veri_kurdu

Şifre hatırlamak modern yaşamın en absürd problemi. İnsan beynimiz 15 haneli alfanümerik kombinasyonu tutamıyor ama 2003'te izlediği bir dizi'nin bölüm sırasını hatırlıyor. Geçen ay Gmail şifremini sıfırlamak için 40 dakika harcadım. Güvenlik soruları soruyorlardı: "İlk evcil hayvanınızın adı nedir?" Şu an kaç tane köpeğim olduğunu unutmuşum, o dönemdekini hatırlamam imkânsız.

Biyometrik giriş sistemi çıkana kadar insanlar not defterine şifre yazıyordu. Masaüstünün altına yapışkan notlar, ofiste herkese açık. Şu anda da pek farklı değil çünkü "123456" veya "Şifre1!" türü kombinasyonlar hala en popüler. Veri ihlalleri raporlarında bunu görüyorum. İstatistik yalan söylemiyor: insanlar güvenlikten çok kolaylığı seçiyor.

Şifre yöneticileri de tam çözüm değil. Birisi "LastPass hack oldu" tweeti atınca herkes panikliyor. O anda aklıma geliyor: en güvenli şifre benim kafamda unutmuş olduğum şifre.

İnsan yazılım öğrenmeye başlamadan önce aslında neyi çözmek istediğini bilmesi gerekiyor. Ben de 2019'da bunu anlayamadım. Udemy'den bir Python kursu aldım, video izledim, "merhaba dünya" yazdım ve sonra ne yapacağımı bilemedim. Kurs bitirince boşlukta kaldım, çünkü hiçbir projesi yoktu, hiçbir sorunu yoktu. Sadece for döngüsü ve if-else yazıyordum, gerçek bir probleme uygulamıyordum.

Sonra değişti. Şirkette veri analiz işi çıktı, Excel dosyalarını otomatize etmem gerekti. O zaman Python'un ne işe yaradığını gördüm. Pandas kütüphanesini öğrendim, 500 satırlık tabloyu saniyede işledim. İşte o anda "aha, yazılım bu demek" dedim. Çünkü elimde somut bir hedef vardı, sadece teorik bilgi değil.

Yazılım öğrenmeye başlayacaksan git önce bir şey yap. Bir veri dosyası işle, bir web sitesini kısalt, bir oyun yaz. Hangi dili seçeceğini o zaman anlarsın. Boş kursları takip etmek zaman harcamaktan farksız.

kitap okuma alışkanlığını kaybetmek, başlamak kadar kolay değildir. ben 2015'te sabah metroda iki saatimi kitapla geçiriyordum, şimdi telefonda haber başlığı okuyup geçiyorum. fark, aniden değil; her hafta bir gün atladığında, sonra haftada iki gün olduğunda oluşuyor. geri dönmek istersen bir kitabı başla, tam bitirmeden. yarıda kalan bir kitap masanda durduğu sürece "ben okuyan biriyim" algısı kırılmaz. sonra bir gün sıkılırsan devam edersin.

Geçen yıl bir akıllı hoparlör aldım, sesle ışık açacaktım, müzik dinleyecektim. Üç ay sonra manuel anahtarla ışık açmaya döndüm çünkü "Hey cihaz" demekten daha hızlı ve güvenilir. Akıllı ev sistemi kurulumu sırasında internet kesildi, tüm cihazlar çalışmaz hale geldi. Oysa eski termostat mekanik, hiç sorun yaşamıyordu. Akıllı cihazlar veri topluyor, şirketlere bilgi satıyor, yazılım güncellemeleriyle bazen işlevlerini değiştiriyor. Bir Samsung buzdolabı örneğinde, güncelleme sonrası önceden çalışan özellik kaldırıldı. Maliyeti de yüksek, normal ürünün iki katı fiyatla satılıyor. Benim için gereksiz çünkü basit görevler için karmaşık sistemlere ihtiyacım yok.

Yurtdışından telefon getirip IMEI kaydetme çilesi

2024'te bir Samsung Galaxy S24 Ultra aldım Londra'da, 1200 sterlin. Türkiye'ye döndüğümde "120 gün içinde kaydettin mi?" diye sorular başladı. BTK sitesine girip IMEI numarasını kaydettim, sistem yeşil ışık yaktı. Ama Vodafone'a gittiğimde gülümsediler, "Sisteminizde kayıtlı değil" dediler. BTK ile operatörlerin veritabanları paralel dünyada yaşıyor sanki.

E-devlet üzerinden resmi kayıt için 31.692 lira harç istiyorlar. Telefonun fiyatı 55 bin lira civarında, harç yüzde 57'lik bir vergi gibi. Pasaport giriş damgasının silik olması, nüfus müdürlüğüne gitmek, polis merkezinin onayı, dekontu saklama... İşlem baştan sona 3 hafta sürdü. Boşuna uğraşmadığımı kanıtlamak için kâğıtlar doldurdum.

En kötüsü telefonun hattı aktif olmasına rağmen bir ay boyunca "ağda kayıtlı değil" uyarısı geldi. Operatör temsilcisi "BTK'ye yazmanız lazım" dedi. BTK de "Operatöre başvurun" dedi. Döngü tam bir siyaset yönetimi mekanizması. Şimdi telefonum resmen kayıtlı ama ben hala emin değilim.

Kasım 2023'te Hepsiburada'dan 29.500 liraya Xiaomi 13T aldım, 12 GB RAM'li versiyonu. Üç buçuk ay kullandıktan sonra söyleyebilirim ki bu fiyat bandında daha mantıklı tercih yok. Kamera gece modunda inanılmaz, telefona ışık olmayan ortamlarda uydu gibi davranıyor. Akşam 7'de çekilmiş bir fotoğraf vardı elimde, Instagram'da paylaşan arkadaş "hangi dış ışık kullandın" diye sordu. Işık yoktu, telefon vardı sadece. Şarj 40 dakikada tamamlanıyor, bu da beni en çok şaşırtan taraf çünkü sabah acele ettiğim günlerde hiç endişe yok. Samsung A55'i de göz attım, aynı fiyata plastik gövde almak içimden gelmedi. iPhone 30 bine kutusunu bile zor alır. Google Pixel desen Türkiye'de yetkili servis bulup da telefonu onarttırmak başlı başına bir macera. Xiaomi 13T, nostaljik bir seçim de aslında; 2017'de Mi 6 almışım, o zamanlar baklava gibi dayanıyordu. Şimdi aynı marka, aynı fiyat bandı, ama ekranı 120 Hz, pili 5000 mAh. Eski günleri hatırlıyor insan, ama yeni teknolojiye de sarılıyor aynı anda.

Yurtdışından telefon getirip IMEI kaydetme çilesi

2024'te Paris'ten iPhone 15 aldım, 1100 euro. Türkiye'ye dönerken bavulda taşıdığım telefon, kapıda bitmedi, işler başından sonra başladı. E-devlet'te IMEI kayıt sayfasına girdiğimde 7200 lira harç çıktı. Ziraat bankasından yatırdığımde dekontun fotokopisini alıp nüfus müdürlüğüne gittim. Müdür "pasaport damgası silik" dedi, polis merkezine gitmem gerekti. Orada da kimlik doğrulaması için başka evrak istedi. Üç gün sonra sistem "kayıtlı" gösterdi ama Turkcell'e gittiğimde operatör "ağda görünmüyor" dedi. BTK'nin sistemi ile operatörlerin veri tabanları senkron değilmiş. Bir hafta daha bekledi, sonunda çalıştı. Telefonun maliyeti 1100 euro, harç ve işlemler 8500 lira tuttu. Döviz kurunu düşün, bu telefon bana 12 bin lirayı buldu. Yerli pazar fiyatı 18 bin lira. Farkı kapatamadı.

Basılı kitap okuyorum çünkü e-kitapta sayfaları saymanın verdiği ilerleme hissi yok. Ekranda yüzde göstergesi var ama o, kitabın sonuna doğru geldiğini söylemekten başka bir şey yapmıyor. Kağıtta parmaklı sayfa çevirmek beynime "bitiriyorsun" mesajını daha net iletiyor.

E-kitaplar pratik, evet. 2021'de pandemi döneminde Kindle'dan 15 kitap aldım, hepsi cepte taşınıyor. Ama 2023'te basılı kitaplara geri dönüştüğümde fark ettim: e-kitaptan hatırladığım şey yüzde 40, basılıdan hatırladığım yüzde 70 civarı. Sayfanın fiziksel konumu hafızaya tutunuyor sanırım.

Gözümün de basılı sayfada daha rahat olduğunu kabul etmeliyim. Mavi ışın filtresi ne kadar iyiyse iyi, telefonda 45 dakika okumak akşamı berbat ediyor. Kitapla uyku saati daha sağlıklı.

Ekonomik açıdan kitap sahibi olmak pahalı ama e-kitap aboneliğini hiç bitirmiyorum. Okumadığım binlerce kitaba ödeme yapıyorum. İstatistiksel olarak basılı kitabı kütüphaneden almak en mantıklı seçim ama kimse bunu yapmıyor artık.

Kodlama öğrenip kariyer değiştirenleri uzaktan izleyen biri olarak, bu yolu seçenlere genelde iki şekilde rastladım: İlki, beyaz yakalı bunalımıyla HR’dan, satıştan, hatta hukuk gibi alanlardan istifa edip kendini Stack Overflow başında bulanlar. İkincisi, okulda bilgisayar mühendisliğini kazanamayınca başka bir bölümde sıkılıp yıllar sonra YouTube videolarıyla sıfırdan başlayanlar. Ben ikinci grubun kenarında dolandım bir süre. Finans kökenliyim, 2017’de Excel’in “formül izleme oku” özelliğini çözdüğümde bir aydınlanma yaşadım. O dönem veriyle haşır neşir olduğum için “Python öğrenmek lazım” cümlesi bir yerden kafama kazındı.

Kodlama işini dışarıdan bakınca basit gören çok. Sanki üç video izleyince front-end geliştiricisin. Felsefi olarak bana ilginç gelen şu: Kod öğrenmek, modern anlamda bir “zihni yeniden formatlama” meselesi. Eskiden yazılımcı olmak için istatistik ya da mühendislik geçmişi şart zannedilirdi. Şimdi İngiliz Dili ve Edebiyatı mezunu bile Javascipt kursunda yanımda oturuyor. Onun bakışıyla benim bakışım arasında ciddi bir fark var. Benim için veri bir düzenleme meselesi, onun için ise iletişimin yeni bir kanalı. Kodun tarafsız bir araç olmadığını, her satırda yazanın geçmişini taşıdığını o masada daha iyi anladım.

Kariyer değiştirenlerle tanışınca, ilk bir yılda yaşanan “ben ne yaptım” krizinin neredeyse evrensel olduğuna şahit oldum. Kod yazmak, hele hele yeni başlayan için, her gün ekrana bakıp “nerede hata var” sorusunu 6 saat tekrar etmek demek. 2020’de bir online bootcamp’e yazıldım. Gece 2’de Slack kanalında “for döngüsü neden dönmüyor” diye tartışan bir grup insan, sabaha karşı uykusuzluktan saçmalamaya başlıyor. O anlarda, kod yazmanın disiplinli bir yalnızlık gerektirdiğini fark ettim. Takım işi var evet, ama başlangıçta çoğu şey bireysel mücadele.

Ekonomik tarafını atlamamak lazım. Türkiye’de 2021’den beri yazılım kursları patladı. “6 ayda yazılımcı ol, maaşın 30 bin lira” sloganları piyasayı doldurdu. Gerçek şu ki, bootcamp mezunu olup ilk işini bulanların oranı yüzde 20-25 civarı. Geri kalanlar ya eski işine dönüyor ya da başka ülkelere başvuru peşine düşüyor. Benim çevremde, 2022’de bankacılığı bırakıp Berlin’e taşınan biri oldu. Aylarca freelance işler kovaladı, sonunda bir startupta junior pozisyona girdi. İlk üç ayda üç defa iş değiştirdi. “Kodlama özgürleştirir” mottosu her zaman gerçek olmuyor, bazen daha sıkı zincir demek.

Sosyal medya bağımlılığından kurtulmak için ilk adım bağımlılığın ne olduğunu görmek. Ben 2019'da fark ettim, sabah gözlerimi açar açmaz telefonumu kontrol ediyorum. Yatakta 15 dakika yatıyorum, Instagram'da 45 dakika geçiyordu. Notlarımda yazmışım: "Saat 7.45'te uyandım, 8.30'da kalktım, arası boş." Boş değildi tabii, kaydırıyordum sadece.

İlk çıkış denemelerim başarısız oldu. Uygulamayı siliyorum, bir hafta sonra yeniden kuruyorum. Nedeni basit: beynim dopamin arıyordu. Yemeğe gidiyorum, beslenme yazıları okuyorum. Kitap alıyorum, o kitabın kaynağını Instagram'da araştırıyorum. Telefonsuz olmak imkansız görünüyor çünkü gerçekten imkansız değil, sadece zor.

Sonra farklı bir yol denedim. Uygulamaları silmek yerine erişimi zorlaştırdım. Telefon ayarlarından Instagram'ın bildirimlerini kapattım, ardından uygulama başlatıcıdan kaldırdım. Açmak istiyorum, telefonun ana ekranında arayamıyorum, Google Play'den indir, kurulum bekle. Üç adım fazla, ama bu üç adım yeterli oluyor. İlk ay 15 dakikada bir açmak istiyorum, sonra saate çıkıyor, sonra günde bir kez. Beş ay sonra açıp kapattığımda bile haz almıyorum.

Şu an daha çok yer tanıyorum. Kahvede oturdum, duvarı gözledim. Detay görmek alışkanlık ister. Çevremin renkleri, insanların konuşmalarındaki tonlar, kendi düşüncelerim. Algoritma yerine kendi kafamı refresh'liyorum. Hızlı değil, ama dönüş var.

Netflix'te 2019 yılında izlediğim bir Skandinavyan krimi serisinde Türkiye sahnesi vardı. Dizi Stokholm'de geçiyordu ama Türkiye'ye gelen karakterler için arkaplan müziği birdenbire Ortadoğu enstrümanlarına dönüştü, görüntüler de sisli ve sarımsı filtreli hale geldi. Sanki ülke değişince zaman da geri gitmişti. Daha ilginç olanı karakterlerin konuştuğu Türkçe yazılı dialoglar vardı, hiç bir kelimenin anlamı yoktu, yazı tipi de yanlış seçilmişti. O sahnelerden sonra dizinin imdb puanı niye düştüğünü merak etmeye başladım. Yabancı yapımcıların Türkiye'yi hep bir "dekor" olarak gördüğü belli, gerçekliğe hiç ilgileri yok. Istabul'u Paris gibi çekmek için uğraş veriyorlar ama Ankara veya İzmir'i göstermek gerekince "yeter, Marmara Denizi'ni tekrar kullanalım" diyip geçiyorlar. Geçtiğimiz ayda bir dizi daha gördüm, Türk karakterin çalıştığı ofis gerçekten Dubái'de çekilmişti, ama script "İstanbul'da" diyordu. Kimse fark etmezse etmez mantığıyla ilerliyor bu işler.

2018 yazı, İstanbul Anadolu yakasında ilanlardan bir Clio buldum. Sahibinden dediler, adam galerici çıktı. Arabanın orijinal kilometresi 104 binmiş, airbag kapağı el işçiliği silikonla yapıştırılmış. Korneye basınca farlar yanıyor, Bluetooth’un yerinde sigara izmariti var. Ekspertiz raporunda “sağ ön çamurluk değişen” yazınca adam, “zaten sol tarafta sıkıntı yok” dedi. Arka koltuktaki döşemede saçma bir ay yıldız deseni, belli ki dövmeci çırağı el atmış. 32 bin liraya razı geldim, iki hafta sonra şanzıman dağıldı.

Lisbon'da bir otelde uyandım, saat 06.30, jet lag var. Netflix açtım, "Barbie" filmini izledim. Tam iki saat boyunca pembe ekran, pembe diyaloglar, pembe hiçbir şey. Margot Robbie güzel ama film onun güzelliğini bile mahvetti. Sahne geçişleri bir çocuğun colaj projesi gibiydi. Müzik, müzik, müzik—sanki seyirci dikkat dağılsın diye korkuyorlardı. Ortasında ayakkabı satın alma sahnesi vardı, 8 dakika. Ayakkabı. Filmin sonunda odada yalnız oturdum, saatimi kontrol ettim. Gerçekten 121 dakika geçmiş miydi? Yazı yazarken bile sinir oldum. Arkadaş tavsiye etmişti, "çok eğlenceli" demişti. O arkadaş şimdi bana farklı gözüküyor.

Yabancı dizi yapımcıları Türkiye'yi gösterirken garip bir formül takip ediyor. İstanbul'da 48 saat çektikten sonra tüm ülkeyi anladıklarını sanıyorlar. Geçen yıl Amazon Prime'da izlediğim bir spy thrillerinde ana karakter Ankara'da bir kafede oturuyordu, arka fonda Galata Kulesi vardı. Coğrafya hiç sorgulanmamış, yazarın haritası sadece İstanbul'un sinema kartpostallarından ibaret. Türk iş insanı karakteri ise hep aynı: ya milyarder mafya babası, ya da kızı kaçırıp Avrupa'ya satacak olan tip. Ortada, normal bir mimar veya yazılım şirketi sahibi hiçbir zaman yoktur. Dizi yapımcıları İstanbul'un dışında Türkiye'nin başka bir yeri olduğunu, insanların normal işler yaptığını, şirketlerin yasal yollarla çalıştığını görmek istemiyorlar sanki. Belki de izleyicileri de bu basit stereotipleri tercih ediyor. Ülke imajı değil, pazar tasarımı sorun.

İkinci el araba alırken öğrenilen acı dersler

Geçen yıl Ankara'da 2015 model bir Corolla'ya baktım. Satıcı "tek sahibi, garajda bekletildi" dedi. Test sürüşünde motor titremesi vardı ama ses çıkartmadım, fiyat iyi görünüyordu. Anlaşmayı yaptık, sonraki hafta motor yağı sızıntısından dolayı 4500 lira harcadım. Daha kötüsü, klima sisteminde bakteri vardı, yaz başında 2800 lira daha çıktı. Mekanikle konuşunca "bu araçlar böyle gelir, test sürüşünde anlaşılmaz" dedi. O an fark ettim; satıcının güzel sözleri ile araç durumu arasında dağ kadar fark var. Şimdi ikinci el alırken mekanik yanıma alıyorum, fiyat pazarlığından çok teknik rapor önemsiyorum. Gözle görmediğim şeyler cebimi boşaltan şeyler oluyor çoğu zaman.

Yabancı yapımcılar Türkiye'yi gösterirken hep aynı palete dönüyor: İstanbul, camiler, pazarlar, dramatik müzik. 2015'te Amazon Prime'da izlediğim bir gerilim dizisinde Türk karakterin evinin duvarında Osmanlı miğferi vardı. Adamın İstanbul'da modern bir apartmanda yaşadığını söylüyorlardı ama salon bir müze gibi düzenlenmişti. Bunun komik tarafı değil, yapımcıların Türkiye'yi zaman dondurmuş bir müze olarak görmesi. Biz 2024'te yazılım şirketleri kuruyor, kripto ticareti yapıyor, veri merkezleri açıyoruz ama ekranda hep eski Türkiye oluyor. Belki de dış dünyanın bizimle ilgili bilgisinin çoğu 30 yıl önceki turist rehberlerinden geliyor. Türk karakterler ya süper zengin mafya patronu ya da gözü dönermiş çete üyesi olarak yazılıyor, ortası yok. Bunu fark ettikten sonra artık bu dizileri başka şekilde izliyorum: Türkiye'nin nasıl gösterildiğine değil, Batı'nın kendisi hakkında ne düşündüğüne bakıyorum.

Eski Türk filmlerindeki repliklerin çoğu mantık beklememekle beraber, bir duygusal manipülasyon aracı olarak tasarlanmıştı. "Senin için bu bedeni feda ederim" ya da "Kaderimiz farklı yazılmışsa ne yapabiliriz" gibi cümleler, karakterin psikolojisini açmak yerine seyirciye bir melankoli aşılamayı amaçlıyordu. Ben bu filmleri ilk kez 2003'te bir komşunun evinde VHS'ten izledim; oyuncular gözlerini kısa kısa açıp kapayarak konuşurken, ben sırf yüz ifadesinden ne dediğini tahmin etmeye çalışıyordum, söyledikleri kelimeler neredeyse ikincil kalıyordu. Arkaplan müziğinde ney seslendiğinde repliklerin etkisi 10 kat artıyordu. Bu sahnelerde sözcük seçimi değil, söyleme şekli belirleyiciydi. Oyuncu "Seni unutamam" dediğinde, aslında "Çok acı çekiyorum" diye bağırıyordu.

Yapay zekanın hayatımıza etkisi

2016 yılında ilk kez ChatGPT benzeri bir şeyle tanıştığımda, aslında o kadar da etkileyici değildi. Bir makine öğrenmesi modeli daha. Ama son dört yıl içinde gördüğüm değişim başka. Şimdi sabah uyandığımda telefonumda yapay zeka var, bilgisayarımda var, hatta ev aletlerimde var. Geçen hafta bir tasarım dosyasını Midjourney'e verdim, 30 saniye içinde dört farklı versiyon geri aldı. Beş yıl önce bunu yapan biri için haftalarca beklerdim.

Nostaljik kısım işte burası. İnsan beynine güvendiğimiz zamanları hatırlıyorum. Bir sorunun cevabını bulmak için kütüphaneye giderdim, kitapları karıştırırdım, belki de cevabı bulamazdım. Şimdi her şey anında. Bir Excel tablosunun formülünü yazamadığımda yapay zeka yazıyor, bir yazının ton ayarını bilmediğimde ona soruyorum. Rahatlık var ama aynı zamanda bir kayıp var. Kendi bilgimize güvenme kabiliyetinin yavaş yavaş erozyona uğradığını hissediyorum.

İş tarafında ise hiç duygusal değilim. Veri analisti olarak çalışan bir arkadaşım geçen ay işten çıkarıldı. Şirketi yapay zeka modeline geçti. Onun yaptığı işi şimdi bir algoritma yapıyor, daha hızlı ve daha ucuz. Elbette daha az yaratıcı, daha az insani, ama işveren umursamıyor. İstatistik budur.

Bana soracak olursan, yapay zeka geri gelmeyecek. Ama hangi yapay zeka olacağını, kimin kontrolünde olacağını bilemiyorum. Hızlı gelişiyor, yönetişim geç kalıyor.

Netflix yorgunluğu, seçim fazlalığından çok seçim felaketi yaşamak demek. Geçen ay cuma akşamı 19.45'te açtım, saat 22.30'da kapatıp uyudum. Ara sıra tıklayıp baktığım dizi başlıkları arasında saat geçti. Bir dizi 8 dakika, diğeri 34 dakika izledim. Üçüncüsüne başlamaktan vazgeçtim çünkü açılış müziği hoşuma gitmedi. İki saat scroll ettim ama "tam aradığım bu" diye hiçbir şey bulamadım. Kütüphane büyüdükçe karar verme imkânsız hale geliyor. Algoritmalar bana benzer şeyler gösteriyor ama ben benzer şeylere artık tahammül edemiyorum. Kore dizisi, romantik komedi, seri katil belgeseli. Hepsi aynı kalıptan çıkıyor. Ücret her ay kesiliyor, içerik değişmiyor.

Bu tartışma bana hep Platon’un mağara alegorisini hatırlatıyor. iPhone kullanıcıları mağaranın dışındaki “aydınlanmışlar” gibi davranıyor, Android’ciler ise zincirlenmişlerin özgürlük arayışıyla sistemin her köşesini kurcalıyor. 2020’de aldığım iPhone SE’nin sade menüsüyle, Android’de yıllarca uğraştığım widget savaşları arasında bir uçurum var. iPhone’da her şeyin tek tip oluşu bana bazen distopik geliyor, ama stabil çalışıyor. Android’de ise, 2015’te kullandığım LG G4’te yaşadığım bootloop faciasından sonra özgürlüğün bedelini iyi biliyorum. Herkes kendi gerçekliğinde yaşıyor, teknolojinin ideolojisi eksik olmuyor.

2015'te, ekonomi bölümündeyken "The Big Short"u izledim. Mortgage krizini açıklayan sahne sırasında, anladım ki ben de tıpkı filmde gösterilen insanlar gibi sistem içindeyim ama hiçbir şey anlamıyorum. O akşam not defterime "finansal okuryazarlık" yazdım. Ertesi hafta Excel'e para takip etmeye başladım. Sonraki beş yıl boyunca her aldığım kredi, her yatırım kararında filmdeki karakterlerin yüzlerini hatırladım. Şimdi veri analisti oldum, ama kökeni o filmdir. İzlediğim sırada hiç düşünmedim ama o gece kariyer yönümü belirledi. Film değiştirmedi beni, ama gözlerimi açtı. Başka şeyleri görmemi sağladı.

2011'de twitter'a ilk kaydolduğumda gündem hep şehit haberleriyle doluydu. sokaktaki hava o kadar sert değildi, ekranla gerçek arasında net bir ayrım vardı. şimdi ise seçim gecesi ankara’da, 2023’te, insanlar sokaktan çok instagram’dan sonuç bekledi. bilgiye erişim hızı arttı ama kafa karışıklığı da arttı. 90’ların dedikodu kültürü, facebook gruplarında yeniden doğdu. herkes uzman, herkes haberci oldu. algoritmalar insanı kendi yankı odasına hapsetti. artık tartışma değil, linç kültürü baskın. nostalji gibi olacak ama msn dönemi daha insani geliyordu bana.

Tek başına yaşamanın kimsenin anlatmadığı tarafları

Ankara'da ilk dairemi tuttuğumda kira 1200 lira, eşyalar ikinci el pazarından. Ilk hafta yemek yapma rutini yoktu, sadece tost makinesi ve kettle var. Saat 2'de uyandığımda evde kimse olmadığını fark etmek tuhaf bir şey, hem rahatlık hem de boşluk hissi birlikte geliyor. Annemin aradığı günleri saydım, 15 gün sonra mesaj attı "unutmuş musun bizi". Çamaşırları yıkamayı öğrendim çünkü kimse dikkat etmeyecekti, hata yaptığımı da kimse bilmeyecekti. Pazar sabahları kendime kahve yapıp balkondan insanları izlerdim, hepsi biri için acele ediyordu, ben hiçbir yere acele etmiyordum. Duvarlara konuştuğum oldu, konuşmadığım günler de oldu. Sessizlik alışkanlık haline geldi, sonra ihtiyaç haline geldi.

Türkiye'de yapay zeka girişimleri, büyük teknoloji şirketlerinin gölgesinde büyüyor. 2023'te İstanbul'daki bir startup ekibiyle konuştuğumda, kurucusu müşteri hizmetleri chatbotları geliştirdiklerini söyledi. Şirketler bu botlara milyonlar harcıyor ama işin gerçeği şu: Türkçe dil işleme hala İngilizce kadar gelişmemiş. Bir yapay zeka modeli Türkçe'de cümle kurmaya çalışırken, İngilizce'de Shakespeare yazabilir. Bu fark, Türk girişimcilerin veri eksikliğinden kaynaklanıyor. Açık kaynak projelerden tutun da finans teknolojisine kadar, çoğu girişim batı kaynaklı modelleri uyarlayıp satıyor. Kendi temel teknolojisini geliştiren sayılı. Benim gözlemlediğim kadarıyla, buradaki yapay zeka girişimleri bir köprü rolü oynuyor. Küresel teknoloji ile yerel pazarı bağlıyor ama kendi keşif yolculuğunda değil.