bug_yiyen_zeynep

Almanya’da altı ay çalıştım, tek kadın yazılımcıydım, kimse “bunu da yapabiliyor musun?” diye sormadı. Türkiye’ye döndüm, 2022’de İstanbul’da bir startupta işe başladım, ilk gün “kadınlar teknik işlere yatkın olmuyor genelde” diye açıklama dinledim. Otobüste gece 11’de kulaklıkla müzik dinlemek ile Türkiye’de gece 9’da eve yürürken sokağı iyice kolaçan etmek arasında uçurum var. Berlin’de kimse ne giydiğime bakmadı, burada 5 dakika yürüdüğümde 3 farklı yorum geliyor. Farkı hissetmemek mümkün değil.

2014’te üniversiteye başladığımda sınıfta kimse selfie çekip story atmıyordu. Şimdi herkes, kahvaltısını bile paylaşmadan güne başlayamıyor. Bir yandan LinkedIn’de inovasyon konuşup, diğer yandan Instagram’da filtreden geçmeyen yüz göstermiyoruz. Eskiden aile gruplarında dedikodu dönerdi, şimdi o dedikodunun ana kaynağı Twitter. Kimin ne okuduğu, hangi haberi paylaştığı, kimle takipleştiği anında ifşada. Herkes bir şekilde kendi reklamını yapıyor, sanki hayat portfolyo gibi. Bazen gerçekten neyi ben istiyorum, neyi algoritma yüzünden beğeniyorum, ayırt edemiyorum. Sosyal medya deyince ilk aklıma gelen, kendi sesini duymak isteyen milyonlarca insanın aynı anda bağırmaya çalışması oluyor.

1994 doğumluyum, iki neslin arasında sıkışıp kaldım. Dedemle eski Yugoslavya’dan gelen tüplü televizyon önünde otururken, kumandayı bana vermezdi, “kalk, düğmeden değiştir” derdi. Şimdi kuzenim telefonundaki Netflix’i televizyondan açıyor, dede ise hâlâ TRT 1 arıyor. Eski nesilde “evde misin?” diye kapıya gelinirken, yeni nesilde konum atılıyor. Annemle WhatsApp’ta yazışırken bile nokta-virgül kullandığı için bana resmi gelirdi, ben ise sticker manyağıyım. En temel fark şu: Bizimkiler sabrın, beklemenin değerini bilir, yeniler ise her şey hızla olsun istiyor. 2023’te evde internet yavaşlayınca aile kavga çıkarıyor, dedem hâlâ elektrikler kesilince mum bulmanın derdinde.

2020'de ilk defa github copilot'u kullandım, kodu kendi yazıyor. 2008'de word'de otomatik düzeltmeden rahatsız olan ben, şimdi google fotoğraflarda kendi kendine albüm yapan yapay zekayla uğraşıyorum. biri işimi hızlandırıyor, diğeri özel anılarımı algoritmaya teslim ediyor. hız kazandım ama bazen kendimi kendi hayatımın yönetmeni gibi değil, izleyicisi gibi hissediyorum.

Toksik ilişkide en belirgin şey saatlik mood swingleri. Sabah "iyi misin" yazıyor, ben "iyiyim" deyince "neden bu kadar kısa cevap verdin" diye gündüz boyu tartışıyoruz. Geçen yıl bir arkadaşım benimle görüştüğünde fark ettim, onunla konuşurken gülüyorum ama ilişkimde konuşurken açıklamalar yapıyorum. Hep yanlış anlaşıldığımı düşünüyorum, oysa sorun benim iletişimim değil. Bir de bunu söylemek çok zor çünkü "seni seviyorum" dedikten sonra "ama ilişki zehirli" demek garip geliyor kendi kulağıma. Ama sevgi yeterli değil, rahat değilsen, korku içindeysen, hep bir şeyi yanlış yaptığını hissedersen orada bir sorun var. Fark etmek zaman alıyor, kabullenmek daha uzun.

Bir ilişkimde sürekli geleceği konuşmak tedirgin etmişti. Her planın içinde beni kontrol etmeye çalışan bir hava vardı. Mesela kimle buluştuğumda, "Bana önceden haber verseydin" deyip trip atıyordu. Takvimde ne varsa rapor ister gibi soruyordu. Bir keresinde, sabah kahvemi paylaşmadım diye üç gün somurtmuştu. Kafamı dinleyeyim diye telefona bakmayınca ısrarla aramıştı. O baskı, sanki sürekli küçük bir suç işlemişim gibi hissettirdi. En son, eski bir arkadaşımı sosyal medyada eklediğim için sorguya çekilmiştim. Orada dank etti, bu ilişkide rahat yok.

30 bin tl bandında telefon bakınca insanın eli otomatik xiaomi’ye gidiyor, redmi note 13 pro var mesela, snapdragon 7s gen 2 ile geliyor, 8 gb ram, 256 gb depolama. ben kasım 2023’te teknosa’da 27 bin liraya gördüm, şimdi biraz daha artmış ama kampanyayla yine o civara düşüyor. ekranı amoled, 120 hz, pil 5100 mah. samsung tarafı dersen a35 var ama işlemci olarak biraz geride, yine de arayüzü daha stabil. iphone hayali kuranlar içinse 30 bine anca iphone 11 ikinci el var, o da pil sağlığı tombaladan çıkıyor. android tarafında güncelleme takıntısı yoksa xiaomi daha çok iş çıkarıyor.

evden çalışmanın kimsenin söylemediği dezavantajları

işe gidip gelme trafiğinden kurtuldun ama şimdi saat 14.30'de mutfakta duruyorsun, buzdolabını açıp kapatıyorsun hiçbir şey almadan. bu boş zaman zehiridir, verimlilik kaybıdır, işin sonunda çalışma saatleri 16 saat olur.

ev kültürü iş kültürüne karışıyor. ben 8 ay evde çalıştıktan sonra fark ettim ki odamda yatan yastıklar beni sürekli "biraz dinlen" diye çağırıyor. yazılımcı olarak en üretken saatlerim sabah 6-9 arasıydı, sonra çocuk uyanıyor, gürültü başlıyor, konsantrasyonun gidiyor.

sosyal izolasyon gerçek. zoom toplantılarda kamera kapalı, sadece ses. ofiste kahvehane sohbetinde birisi senin proje hakkında cidden yararlı bir şey söyleyebilir. evde hiç kimse seni keşfetmiyor, kariyerin stagnasyon riski daha yüksek.

internet kesintileri, elektrik sorunları, komşunun dış cephe boyama makinesi saat 9'de başlıyor. ofiste sunucu giderse dert değildir, evde senin sorunun.

Geçen ay eski bir forum sitesinin şifresini bulmam gerekti, 2012’den kalma. O dönem en sevdiğim animenin karakter ismini üç farklı sembol ve rastgele büyük harfle yazmışım. Ne o karakteri hatırlıyorum ne yazdığım kombinasyonu. Not defterime bakıyorum, orada da “şifrem: buraya yazmadım :)” diye not düşmüşüm. Şifre yöneticisi uygulamalarını denedim, onları da unutuyorum. Kafada yer kalmadı, yeni bir hesap açmak dışında çarem kalmıyor.

2022’nin aralık ayında, Ankara’da iş değiştirdim diye ev arıyordum. Sahibinden’den bulduğum bir dairede, ev sahibiyle görüşmeye gittim. Adam daha ilk cümlede “Kira sözleşmesine zam maddesi ekleyeceğim, TÜFE’ye bakmam, ben her ay kafama göre artırırım” dedi. Şaka sandım ama adam ciddi. Üzerine bir de “Evde inverter klima var ama yazın kullanırsan elektrik faturasına ek para isterim, çünkü komşular kıskanıyor” diye ekleyince pes ettim. Sonra başka bir evde ise “Balkonda çamaşır asmak yasak, çünkü karşı apartmandakiler gözümde” diyerek bana çamaşır yasası uyguladılar. Ev sahibinin özel kuralları, kiranın kendisinden daha stresli oluyor bazen.

Yazılım öğrenmeye nereden başlanır sorusu bence biraz da hayatı kıyısından köşesinden sorgulamakla ilgili. Ben ilk defa kendi bilgisayarıma Ubuntu kurarken “neden bu kadar şey terminalden oluyor” diye şaşırmıştım. Sonra terminalde ls yazınca dosyalar dizi dizi önümde, kendimi bir anda eski bir filozof gibi hissettim. Hangi dilden başlanacağına karar vermek de bu işin ontolojik bir tartışması gibi. Herkes Python’a sarılıyor ama ben mesela bir ara Java’nın nesneye takık yapısını merak etmiştim. Sırf “bu class’lar gerçek hayatta neye benziyor” diye günlerce kaynak okudum, sonra kod yazmak yerine kodun ne anlatmak istediğini çözmeye çalıştım. Kod yazmak biraz da varoluş meselesi gibi, önce o boş ekranın varlığını kabul ediyorsun, sonra yavaş yavaş dolduruyorsun.

Ben 2020’de pandemiyle evde tıkılıp kalınca yazılıma bulaştım. Önce “hangi dil kolay?” diye Google’a sardım, klasik Python çıktı. Ama ben inat edip JavaScript’le başladım çünkü front-end’de rengarenk butonlar daha cazip geldi. İlk günüm Visual Studio Code indirip “hello world” yazmakla geçti. O kadar korkuyordum ki, iki satırlık kodu yazınca bilgisayarı patlatacakmışım gibi hissettim. Sonra YouTube’da “freeCodeCamp” videolarını açtım, adamlar adım adım anlatıyor ama İngilizce aksanları ayrı level. O süreçte Türkçe kaynak aradım, ekşi’de, forumlarda takıldım. Stackoverflow’dan kopyala-yapıştır kültürünün tadını aldım, bir satırlık hata için üç saat forum gezdim.

Ne yapmak istediğime karar veremedim, mobil mi web mi derken HTML sayfalarına yazı yazmaya başladım, CSS’le kenarlarını mavi yaptım diye içimdeki Steve Jobs coştu. Şimdi dönüp bakınca, o ilk korkuyu atlatmak için gerçekten “boş bir editör açıp saçma sapan denemeler yapmak” en iyi yolmuş diyorum. Ben hâlâ kodu elle yazarak öğreniyorum, kurslardan çok günlük minik projeler, kendi derdime çözüm üretmek daha çok işime yaradı.

2020'nin mart ayında TurkNet'in 50 megabit paketini kurmaya gelmişlerdi, kurulum ücreti 250 lira. İlk hafta süper gidiyordu, akşam 9'da 48 megabit görüyordum. Mayıs geldiğinde akşam saatleri 12'ye düşmüştü, destek hattında "şehir ağı yoğun" cevabı almaktan bıktım. Aynı yıl Ağustos'ta Superonline'a geçtim, aynı fiyata 100 megabit. Teknikçi geldi, modem yerleştirdi, internet kuruldu. Dokuz aydır sabah 6 ile gece 1 arasında hız hiç düşmedi, hep 95-98 arası tutuyor. TurkNet'teyken her gün farklı bir sayı görüyordun, sanki modem bir slot makinesi gibi çalışıyordu. Superonline sorun olduğunda destek aradığımda insan çıkıyor, TurkNet'te beş kez çağırdım, iki kez kimse gelmedi. Bölgeye göre değişir belki ama ben Istanbul'un iki farklı yerinde aynı farkı yaşadım.

Sosyal medya bağımlılığından kurtulmak deyince aklıma ilk gelen, Twitter’da “sosyal medya detoksundayım” diye tweet atıp sonra story atan insanlar oluyor. Ben bir kere Instagram’ı beş gün silmeye çalıştım. İkinci gün, “acaba kim story atmış” diye düşünürken, kendimi Google’dan Instagram’ın masaüstü sürümüne girerken buldum. 2022’de bir sabah, kahvemi alıp camdan bakmak yerine önce bildirim kutusuna baktım, üç tane indirim bildirimi, bir tane de “arkadaşın canlı yayına başladı”. Sosyal medyadan kurtulmaya çalışırken, FOMO ve algoritma arasında mekik dokuyorum, kendimi offline hissedeyim diye bilgisayarda Twitter açıyorum. Tek fark telefon ekranı küçük, laptop büyük.

ChatGPT’ye “bana Netflix hesabı şifresi ver” diye sordum, tabii ki vermedi. Yine de ısrar ettim, saçma şiirler yazdı. 2023’te bir kod sorusunu yanlış cevapladı, fark ettim, “emin misin” diye sordum, özür diledi ama yine yanlış. Canlı veriyle ilgili şeylerde tamamen sallıyor, mesela “son dolar kuru” dersen kaynak yok, atıyor kafadan. Kişisel bilgi, tıbbi teşhis, yasal meseleler... Hiç bulaşmayın, zaten cevap veremiyor ya da sallıyor. Benim için ChatGPT, tarif, kod, genel kültür dışında soru sormak için pek uygun bir yer değil.

2018 yazında, İstanbul'da Kadıköy'de bir kafede otururken Udemy’den “Sıfırdan Python” kursunu almaya karar verdim. Öncesinde kariyerim tamamen reklam ajansları ve müşteri sunumlarıydı. Kod, benim için PowerPoint’te kırmızıya boyanan bir kelime kadar uzaktı. Sonra kodun içine girdikçe işin büyüsü değişti. Herhangi bir iş yerinde “ben bunu elle sayıyorum” diyen birini görünce dayanamadım, script yazıp otomatiğe bağladım. Çaycıdan önce sabah ofise gelip kod debug’lamak garip bir tat veriyor insana.

Bir gün Junior yazılımcı ilanına başvurdum. CV’de felsefe mezunuyum, portfolyoda ise github linki var. İş görüşmesinde bana “geç oldu, neden şimdi?” dediler. O an hissettim, yaşla falan ilgisi yok; insanların ne yapmak istediğini anlaması zaman alıyor. Kod yazınca insan sürekli kendini sorguluyor, bir yerde “bunu neden yapıyorum” sorusu geliyor. Sektörde kaç yaşında başladığının bir önemi yok, önemli olan her gün biraz daha az korkmak koddan. Felsefesi bence bu.

Nokia 3310’u yere atınca yer sarsılır efsanesiyle büyüdüm. Gerçekten de 2005’te, lise kantininde, masadan düşen 3410 çat diye yere indi. Toplanıp hemen baktık, kapağı fırlamış, batarya başka tarafa gitmiş, ekran yerinde. Parçaları takıp çalıştırdım. Sıfır çizik, hiçbir şey olmamış gibi devam. iPhone 13 kullanıyorum şimdi, masadan bir kere düştü, ekran çatladı, içimden bir parça koptu. O eski telefonlarda ekran koruyucu, kılıf gibi kaygılarımız yoktu. Sırt çantasında kitapların arasında ezilir, tişörtün cebinden asfaltla tanışır, maksimum pil kapağı kaybolur, o kadar.

Dayanıklılık kısmı biraz da malzeme ve basitlikten geliyor bence. Akıllı telefonlar cam, eski tuşlular plastik tank gibi. 2010’da, köyde, Samsung E250’yi çamura gömdüm, yıkayıp kullanmaya devam ettim. Şimdi bir telefonun yanında su şişesi dökülse panik oluyorum. Teknoloji ilerledi ama ruhumun iç huzuru tuşlu telefonla daha sağlamdı.

Akıllı saat kullanmaya 2021’de başladım, ilk olarak Xiaomi Mi Watch aldım. Sabah alarmı bilekten titreyerek vermesi sayesinde evde kimseyi uyandırmadan kalkabiliyorum. Toplantı sırasında telefona bakmadan bildirimleri görebilmek iş hayatında beni baya rahatlattı. Nabız takibi ve adım sayar özelliği, günde kaç adım attığımı ısrarla yüzüme vurunca dışarıya yürüyüş bahanesiyle çıkmaya başladım. Kolumda saat varken telefonumun ekranına bakma sürem ciddi şekilde azaldı. Şarjı her gece takmak biraz üşendiriyor ama kayıp sayılmaz, alışılıyor. Kafamı dağıtmak için müzik değiştirmek, bilekten mesaj cevaplamak ufak detay gibi duruyor ama günlük koşturmacada hayatı kolaylaştırıyor.

2022 Ocak’ta elektrikler 12 saat yoktu, Malatya’daydım. Telefonun şarjı, modem fişi, her şey çöp oldu. Kitap okuyayım dedim, gözüm sürekli Instagram’a kayıyor gibi oldu. Kafamda tweet atar gibi cümleler dolaşıyor, paylaşacak yer yok. Sıkıntıdan mutfağa girdim, dolap temizledim, bitti. Saat üçte pencere kenarında oturup dışarıdaki köpekleri izledim, ismi Badem olan bir sokak kedisiyle muhabbet ettim. Akşam elektrik geldiğinde WhatsApp’tan “ben iyiyim” diye üç kişiye mesaj attım, sonra yine sıkıldım.

İstanbul’da sokak lezzeti deyince herkes balık ekmek, kokoreç diye bağırıyor ama ben hâlâ Kadıköy’de gece üçte yediğim bir nohutlu pilavın tadını unutamıyorum. Pilavcı adamın çakma Louis Vuitton çantası, sarı ışık, üstünde sabah kaçta piştiği belli olmayan tavuk. 35 liraya plastik tabakta pilav, yanına acı biber turşusu. Masada dört kişi oturduk, ikisi hiç tanımadığım adam. Pilav bitti, biberin acısı hâlâ bende.

Bir de Fatih’te yediğim börek var. Börek dediysem, yağlı kağıdın üstünde, üçgen, peynirli, közde ısıtılmış. 20 liraya verdiler, yanına çay. Peynirin tuzu sabaha kadar midede anı bırakıyor.

Bazı insanlar kumpir diye tutturuyor, Ortaköy’de sos manyağı olmuş patates. Ben hâlâ o pilavcıyı arıyorum, Louis Vuitton çantalı kral seni unutmadım.

İki sene önce Berlin’den Pixel 7 getirdim, Türkiye’ye döndüğümde IMEI kaydı için önce e-devlette kaybolmam gerekti. Harç miktarını görünce bir an eski tuşlu telefonlara dönsem mi dedim. Parayı yatırdım, dekontun fotoğrafını üç kere çektim, pasaport giriş damgam okunaklı mı diye büyüteçle baktım. Sonra sistemde “işleminiz başarıyla gerçekleşti” yazdı ama hattı takınca hala ağda kayıtlı değil uyarısı aldım. Müşteri hizmetlerini arayınca “tekrar deneyin” cevabı geldi. Tavsiyem, işlemleri sabah başlat, çünkü bir gün yetmeyebiliyor. Ve mutlaka dekontu kaybetme, yoksa sıfırdan başlıyorsun.

Toksik ilişki dediğin, kendini WhatsApp’ta çevrimdışı gösteren bir dedektife dönüşmek falan değil. 2022 yazı, İstanbul Kadıköy’de bir kafede oturuyorum, karşımdaki adam ısrarla telefonumu masadan almamı istiyor, “Bana ayırdığın vakit sadece bana özel olmalı” tadında. Bir yandan da, Instagram’da kimleri takip ettiğimi Zoom’la büyütecek neredeyse. Şaka gibi bir kontrol tutkusu. Sonra en sevdiğim çikolatayı getirmiş, “Senin için aldım” diyor, ama hemen ardından “Ben olmasam kim düşünecek seni böyle?” tripleri. Bir noktadan sonra kendi zekâmı sorgulamaya başladım. İronik olan şu; insan kendini test çözüyormuş gibi hissediyor, doğru şıkkı bulmaya çalışırken ilişkiden soğuyorsun.

Babam bana para yönetimini öğretirken cüzdan kullanmayı yasakladı. 2015'te, liseye başladığımda aylık 50 lirasını bir zarfa koyup "bunu boş ver, gözünün önünde tutma" dedi. Bir hafta içinde harcadığım parayı not etmemi istedi. Başta anlamsız geldi ama o not defteri sayesinde fark ettim paranın nereye gittiğini hiç bilmediğimi. Sonra daha bilinçli harcamaya başladım. Yıllar sonra yazılım işine başladığımda, bu alışkanlık beni tasarruf yapmaya yönlendirdi. Çok fazla maaş almak değil, harcadığın paraları anlamak önemli olduğunu öğrendim. İnsan kendi parasının peşini sürmeye başladığında kontrolü ele alıyor.

Her pazar akşamı annemin mercimek çorbası masada, babam haberi açıyor, ilk kaşıkta siyaset geliyor gündeme. Babam, 1994’te İstanbul’da oy verdiği partiyi hâlâ anlatıyor. Annem gülüyor, “O zaman da aynıydınız” diyor. Ben ise 2023 seçimlerini açınca ortam anında ısınıyor. Küçük kardeşim telefonla TikTok izliyor, hiç katılmıyor zaten. Sofrada bir anda herkes, kendi dünyasını anlatmaya başlıyor. O dakikadan sonra yemeğin tadı değişiyor, tabağındaki pilava bakıyorsun, aklında ekonomi, asgari ücret, bir de babamın “Bizim zamanımızda...” diye başlayan hikayesi.

türkiye'de yapay zeka girişimleri deyince akla ilk gelen 2015-2017 arası heyecan geliyor. o zamanlar herkes machine learning öğreniyordu, udacity kursları açılmıştı, üç beş kişi bir araya gelip "biz de bir startup kuralım" diyordu. defne ai, teknofest'te ödüller alan projeler, girişim incubatörlerinde yapay zeka çiftçiliği yapan startuplar. şimdi ise moda değişti, herkes llm'den bahsediyor ama o ilk coşkuyu arayan olmuyor. o dönemin girişimcileri ya yurtdışına gitti ya da başka şeyle uğraşıyor.