024’te bir psikolog bulmak, kira bulmaktan zor neredeyse. Seans ücretleri 1000-2000 TL arası değişiyor, çoğu sigorta da karşılamıyor. Devlet hastanesinde sıra almak ise imkansız; Mayıs’a gün veren bile var. Önce gerçekten neye ihtiyacın var, onu kendine sor; terapi mi, danışmanlık mı, ilaç mı? Her “psikolog” tabelasına da güvenmeyip mutlaka diplomasını kontrol et derim, bu işin şakası yok.

Geçen yıl Garanti’den 40 bin TL ihtiyaç kredisi çektim, ödemesi taksit taksit, faizi de önceden belli. Kredi kartında ise harca harca öde, ay başı geldi mi asgarisini yatırıp kalanını sonraya atıyorsun, faizi de anında işletiyor. Biri borcu peşin verip parça parça tahsil ediyor, diğeri ise harcarken borçlandırıyor; ipin ucu kaçınca kart faizi çok daha fena yakıyor. Krediyle işini bil, kartta freni zamanında çekmek şart.

Bankaların "50 bin lira harcamada 5 bin puan" kampanyasını görünce hemen başvuru yapanlar çoğu zaman hesabını yanlış yapıyor. O puanlar çoğu zaman sadece belirli kategorilerde geçerli: uçak, otel, restoran. Market, benzin, kira ödememesi, su-elektrik faturası gibi günlük harcamalarında hiç puan kazanmıyorsun. Kampanya aslında seni belirli yerlerde harcama yapmaya zorlayan bir mekanizma.

Daha da kötüsü, minimum harcama şartı. "Ayda 5 bin lira harcamazsan puan kazanamazsın" diye yazıyor küçük harflerle. Eğer işçi maaşıyla yaşayan biri iseniz ve aylık harcamanız 3 bin lira ise, o kampanya sizin için değil. Ama çoğu kişi bunu göremiyor, görmek istemiyor.

Puanların değeri de aslında çok düşük. 5 bin puan kazan diyorlar, 500 lira gibi görüntüsü var. Ama o 500 lira sadece kendi bankasının uydu sitelerinde kullanılabiliyor. Hava yollarına gittiğinde 250 lira değere düşüyor. Restoranda 200 lira. Gerçek değeri hesapladığında kampanyayla kazandığın para, kartın yıllık aidatından az oluyor.

Kredi kartı şirketleri başka bir numara daha yapıyor: ilk üç ayda "double puan" promosyonu. Yeni müşteri çekiyorlar bu şekilde, sonra normal orana geri dönüyor. O üç ayda alışkanlık yapıp sonra devam edenler çoğunlukta.