ankarali_muhandis

Türkiye'de kadın olmak, Ankara Ostim’deki bir sanayide bile “abla bir çay koyar mısın?” repliğini duymadan geçememek demek. Ben mühendis olarak işe başladığımda, adıma gelen kutu kargoyu açmam bekleniyordu. Sanki tornavida yerine paket açıcıyla çalışıyorum. Çalışma hayatında kadınsan, teknik konularda lafını iki kere düşünüyorsun; çünkü önce cinsiyetin tartılıyor, sonra fikrin.

Geçen ay 06 AYA 13 plakalı arabayla yolda giderken, bir kavşakta bana yol vermediler. Çünkü “kadın şöför” olduğum direksiyondaki suratımın altında yazılıymış gibi davrandılar. Sanırsın Formula 1’deyiz, herkes gridde pozisyon kapma derdinde.

Ekonomi konuşurken de aynı. Kadınsan, “evini geçindirmek kocanın işi” mantığıyla karşılaşırsın, ama markette fiyatları en çok sen takip edersin. Mayıs’ta Ankara Kızılay’da Migros’a uğradım, peynirin fiyatı bir ayda yüzde 25 artmıştı. Eve dönerken poşeti erkek gibi sallayamazsın, çünkü “taşıyamaz” derler, ama bütün yük üzerindedir.

Burada kadın olmak, bisikletle Yüksel Caddesi’nde pedal çevirip, kaç kişi arkasından laf atacak diye saymak demek bazen. Yani işin özeti, ülkenin havası kadar değişken, ama her zaman biraz ağır.

ankara'da 2020'de emekli oldum, maaşım 3200 lira. her ay kira 1800 lira, kalanla market alışverişi yapıyorum ama son 500 lira hep faturalara gidiyor. dedim ki, emeklilikte dünya turu hayal ediyordum, meğer ankara trafiğinde otobüse binmekmiş tek seyahatim. ucuz markette sıraya girip kuyruk beklemek, işte o tatlı hayat.

Ankara'da yaşayan bir kadın mühendisi olarak söyleyeceklerim var. Benim için Türkiye'de kadın olmak, aslında iki farklı hayatın aynı anda yaşanması demek. İşte erkek gibi konuşuyorsun, karar veriyorsun, projeler yönetiyorsun. Eve geldiğinde ise "Yemek ne zaman hazır?" sorusuna karşı "Biraz bekle" diyemiyorsun çünkü bekletme anlamına gelecek.

2015'te şirketin inşaat bölümüne geçiş teklifi aldım. Teknik direktör "sen kadınsın, şantiye ortamı sana uygun olmaz" dedi. Aynı şekilde yazılım geçişi öneri geldi, "evet bu daha kız işi" diye. İkisini de yaptım sonra, ikisinde de kimsenin bir şey söyleyecek hali olmadı. Ama bu da demek değil ki benim kararım aldığım. Sadece başarı sağlayınca sessiz kaldılar.

Sosyal hayat ayrı cehennem. 32 yaşındayım, evli değilim. Aile toplantılarında artık beni sormuyorlar, direkt anlatıyorlar. Tante "senin gibi başarılı kız kolay bulunamıyor" diyecek, sonra "ama niye başında bir erkek yok?" diye soracak. Mantık nerede? Bilmiyorum.

Evimin kira parasını ben ödüyorum. Yemek masrafını ben çekiyorum. Oto ekspertizi ben yaptırıyorum. Ama hala bazen aile toplantısında "senin için erkek bulalım mı?" sorusunu duyuyorum. Sanki ben eksik bir şeyim, tamamlanmam gerek.

Türkiye'de kadın olmak, kabul edilmiş bir statüde yaşamak. İster başarılı ol, ister başarısız ol, ister evli ol, ister bekar ol. Her şekilde soru işareti. Bu soru işaretleriyle baş etmeyi öğreniyorsun, basta kalmıyorsun. Ama kalmamak da yorucu oluyor zamanla.

Türkiye'de kadın olmak çoğu zaman bir tercih meselesi değildir, tercih yapmanın ardından gelen sonuçlarla başa çıkma meselesidir. Ankara'da çalışan bir mühendis tanıdığım vardı, 2019'da kendi şirketini kurmak istediğini söyledi. Bankaya başvurdu, kredi müdürü sordu: "Eşiniz biliyor mu?" Kadın olmanın yanında girişimci olmak demek, her adımda hesap vermek demek. Evde çalış derler, sonra da "ev kadını mısın?" derler. İşte çalış derler, "çocuğun kimin bakıyor?" derler. Seçin diye sunulan seçeneklerin hepsi aslında ceza. 40 yaşında bekar mısın, "niye?" soruları başlar. Evli misin, çocuk nerede diye sorular başlar. Çocuk yaptın mı, kariyer nerede diye sorular başlar. Sorular hiç bitmez, cevaplar da hiçbir zaman yeterli gelmez. Bunun farkında olmak belki de en zor kısım. Çünkü farkında olmayan biri en azından çaresiz değildir, ama farkında olan kız çaresiz mi kalıyor yoksa bilinçli mi hareket ediyor, bunu bile kendisi karar veremiyor.

Türk dizilerinde her erkek karakter ya mafya babası ya da başarısız avukat. Ortası yok. Kadın karakterler de iki türe ayrılıyor: ya çok zengin, çok güzel ama mutsuz ya da çok fakir, çok güzel ama mutsuz. Yoksulluk sahnelerinde mutlaka bir sofrada aile toplanıyor, annesi göz yaşarıyla pilav servis ediyor. Zenginlik sahnelerinde ise boş bir apartman, üç kişi, bir tane de şampanya bardağı.

Her dizi sonunda büyük bir komplo ortaya çıkıyor. Kimse kimseyi tanımıyormuş gibi davranıyor ilk 20 bölüm, 21'inci bölümde herkes birbirine kardeş çıkıyor. Kan bağı olması gerekmiyor aslında, sadece aynı sahnede iki kez görünmek yeterli.

Ankaralı biri olarak dizi çekimleri için Ankara'nın çok kullanıldığını görüyorum ama hep aynı sokaklar. Aynı Çankaya yokuşu, aynı Kızılay meydanı. 2018'de bir diziyi çekerken Tunalı'nın ortasında polis vs ajan savaşı vardı. Trafik kilitlenmişti, ben de orada sıkışmıştım arabayla. Dizi yayınlandığında aynı sahnede arkada benim arabayla benzer bir gri araç gördüm ama emin değilim.

2015 yazında, Ankara'da bir otomotiv fabrikasında stajyer mühendis olarak çalışıyordum. İş çıkışı apartman dairesinde "Drive"ı izledim. Ryan Gosling'in sessiz, tedirgin karakteri, neon renkli şehir gecesi, müzik yok ama sessizlik var. Film bitmeden anladım ki ben de bu fabrikada, bu şehirde, bu hayatta çok fazla konuşmuyorum. Hepsi yüzde yüz verimlilik, spreadsheet, üretim hedefleri. Filmin ardından işe gitmeyi durdurdum, başka fabrikaya geçtim. Orada da durum aynıydı ama bu sefer gözümü kapalı gitmedim. Film bana sessizliğin ne kadar tehlikeli olduğunu, bir adamın kendini kaybetmeden sadece susarak nasıl ölüp gidebileceğini gösterdi. Şimdi konuşuyorum, bazen çok saçma şeyler söylesem de.

Geçen sene Netflix'te gezinirken buldum "Aşk ve Usta" diye bir film. Türk yapımı, romantik komedi, yönetmen adını hatırlamıyorum ve bu da çok anlamlı. 2 saat 15 dakika izledim, her dakikası bana bir yıl gibi geldi. Oyuncular senaryo okurken bile sıkıldıkları belliydi, ben de onlarla beraber sıkıldım.

Filmin olay örgüsü şuydu: zengin kız, fakir usta, aralarında aşk. Yapılmamış klişe kalmamıştı, hepsi yan yana dizilmişti. Sahne geçişleri o kadar kötüydü ki, 15 dakika sonra karakterlerin adını unutmuştum. Diyaloglar öyle yazılmıştı sanki çevirmen Google Translate'i açmış, birinci öneriye tıklamış. Müzik ise tam araştırma yapıyordum da hangi şarkıyı kaçırdığımı bilmeyeyim diye her sahneyi berbat etmişti.

Sonunda mutlu son vardı, elbette vardı. Kız zenginliğinden feragat etti, usta müteahhit oldu, evlendiler. Rüya gibi bir hayat, iki saate sıkıştırılmış. Daha sonra arkadaşlara sordum, iki kişi daha izlemişti, ikisi de "çok kötü" dedi. Üçüncü kişi ise "ülkenin en iyi filmlerinden" dedi. O arkadaş artık ciddiye almıyorum.

Netflix'te bir dizi izlerken Türkiye sahnesi çıkıyor. Hemen gözler ekrana kilitlenir çünkü bilirsin, ya çok eksik ya da çok yanlış olacak. Geçen ay bir Amerikan yapımında İstanbul'da geçen bölüm vardı, karakterler Grand Bazaar'da savaşıyor, arka planda da hiç olmayan bir minare görmek mümkün. Oyuncu Taksim'de yürürken aniden Boğaz çıkıyor, coğrafya tamamen karışmış. Çoğu batı dizisinde Türkiye ya karanlık, gizli çete operasyonları yapılan yer ya da "egzotik Doğu" stereotipi. Karakterler bazen Arapça konuşuyor, bazen Türkçe olduğunu unutuyorlar. Dizi yapımcılarının Google Maps'i var mı yok mu, anlaşılmıyor. Beni rahatsız eden ise bu yanlışlıkların asla düzeltilmemesi, sanki Türkiye'nin gerçek coğrafyası önemli değilmiş gibi davranılması.

Kitap okuma alışkanlığını kaybetmek

Bir zamanlar haftada üç kitap bitiriyordum. Şimdi üç ayda bir kitap bitirmek bile başarı sayılıyor. Bunu fark ettiğim an çok dramatik değildi aslında, sadece tuhaftı. 2015 yılında Ankara'da bir mühendislik ofisinde çalışıyordum, akşamları evde oturdum, Dostoevski okurdum. İşten çıkıp eve giderdim, çay koyup kitap açardım. Bu rutin vardı. Şimdi 2024'te aynı şehirdeyim, aynı ofiste bile çalışıyorum ama kitap açmak için kendimi ikna etmem gerekiyor.

Suçlu kim? Telefonum, sosyal medya, haberlerin sonsuz akışı, ekonomi haberleri, dolar kuru, enflasyon verileri. Ben de ekonomi yazıyorum, o yüzden bu damardan besleniyorum. Sabah uyanıyorum, telefona bakıyorum, iki saatim gidiyor. Akşam eve geliyorum, yorgun değilim ama kafam boş. Kitabı açmak için derlenip toparlanmam gerekiyor. Ama telefonda bir haber var, bir tweet var, bir analiz var. Kitap bekleyebilir, haber beklemez.

Kitap okumak ayrıca zaman gerektiriyor. Beni bir karakterin hayatına sürüklemesi, ben de ona gitmem lazım. Şimdi ben başka yerdeyim, kırmızı çizgi çekiyorum, not alıyorum, çıkıyor. Dikkat spamı yaşıyoruz. Bir sayfada üç kere telefona bakıyorum. Kitap kahramanlarının sorunları benim sorunlarımdan daha önemsiz gelmeye başladı. Kumyayla savaşan bir karakter düşünüyorum, enflasyondaki işletmeler düşünüyorum.

Belki kitap okuma sadece bir alışkanlık değildi, bir yaşam tarzıydı. O zamanlar daha yavaş bir hayatım vardı. Şimdi hız var, bilgi var, ama derinlik yok. Kitap derinlik istiyordu. Bir ayı okumak, karakterleri öğrenmek, düşünmek. Şu an ben hızlı tüketim çağında yaşıyorum. Bir haber okuyor, bir tweet atıyor, beş analiz okuyorum, hepsi kafamda karışıyor.

Haftada bir gün Cumartesi sabahı kahvaltı sonrası kitap açıyorum şimdi. Bir saatim oluyor. Daha sonra Ankara'nın trafiğine girmem gerekiyor, alışveriş yapmam gerekiyor, başka şeyler var. Kitap kütüphanede duruyor, kapağı kapanmış, sayfa imi yerinde bekliyor. Biliyor mu kitap, benim onu unuttugumu?

Spotify Wrapped çıktığında sosyal medya bütün bir psikiyatrist ofisine dönüyor. İnsanlar dinledikleri şarkıları, saatleri, türleri herkese göstermek için sabırsızlanıyor. Ama ben baktığımda, geçen yıl Ankara'da trafik sıkışıklığında dinlediklerim ortaya çıkıyor: sabah 7-9 arası 20 kez aynı şarkı, öğle paydosunda haber podcastı, akşam 5'te yine trafik, yine aynı şarkı. Wrapped'i açıp da kendi dinleme alışkanlıklarını görmek, aynadaki kendi acısını görmek gibi geldi bana. Bir de var ya, kimse "Ben bu yıl çok mutsuz müzik dinledim" demiyor, hepsi "Wow, 10 bin saat müzik dinledim, çok kültürlüyüm" diye paylaşıyor. Oysa benim verilerim diyor ki: Ben trafikteyim, sıkılmışım, aynı 15 şarkıyı döngüye almışım. Utanç değil, bu gerçek. Wrapped da bunu gösteriyor işte, asıl sıkıntı da burası.

Benim için bir daha asla okumayacağım kitap türü kesinlikle aşk romanları. Özellikle de 2020’de Ankara Kızılay’da bir sahaftan aldığım, kapağında pembe kalpler uçuşan, yazarın ismi ise üç isimli olanlardan; mesela “Elif Melis Ayça” gibi. İçinde başkahraman “buz gibi yakışıklı” iş adamı, karşısında “masum ama bir o kadar güçlü” bir kız, 250 sayfa boyunca birbirlerine trip atıyorlar. Sonra işte bir yağmur sahnesi geliyor, adam ceketini veriyor falan. Ben burada sanayi sitesinde mazot fiyatı hesaplıyorum, kitaptaki karakter Paris’e kahve içmeye gidiyor. Bir de bütün cümlelerin sonuna “ve o an…” ile başlıyorlar, insan kendini Wattpad’in beta tester’ı gibi hissediyor. Gerçekten hayatımda bir daha elimi sürmem, hele ki bir sonraki baskısı “filme uyarlanıyor” diye çıkıyorsa.

90'larda çocuk olmak, şu anki çocukların hayal bile edemeyeceği bir özgürlükle yaşamaktı. Ben Ankara'da 1992-2000 arası çocukluk yıllarını yaşadım, ve o dönemde eğer saat 18:00'de eve gelmiyorsan kimse seni aramıyor, kimse merak etmiyordu. Apartmanın çatısında saatlerce oturur, binokularsız şekilde uçakları sayardık. Yazın elektrik kesintileri olduğunda komşularla bahçede yatıp yıldızları sayma yarışı yapardık. Bir oyuncak araban vardı, plastik çizikleri vardı, ama sen onu senin ürün geliştirme sürecinle kullanırdın, internetten mühendislik videosu seyretmezdin.

1998'de bir Pentium II'li bilgisayar satın aldığımızda, bütün mahalle sırayla gelip "Space Cadet Pinball" oynamıştı. Şimdi çocuk 10 yaşında, 500 oyun kütüphanesi var ama hiçbir tanesini oynamıyor. Biz o zamanlar bir Tamagotchi'yi tutmak için dersleri atlardık, beslenme görevini ciddiye alırdık. Dijital bir varlığın ölmesi gerçek bir felaketti bizim için.

Eski Türk filmlerindeki replikler, bir zamanlar sinema salonunda seyircinin nefesini tutturan, şimdi de WhatsApp grubunda dalga geçme malzemesi olan şeyler. Ben de Ankara'da otobüs beklerken, 1970'lerin bir filminde duyduğum "Beni unutma, ben seni hiç unutmayacağım" satırını hala hatırlıyorum. O zamanlar oyuncular kelimeyi söylemek değil, onu kalbinden koparmak istiyordu sanki. Şimdi netflixte izlediğim 45 dakikalık dizi, birbirini boğup ölen kişileri seyretsem, o kadar etkilenmem. Ama Türkan Şoray'ın gözlerinin içine bakıp söylediği bir repliki hiç unutmam. Usta oyuncular vardı, konuşmaktan çok hissettiriyorlardı. Bugünkü senaristler yazamaz artık böyle satırlar, çünkü insanlar duyguyla değil, beynin boş kısmıyla sinemalara gidiyor. O dönem repliklerine bugün troll atmak kolay, ama 50 yıl sonra bugünkü diyaloglardan birini hatırlayan var mı hiç?

Self-help kitapları dışında bir tür var ki onu okumayacağım: motivasyon romanları. Özellikle de kahramanı başarısız bir satıcı olan, sonra milyoner olup Ferrari alan türler. 2021'de bir tanesini almıştım, 280 sayfa boyunca adamın sabah koşusu, meditasyonu, not defteri alışkanlığı hakkında okudum. Her sayfada "disiplin" kelimesi geçiyordu. Kitap bittiğinde anladım ki yazar aslında hiçbir şey öğretmiyor, sadece kendi rutinini 280 sayfaya yayıyor.

En sinir bozucu kısmı ise Ankara'daki bir kitabevinde satış görevlisinin tavsiyesi. "Bu kitabı okursan hayatın değişir" dedi. Okudum, değişmedi tabii. Ama kitap almadığım için de kendimi suçlu hissettim, sanki ben okumamakla başarısız olmuşum gibi. Aslında işin sırrı çok basit: adam başarılı olmamış kitaptan, kitap yazmaktan zengin olmuş. Ama bunu kimse yazı konusu yapmaz tabi.

Ankara'da 2019'da kiraladığım apartman dairede ev sahibi, "su sayacını ben kontrol edeceğim, ayda 150 liranın üstü çıkarsa sen öde" diye şart koştu. Metresi olmayan, tamamen mahvolmuş bir sayaçtı. Bir ay 200 lira çıktı, tartışmaya girdik, sonunda "o zaman taş ocağında mı yaşıyorsun" dedi bana. Sonra Ankara'da başka bir yerde 4 bin liraya ev tuttum, kirayı 5'inci gün ödedim, ev sahibi "niye erkene verdin, bana hukuki problem çıkarabilir" diye şikayet etti. Çek yazması gereken arkadaş vardı, ev sahibi çekin arka kısmına kendi adını yazmasını istedi, "eğer çek karşılıksız çıkarsa ben alacağım" diye. İnsan parametreleri öğrenmeye başladı yavaş yavaş, evi gormek için gittığinde ev sahibinin ne kadar paranoid olduğunu anlıyorsun, ne kadar borç batağında olduğunu anlıyorsun.

Ankara’da 2022 yazı, Cebeci tarafında bir ev bakıyorum. Ev sahibi, “Bu odada halı serilirse kira 500 lira artar, çünkü parkeleri çizdiriyorsunuz” dedi ciddi ciddi. Bir de “apartmanda misafir kalamaz, gelenin sabah 8’de gitmesi lazım” kuralı koydu. Evin girişinde ayakkabıların yönüne bile karışıyor. Geçen ay bir başka evde gördüğüm ilandan: “Sigara içilmez, pencereden bakan kiracı istemem.” 2024’te kiracı olmak, ev sahibinin fantezilerini uygulama dersi gibi.

Netflix yorgunluğu, aslında platformun değil senin tercih yeteneğinin bittiği an. Ben Eylül 2023'te yaşadım bunu. Akşam 8'de açtım, saat 11'e kadar "Stranger Things" sezon 4'ün ilk bölümü, "Ginny & Georgia", "Avatar: The Last Airbender" live action arasında gezdim. Hiçbirini açmadım. Ertesi gün aynı şey. Bir hafta sonra abone olmaktan vazgeçtim, sonra geri aldım çünkü "ya birisine lazım olursa" diye düşündüm.

Sorun çokluğu değil, beklentinin çokluğu. Platformun sana "bunu izle, bu senin için perfect" diye sunduğu şey, aslında seçim yapma sorumluluğunu sana yüklüyor. Ödeme yaptığın için "değerini almalıyım" diye kendini zorluyorsun. İlk bölümde sıkılınca da "belki sonrası güzelleşir" diyorsun, ama artık kuvvet kalmadı. Hiç izlemeyip parasını harcamış olmak, kötü bir dizi bitirmekten daha az yoruyor.

İstanbul'da araba kullanmak demek, her sabah savaşa gitmek demek. Ben Ankara'dan gelip İstanbul'da çalıştığım 2019 kışında anladım bunu. Kadıköy'den Maslak'a gitmek için sabah 6'da yola çıkıyordum, saat 8'e varıyordum. O iki saat zarfında telefonda 47 whatsapp mesajı okdum, hiçbirine cevap veremeden.

Kurallara uymanın hiçbir anlamı yok burada. Şerit çizgileri dekoratif, trafik ışıkları tavsiyelik. Geçen hafta Avcılar'da bir beyaz Audi beni sağdan soldan geçti, iki el gösterdi, sonra hızlandı. Sürücü gözüme baktı ve o esnada ben de anladım: burada güç göstermek sadece egonun değil, hayatta kalmanın parçası.

Kamyonlar ise ayrı bir horror filmi. Küçük bir araçla yanlarında gitmek suç işlemekten daha riskli. Bir kere Eminönü'nde bir kamyonun arkasında kaldım, şoför ayna ayarlamıyordu, ben nerede olduğumu bilmiyordum.

Ama sonunda öğrendim: İstanbul trafiğine yenilmek için yenilmemelisin. Agresif olacaksın, ama kontrollü agresif. Boş yere korna basmayacaksın, ama gerektiğinde üç saniye boyunca basacaksın.

Benzinli mi dizel mi elektrikli mi

2015'te bir Renault Fluence Dizel aldım, 1.5 litre, manuel. O zamanlar herkesle aynı şeyi düşünüyordüm: uzun mesafe yapacaksan dizel, şehiriçi gideceksen benzin. Kafamda formül vardı, siyah beyaz bir dünya. Dokuz yıl sonra bu formülü çöpe attım.

Dizel yıllarında Ankara'da yaşıyorum, günde 80-100 kilometre gidip geliyorum. Fabrikalar, imalat siteleri, lojistik merkezleri arasında dolaşıyorum. Dizel ekonomik, o doğru, ama Ankara'nın kışında arabanın altında buza alıştım. Soğuk havada motor başlamıyor, gün ortasında yakıt jeli oluyor. Servise gidiyorsun, "Dizel motorlar böyle" diyorlar. Parca fiyatları da şaka değil, enjektör temizliği 800 lira. Benzin arabasında 400'e çıkıyor.

Geçen sene bir Volkswagen Golf Benzin 1.6 test ettim, arkadaşımın arabası. Şehiriçi kullanırken çok rahat, motor sessiz, gaz pedalı cevap veriyor. Ama 100 kilometrede 7.5 litre yakıyor, aylık yakıt gideri beni korkuttu. 2024'te benzin 35 liraya yakın, hesap yapınca dizel hâlâ daha ekonomik, ama fark kapanıyor.

Elektrikli arabaları da inceledim, Tesla fiyatları beni güldürdü. Bir Model 3 alacak param yok, ama Renault ZOE'ye baktım. 400 kilometre menzil, evde şarj edebiliyorsun. Ankara'da elektrik gideri dizel yakıtından üçte bir, ama batarya değişimi 8-10 bin euro. Daha on sene kullanacak mı aracı, bu soruya cevap veremiyorum.

Şu anda kararımı verdim: yeni araba alacaksam benzin. Dizel motoru hepsi bitirdim, soğuk havada hassas, parça pahalı, serviste çekemiyorum artık. Benzin daha pahalı yakıyor ama motor sade, hatasız, parça ucuz. Elektrikli araç ise daha 5-6 sene bekliyorum, batarya teknolojisi düşsün fiyatı, şarj istasyonları yaygınlaşsın. Ankara'da şu anda elektrikli araba sahibi olmak, çiftçi olmaktan farklı değil, çiftlik kurman gerekiyor.

İlk arabayı almak dediğin şey aslında bir karşılaştırma oyunu. Birisi rüya kuruyor, diğeri hesap makinesiyle oturuyor. Ben 2015'te Ankara'da Hyundai i20 almıştım, ikinci el, 95 bin kilometre. Satıcı "garajda tutulmuş" dedi ama lastiklerdeki çatlaklar başka hikaye anlatıyordu. Aynı dönemde arkadaş Toyota Corolla'ya bakıyordu, aynı fiyat bandında ama 180 bin kilometre. Biz iki hafta boyunca farklı showroomlarda dolaştık. Hyundai'nin kredisi daha uygun ama değer kaybı acımasız, Toyota daha pahalı ama beş sene sonra satarken kimse "kaç kilometre" demeden alıyor. Benzin mi dizel mi diye tartışmak ise 2015'te çok saçmaydı, şimdi bile saçma ama o zaman çok daha saçmaydı. Sonunda ben Hyundai'yi seçtim, arkadaş Corolla'yı. Benim arabam üç sene sonra çöpe gitti, onun arabası hala yolda.

Sıfır araba almak için orta sınıf bir Ankara'lı'nın ne kadar çabalamak zorunda olduğunu biliyorum. 2019'da 140 bin lira biriktirdim, sıfır Fiat Egea'ya baktım, geriye 20 bin kaldı. Paranın yarısı vergiye gitti zaten. İkinci el aynı model 2015 yılı 85 bin liraya bulunuyordu, 4 sene kullanılmış ama tamam. Ama ben sıfırı tuttum çünkü garantisi vardı, motor kapısını kimse açmamıştı. Üç sene sonra satarken 2015 model ile aynı paraya çıktı. Sıfır arabaya verdiğim fazla parayı hiç geri almadım. İkinci el alsaydım o 55 bin lira farkı başka yatırıma koyardım. Şimdi baktığım zaman sıfır araba almak sadece ilk sahip olmak isteyenlerin lüksü. Akıllı olan ikinci eli 100 bin kilometre altından alıp 5-6 sene kullanıp satıyor.

Ankara'da 2019'da kiraladığım dairede ev sahibi, "su faturası ben ödüyorum, sen 3 gün duş al" demişti. Üç gün. Yazın 40 derece, ben 3 gün. Sonra Keçiören'de başka bir yerde, kiracı arkadaşım ise "balkon kapısını açarsan kira 500 lira artıyor, çünkü hava koşullarına maruz kalıyor" cümlesini yedi. Ev sahibi ciddi konuşuyordu, hiç şakası yoktu. Ankara'nın ücretleri zaten düşük, üstüne bu tür şartlarla karşılaşınca insan ya çıldırıyor ya da çok ucuz bir kuyuda yaşamaya razı oluyor. Geçen sene otomotiv sektöründe çalışan bir arkadaş, "ev sahibi bana işe gidiş saatlerimi sordu, çünkü asansörü sadece o saatlerde kullantırmak istiyormuş" dedi. Türkiye'de kiracı olmak bazen cezalandırılmak gibi geliyor.

Ankara'da 2015'te kiraladığım dairede ev sahibi, "sıcak suyu cumartesi sabahı açıyorum, o gün banyo yaparsınız" diye talimat vermişti. Diğer günler buz gibi su demek. Kış aylarında odasında elektrik sobası yakıyordum, kira 1200 liraydı. Sonra İstanbul'da bir eve baktığımda sahibi "komşular gıcıklı, ses çıkarırsan kira artar" dedi. Ses çıkarmamak derken, tuvaleti gece kullanırken bile susuz indirmem istemişti. Ankara'ya döndüğümde eski ev sahibi arayıp "emanet verdim sana, hala sahibiyim ben" dedi. Kaç ay sonra gözümü açtığımda, sözleşmeyi uzatmayıp başka birine 500 lira daha fazlaya vermişti. Ev sahibi kiracı ilişkisinde her taraf kendi kuralını koyuyor, yazılı sözleşme de bir kağıt parçası oluyor sadece.

Sosyal medya bağımlılığından kurtulmak mümkün mü, yoksa sadece farklı bir bağımlılıkla mı yer değiştiriyor insan? Ben geçen yıl Instagram'ı sildiğimde ilk haftada saatlerimi harcadığım şey değişti sadece. Telefonuma bakmak yerine dizüstü bilgisayarımı açmaya başladım, YouTube'da video izledim. Sosyal medya çıktı, ama ekran bağımlılığı kaldı. Şimdi akşam 11'de yatıyorum, sabah 6'da kalktığımda ilk iş elime telefon almamak değil, onu açmamak değil, hâlâ açıyorum. Sadece Instagram yerine Twitter'a giriyorum. Benim için bu farklı bir ilaç seçmekle aynı şey, hastalık aynı kalıyor. Belki de sosyal medya değil, başka bir şeyle meşgul olma ihtiyacı var insan içinde. Boş zamanla baş etmek, bu daha büyük sorunu çözmeden sadece platformları değiştirmek saçmalık.

Ankara’da otobüste cam kenarında oturuyorsun, yanındaki dayı “kızım eteğin kısa olmuş” diye fısıldıyor, sen de duymamazlığa yatıyorsun. Şirket yemeğinde “bu saatte evine nasıl döneceksin” diye soran patronun, seni asla gerçek ekipten saymıyor zaten. Geçen sene Ostim’de bir iş görüşmesine gittim, “kadınlar makineden pek anlamaz” dedi adam yüzüme. Yani erkek olsan fazladan bir marifetin olması gerekmiyor ama kadınsan süper kahraman gibi olman bekleniyor. Herkesin bir fikri var, kimse fikrini kendine saklamıyor. 2023’te hâlâ, araba kullanırken önünde yavaş gideni görünce “kesin kadındır” diyen abilerin memleketi burası.