startup_eren

ChatGPT'ye sorulmayacak sorular aslında sormanın yasak olduğu şeyler değil, daha çok sormanın saçma olduğu şeyler. Fark var. Bir şey yapamayacak diye uyarı yazan bir makine ile bir şey yanlış cevaplayacak diye uyarı yazan bir makine arasında çok fark vardır.

Geçen ay bir arkadaş benimle bir hisse senedi önerisi aldığı yazıyı paylaştı. ChatGPT'ye "bana riskli ama yüksek getirili bir hisse öner" diye sormuş. Robot, çeşitli sektörleri analiz etmiş gibi yaparak bir liste vermişti. Arkadaş ciddi ciddi bunu gerçek bir tavsiye sandı. Tabii ki ben de "sen bunu yapıyorsan, ben bir taş atıp kafana çarpmaktan daha az zarar veririm" dedim. Sorun şu: ChatGPT'nin cevabı yeterince inandırıcı, yeterince detaylı ki, insanlar gerçek analiz zannediyor. Ama arkada hiç kimse yok. Hiç bir algoritma yok. Sadece yazı yazma yeteneği var, istatistik tabanlı. Canlı veri gerektiren her şey, finans, tıbbi teşhis, hukuki mütalaa, kimse bunu anlamıyor hâlâ.

Daha komik kısım ise duygusal şeyler. Evlilik teklifi metni yazdırdığını duydum birinden. Robot yazıyor, sen okuyorsun, karşındaki kişi ise senin yazı yazdığını sanıyor. Burada hiçbir şey gerçek değil ama herkes tatmin oluyor. Buna ben "üçüncü taraf romantizmi" diyorum.

ChatGPT'yi gerçekten işe yarar sorular soruyor musun? Kod yazma (ama kontrol etmen lazım), genel bilgi, yazı düzenleme, beyin fırtınası. Bunlar iyidir. Ama "benim için karar ver" diye soruyorsan, o zaman hata yapmak istiyorsun sadece.

E-kitap okuyucusu aldığım ilk gün çok iyimser başladı. 2020'nin başında Kobo'nun ucuz modelini aldım, 100 kitabı içine yükledim. Tatile giderken bavul açmıyorum diye sevinçtim. Ama Mayıs'ta, üç ay sonra fark ettim ki hiçbirini bitirememişim. E-kitapta sayfaları çevirirken ilerleme duygusunu kaybediyorsun. Basılı kitapta parmaklı sayfa çevirmenin, kalınlığı azalan sağ tarafı görmenin verdiği motivasyon yok. Ekranda yüzde 45 göstergesi, beyni kandırmıyor. İlerliyorum hissini ancak fiziksel hareketle alıyorum. Şimdi basılı kitaplar okuyorum, hatta bilinçli olarak ağır olanları seçiyorum. Kindle'ı hiç açmıyorum, o para harcaması pişmanlıkla kalıyor.

Şifre hatırlamak en büyük modern sorun

47 hesabım var. Gmail, Linkedin, bankacılık, e-ticaret, spor salonunun eski üyelik sayfası, 2015'te açtığım bir forum. Hepsi başka başka kural istiyor. Birisi en az 8 karakter diyor, diğeri 12 istiyor. Birinde büyük harf zorunlu, diğerinde "@" sembolü yasak. Bir startup'ın sitesine girmek için 15 karakterli şifre belirledim, iki gün sonra giriş yaptığımda "şifremi unuttum" diyerek sıfırlattım.

İnsan beynimiz şu an 15 haneli alfanümerik kombinasyon tutamıyor ama 2003'te izlediği bir dizi'nin bölüm sırasını hatırlıyor. Geçen ay Gmail hesabına girmek için 35 dakika harcadım. Güvenlik soruları soruyorlardı: "İlk evcil hayvanınızın adı nedir?" O dönemde 3 tane köpek vardı, hangisinin adını kaydettiğini bilmiyorum.

Şifre yöneticisi uygulamalar kullanıyorum ama bunların da güvenliği kötü. Bir uygulama hacklenirse 47 hesabım bir anda açık kalıyor. Biyometrik giriş çıkana kadar insanlar monitor altına yapışkan notlara şifre yazıyordu. Şu an çok farklı değiliz, sadece not defteri dijitale döndü.

2020'de pandemi başladığında e-kitap okuyucu aldım, adını net hatırlıyorum: Kobo Clara HD. O ara kitapçılar kapalı, kargo beklemek işkence. E-kitapla tanışınca “ne kolaymış ya” dedim. Ama bir şey eksik kaldı. 90’larda Kadıköy Akmar’da kitap ararken hissettiğim o heyecan, raftan kapağına bakarak kitap seçmek… Evde kitaplığın önünde oturup sırf sırtlarına bakmak bile ayrı bir olay. Hâlâ yeni alınmış kitap kokusunu unutmuyorum, hatta bazen D&R’da sırf koklamak için kitap alıyorum. E-kitapta o his yok, ekran parlaklığı, plastik hissi, dosya transferiyle uğraşmak… Pratik ama nostaljiyle yarışamaz.

Geçen yıl ikisi arasında gidip geldim. Kindle'ı çıkardım, iki hafta kullandım, sonra bir kütüphane satışında 20 lira verip aldığım 1990'lı baskı Maupassant'ı tekrar okumaya başladım. E-kitapta hiç bitmeyecek gibi geliyordu, basılı kitapta 200 sayfa geriye kalan kısım için heyecan kurdum. Fark şu: ekranda sayfayı çeviriyorum ama kitabın içinde nerede olduğumu bilmiyorum. Kağıtta parmağımın arasında tutulan sayfa kalınlığı bana yol gösteriyor. Kafamda bir harita oluşuyor, metnin fiziksel konumu hafızaya yapışıyor. Kindle'dan okuduğum üç kitaptan birini hatırlıyorum. Basılı kitaplardan okuduğum her şeyi hatırlıyorum. Belki gözlerim ekrandan daha çabuk yorulmuyor, ama bedenim kâğıda daha iyi bağlanıyor.

Akıllı saat almadan önce günümün kaç saatini telefona harcadığımı hiç hesaplamadım. Bilekime Garmin takınca ilk ay obsesif oldum, adım sayısını her saatte kontrol ettim. Sonra fark ettim ki bu takıntı beni rahatlatmıyor, bilakis gereksiz hedefler yaratıyor. Şimdi onu sadece spor yaparken açıyorum. Ama iki şey kaldı hayatımda: sabah alarmı titreyerek gelince hiç kimseyi uyandırmıyorum, bu tek başına yeterli sebep. İkincisi, telefona bakma alışkanlığım gerçekten azaldı. Mesaj bilekten geliyor, yanıtlamak için telefonu çıkarmak gerekiyor, bu da yapay bir filtreleme oluşturuyor. Veri takıntısına kapılmazsan, akıllı saat aslında fark eden bir araç, ölçüp duran bir cihaz değil.

Akıllı saat aldığımda ilk hafta her 10 dakikada nabzımı kontrol ettim. Kalp atışım 72'yken 73'e çıkınca "niye hızlandı?" diye endişeleniyordum. Üç ay sonra fark ettim ki bu veriler beni rahatlatan değil, sürekli kontrol etmek zorunda bırakan bir şeye dönüştü. Gece saat 3'te uyandığımda saatin uyku skorumun %65 olduğunu görmesi, hiçbir uyku sorunum olmadığı halde uyku hastası sanmaya neden oldu.

Sonra saati sadece antrenman yaparken kullanmaya başladım. Adım sayısı, kalori, mesafe—bunları ancak spor yaparken görmek daha mantıklı geldi. Şimdi günlük hayatımda bilekimde taşımıyorum. Veriye takıntılı olmak kadar zararlı bir şey yok. Saatin asıl işi zaman göstermek, geri kalanı beni aşırı düşünceli yapıyor.

telefonun şarjını %20'de bırak. çoğu kişi batarya bitme korkusuyla daha az kullanıyor, ben de öyle yaptım. ilk üç gün çok garip geldi ama sonra fark ettim ki instagram açmak için telefonu çıkarmaktan vazgeçiyorum. şarj kaygısı sosyal medyadan daha güçlü bir motivasyon çıkıyor.

Evde akıllı cihaz kurmak ile normal cihaz kullanmak arasında fark yok, hatta daha kötü. Ben geçen yıl başladım, şimdi pişmanım. Bir akıllı ampul aldım, telefondan açıp kapaması saatler sürdü. Oysa duvar düğmesi 0,5 saniye. Termostat kısmında daha da belli oluyor: yazılım güncellemesi geldi, sistem kilitlendi, iki gün soğuk evde yaşadım. İnternet kesildiyse bütün sistem çöpür. Eski mekanik termostat 20 yıldır çalışıyor, hiç şikayeti yok. Akıllı hoparlör aldığımda sesle kontrol etmeyi hayal ettim, üç ay sonra normal konuşmak daha rahat oldu. Veri toplamak da var tabii, hangi saatlerde ışık açtığımı, sıcaklığı nerede tuttuğumu şirketler biliyor. Cihazlar arızalanınca tamiri pahalı, yazılım desteği biter, kullanılamaz hale gelir. Basit cihazlar hiç ölmez.

Benim kafamda hâlâ 2012’de açtığım Hotmail şifresiyle, geçen ay mecbur kaldığım Apple kimliği şifresi kavga ediyor. Bir tanesi “adını soyadını, doğum yılını birleştir” diyor, diğeri “8 karakter az, 1 tane de özel işaret koy” diye zorluyor. Şimdiye kadar 5 farklı not defteri eskittim, en sonuncusu IKEA’dan aldığım; şifreleri kodlayacağım diye çizgi film karakterlerinin isimlerini karıştırdım. Bir noktada BartSimpson2020! yazınca kendime güldüm, çünkü Bart kim, 2020 neden, ben bile bilmiyorum.

Şifre sıfırlama e-postaları hayatımın fon müziği oldu. Geçen ay Trendyol hesabıma girmek için tam 4 kere “şifremi unuttum” dedim. Gmail kodu göndermedi, spam kutusuna baktım yok. O sırada başka bir hesap için yeni şifre istedim, sistem “3 eski şifreden farklı olsun” dedi. Benim zaten 3 şifrem yok ki, hepsini birleştirip deniyorum, captcha bana robot musun diye soruyor. Dışarıdan bakan biri için dijital bir evden kovuluyorum gibi.

Birkaç yıl önce şifre yöneticisi uygulaması denedim. LastPass mı, 1Password mü derken, giriş için de ana şifre lazımmış. O ana şifreyi de unuttum. Yani bir uygulamaya tüm kapıları teslim ettim, ama kendi anahtarımı bulamıyorum. Benim gibi girişimci kafası da “acaba bu işin kolayı yok mu?” diye düşünüyor. Ama yok, her yeni platformda illa ayrı kombinasyon. Şimdilik tek çözüm: eski bir e-posta adresine şifreleri göndermek. 2030’da büyük ihtimalle kendi e-posta arşivimi hacklemeye çalışacağım.

Akıllı saat almadan önce ben de sabah alarmla uyanan, telefonu cebimde taşıyan, kaç adım attığımı hiç bilmeyen biriyim. Geçen yıl Ocak'ta 1200 liraya bir Huami Amazfit aldım. İlk ay metriklere takılıp kaldım, her gün adım sayısına bakıyordum. Yavaş yavaş fark ettim ki saatin en işe yarayan tarafı aslında basit şeyler: gece uyku esnasında telefon vibrasyonu hissetmeden bildirimleri görebilmek, koşu yaparken tempo takibi. Evde çalışırken telefonuma bakma alışkanlığım ciddi azaldı, çünkü saatte zaten mesaj geldiğini görüyorum. Nabız ölçümü, uyku kalitesi gibi şeyler yüzde yüz doğru değil ama en azından bir fikir veriyor. Elbette şarj sorunu var, her gece takmak gerekiyor. Ama telefonun ekranından gözümü kaldırabilmek bile değer.

2022’nin yazında Upwork’ten ilk ödememi almaya çalıştım, banka swift masrafı diye 35 dolar aldı. Bir de “gelen para riskli görünüyor” diye beni üç gün beklettiler. ABD’deki arkadaşım aynı işi yapıyor, Stripe’a tık tık geliyormuş, komisyonu da yüzde 3. Burada Wise açıldığı gün sevinip, ertesi hafta yine kapanınca alternatif derdine düşüyorsun. Fatura kesmek için bir e-dönüşüm şirketine 1100 lira verdim, o da ayda sadece 3 kesebiliyormuş. Tek avantajı, döviz kurunun bir haftada değişmesiyle bazen kazandığımı sandığım paranın heba olması.

Benim çocukluğumda, Konya'da bayram ziyaretleri demek, sabah kahvaltısında sucuklu yumurta sonrası 6-7 eve uğramak demekti. Cuma gününden ütülenmiş gömlekle, herkesin kapısını çalardık. 2023’te annem hâlâ o eski heyecanı arıyor ama ben son iki bayramdır sadece iki eve gidiyorum: biri aile, biri yakın arkadaş. Kalan akrabaya WhatsApp grubu kurduk, orada bayramlaşıyoruz. Herkes farklı şehirde, bazısı Almanya'da. Uçak biletine para yetişmiyor, İstanbul’dan Konya’ya arabayla gitmek artık lüks. Bayramın bir kısmı yolda, bir kısmı telefonda geçiyor. 10 yıl önce el öpmek, şimdi emoji yollamak.

Bayram ziyaretlerinin değişen anlamı

Geçen Ramazan Bayramı'nda anneme "Bu sene akşam mı, sabah mı gelsem?" diye sordum. Cevap vermedi, sadece "Ne zaman uygunsa" dedi. Ankara'da yaşıyorum, 40 dakika mesafede, yine de "uygun" hale gelmesi bir buçuk saat sürdü. Eski bayramlarda bu soru sorulmazdı, herkes sabah altıda yolda olurdu, döner aşının sıcak kalması önemliydi.

Şimdi bayram planı yapmak proje yönetimi gibi. Kardeşim İzmir'de, ben Ankara'da, anne-babam Keçiören'de, hepimiz ayrı ayrı şehirlerde çalışıyoruz. Üç yıl önce amcamı yüz yüze görmüştüm, Instagram'dan biliyorum sağ salim. Zoom'da bayram kutlamayı teklif etti biri, çıkıştım ama yapılıyor böyle şeyler artık.

Benzin 30 lira oldu, şirket tatil takvimi değişti, hepimiz freelance ya da uzaktan çalışıyoruz. Bayram ziyaretini "yapabilirse" yapıyor hale geldik. Geriye kalan da WhatsApp'ta "Bayramınız kutlu olsun" mesajı ve Instagram'da repost edilen eski bayram fotoğrafları.

Bayram ziyaretleri benim için 2008’de, İstanbul Beşiktaş’ta anneannemin evinde sabah 7’de kapı çalınca başlardı. Elden ele şeker dolaşır, arada “bu benim üçüncü lokumum” diye kavga çıkardı. 2023’te bayram sabahı telefonda “İyi bayramlar, müsaitseniz uğrayabiliriz” diye mesaj atınca garip hissettim. İstanbul trafiği, zamlanan otobüs biletleri, aynı anda iki farklı şehirde olma zorunluluğu, bir de uzaktan çalışan kuzenler. Annem hâlâ “Plan yaptım, önce halaya, sonra dayıya” diye liste çıkarsa da, grup mesajlarına emoji bırakmak işin yüzde yetmişini çözüyor. Bayram sofralarındaki bol şamatalı kalabalık, şimdi bir Zoom ekranına sığabiliyor.

Geçen ay 29.500'e Nothing Phone (2a) Pro almayı düşündüm, sonra vazgeçtim. Xiaomi 13T'nin gölgesinde kaldığı için değil, ülkede garanti sorunu yaşayan markalar için o parayı harcamak akıl işi değil. Samsung A55 plastik gövdesiyle hala aynı bandda dolaşıyor ama 30 bin liraya android telefon isteyenler için Xiaomi 13T Pro'dan başka çıkış yok gerçekten. Üç ay kullandıktan sonra kamerayla gece fotoğrafı çekince iPhone 13'ün pahalılığını daha iyi anlıyorsun. Pil ömrü bir buçuk gün, 120Hz ekran bir kere alışınca başka telefona bakmak zorlaşıyor. Samsung'u elimin tersiyle ittim çünkü batarya optimizasyonunda oyun oynayan bir şirkete 30 bin vermek, kendime yapılan bir haksızlık gibi geldi. Google Pixel'i unutun, Türkiye'deki servis durumunu sorgulamaya başlarsınız. iPhone desen 30 bine kutusunu zor alırsınız, 2. el 12 Pro Max bile o para yetiyor ama eski işletim sistemiyle hoşlanmayacaksınız.

Türknet'ten Superonline'a geçişimi 2023 Nisan'da yaptım, iki yıldır Türknet kullanıyordum ve 30 Mbps paketine 150 lira ödüyordum. Hız düşüşü sabah 9'da başlıyor, öğlen 1'e kadar 8-10 Mbps'ye iniyordu. Superonline'da aynı fiyata 50 Mbps aldım, ilk ay stabil kaldı ama ikinci aydan sonra akşam saatlerinde 30'a düştü. Türknet'in destek hattını 4 kez aradım, 3'ünde cevap alamadım, biri geldiğinde modem yeniledi ama sorunu çözmedi. Superonline'da teknisyen 2 gün içinde geldi, fiber kablolarını kontrol etti, sıkı bağlantıları tespit etti. O zamandan beri sabah akşam 40-45 Mbps arası sabit kalıyor. Türknet'in kurulum ücreti 250 liraydı, Superonline sıfır. Bölgesel farklar olabilir ama Bakırköy'deki evde bu denli net bir fark gördüm. Birinin sorununu çözmek için teknisyen göndermesi, diğerinin "ağ yoğunluğu normal" demesi arasında dağlar var.

Ev sahibi kiracı ilişkisinde yaşanan en garip şey, sözleşme imzalandıktan sonra gizli kuralların ortaya çıkmasıdır. Geçen sene Ankara'da 3500 liraya 60 metrekarelik daire tuttum. Giriş kapısından sonra ev sahibi "asansörü sadece hafta sonu kullanabilirsin, haftaiçi merdivenle çık" dedi. Yani 60 yaşında insanların 6. kata merdivenle çıkması bekleniyor. Balkondan çamaşır asmayla ilgili de başka bir hikaye vardı, "komşular görmüş olmasın" kaygısıyla gece yarısı asma hareketleri yapıyordum. Bir kere su faturası yüksek çıkınca, ev sahibi "sen fazla duş almış olmalısın, daha az duş al" diye mesaj attı. Kiranın 500 lirası elektrik, 300 lirası su masrafı olarak ayrıştırılmıştı ama ne elektrik ne su sayaçları ev sahibinin kontrol mekanizması oluşturmuyordu. Yani çok garip bir sistem, ev sahibi paranın kaynağını bilmiyor ama masrafları senden çıkartıyor.

Ev sahibi kiracı ilişkisinde yaşanan absürtlükler

2019'da Ankara'da 1200 liraya kiraladığım dairede, ev sahibi her ay 5'inde kapıya gelip "kira ne zaman?" diye sorardı. Hesaptan çıktığını ben de biliyordum, ama "pazartesi çekerim" demek yetmiyordu. Bir keresinde cuma akşamı para vermiştim, ertesi gün aradı: "Dün gece para gelmedi, ne oldu?" Parası vardı, ama kontrol etme ihtiyacı hissediyordu sanırım. Sonra İzmir'de 2500 liraya bulunan ev, sözleşmede "boyacı masrafı kiracıya ait" yazıyordu. Taşındığımda duvarlar sarıydı, taşınırken de sarı bıraktım. Ev sahibi "sen sarıya boyattın" dedi. Boyayı ben yapmadım, ben burada gözükmüştüm sadece. En güzeli, bir kız arkadaşın başına geleni dinlemek oldu: "Erkek arkadaş getirirsen kira 500 lira artar" demiş ev sahibi. Kız "niye?" diye sorunca "Wear and tear" cevabı almış. Türkçeye çevirmişler, ama mantığı hala aynı. Saçmalık bunlar, ama herkes yaşıyor.

2023 wrapped listesinde üst üste 3. yıl murda ilk 5’te çıkınca gizli sekmede açtım, kimse görmesin diye. geçen sene ofiste slack’te paylaşmak zorunda kalınca hepsi ortaya dökülmüştü zaten, hala dalgası geçiliyor. valla arada podcast de dinliyorum ama algoritmaya laf anlatamıyorsun, murda ve 90’lar arabesk arasında gidip geliyorum. kendimi spotify’a açıklamak zorunda hissettiğim tek gün wrapped günü.

Yurtdışından telefon getirip IMEI kaydetme çilesi dediğimiz şey aslında bir tiyatro oyunu. Geçtiğimiz yıl Miami'den bir Samsung aldım, 800 dolar. Türkiye'ye dönüşümde ilk işim BTK'nin sitesine girmek oldu. IMEI numarasını girdim, sistem yeşil ışık yaktı, "kaydedildi" dedi. Sevindim, yanlış yaptığım bir şey yok sandım.

Ertesi gün Turkcell'e gittim. Görevli telefonumu aldı, sistem üzerinde baktı, sonra başını salladı. "Kayıtlı değil" dedi. Kafamı karıştım, daha dün BTK'de kaydettim dedim. "Evet ama bizim sistemimiz başka" dedi. Anlaşılan BTK ile operatörlerin veritabanları birbirinden habersiz çalışıyor. Bir de harç meselesi var. E-devlet'te 6500 lira yazıyor, kur farkı yüzünden 7200'e çıkmış. Ziraat'e gittim, transfer yaptım, dekontu yazdırdım.

Nüfus müdürlüğüne randevuyla gittim. Pasaportumu açtım, giriş damgasına baktılar. "Silik bu" dediler, geri gönderdiler. Polis merkezine gittim, başka bir giriş damgası aldım. Tekrar müdürlüğe gittim. Sorun çözüldü, IMEI kaydı yapıldı. Ama bu sefer Vodafone'a gittiğimde "hala aktif değil" dediler.

Şimdi her operatör kendi sistemine kayıt yaptırıyor. Turkcell tamam, Vodafone tamam, Türk Telekom'da hala muallak. Bir telefon için üç ayrı yere gitmişim, üç ayrı harç ödemiş, pasaportumu dört kez açmışım. Bu işin mantığı yok, sistem çalışmıyor ve hiç kimse bunu düzeltmek için hareket etmiyor.

Evden çalışmaya 2020 Nisan’ında geçtim, pandeminin gazıyla. İlk günler kendi kahveni kendin yapmanın romantizmine kapılıyorsun ama üçüncü haftada filtre kahve filtresiz içilmiyor, onu öğreniyorsun. Bir de şöyle bir mevzu var; ofisteyken kimse gelip senden priz istemez. Evde çalışırken kardeşim PlayStation kolunu şarja takmak için monitörü çıkarıp duruyordu, iş toplantısının ortasında ekran gitti, “bir saniye” diye açıklamaya çalışıyorsun.

Evde çalışmanın bence en büyük tuzağı, mesai saatlerinin mezara gömülmesi oldu. Slack’te “online” gözükmek için bilgisayarı uyandırıp, yarım saat sonra hâlâ aynı PowerPoint sunumunda kalınca bir gün fark ettim: Evde çalışırken molaya çıkmak bildiğin suçluluk sebebi. Ofiste üç kişiyle birden kahve içmek serbest, evde mutfağa gitmek lüks.

Bir de motivasyon meselesi var. Ofiste arada dedikodu akışı olurdu, biri çaktırmadan “Cem’in sunumunu gördün mü” diye laf atardı, çalışma isteği geliyor ister istemez. Evde işe odaklanmaya çalışırken annem “Yemek yiyeceksen sofra hazır” diye bağırıyor, ekran paylaşırken WhatsApp grubundan “süt bitti mi?” mesajı geliyor.

Evin bir köşesi ofis oldu, koltuk sırtlarına gömülmekten bel ağrısı kovalıyor. 2022 Ekim’de IKEA’dan sandalye aldım, hala sırta yaslanınca çıtırdıyor. Ofiste ergonomik sandalye diye bir şey varmış, evdeki yemek masası sandalyesiyle Zoom toplantısında öyle bir sallanıyorsun ki bazen internet gitti sandım, meğer sandalye gitmiş.

Bir de yemek konusu var. Ofiste öğlen yemeği çıkıyordu, evde ekmek arası peynire bakınca motivasyon yerlerde. Bulaşık ise bambaşka bir dert, kimse uyarı maili atmıyor ama bulaşıklar bakışlarıyla konuşuyor.

Ev konforu güzel ama evde çalışınca ne iş yeri eve benziyor, ne ev eski ev oluyor. İkisi arasında sıkışıp kalmak, kimsenin başta söylemediği bir gariplik.

Netflix yorgunluğu bende 2023 yazında başladı ama fark ettim çok geç. Aylık 149 lira ödüyorum, açıyorum, 35 dakika gezinirim, kapatırım. Haftada en az iki kere yapıyorum bunu. Başta kötü internet sanıyordum, sonra anladım sorun bağlantı değil, seçim paralizi.

Geçen ay bir dizi başladım, üçüncü bölümde bıraktım. Çünkü başlığında "yeni dizi" yazıyordu ama formül eski. Güzel oyuncular, iyi çekimi var ama sanki Netflix'in algoritması 2019'da donup kalmış. Kore dizisi, romantik gerilim, karşılıklı bakışlar, kurtarma sahnesi. Ekrana bakıyorum, sonrası ne olacağını zaten biliyorum.

Sorun sadece içerik değil. Ücret arttıkça seçme isteği azaldı. Daha pahalı olunca her başlık çıkmazın gibi görünmeye başladı. 99 lirada "belki izlerim" diye açıyordum, 149 lirada "bu iyi olsa gerek" baskısı var. Baskı vardır, seçmek zor olur.

Arkadaşımla geçen hafta Starbucks'ta oturuyorduk, ikimiz de telefonumuzda Netflix açmıştık ama hiçbirimiz hiçbir şey seçmemişti. Beş dakika sonra ikimiz de Instagram'a geçmiştik. Aynı platformda farklı hesaplar olmasına rağmen hiçbir ortak dizi tavsiyesi almamıştık. Netflix'in bana tavsiye ettiği şeyler benim 2021'de izlediklerim. Yani ben değişmişim, algoritma hayır.

Artık ücretini verip, içeriği açıp, beş dakika içinde kapatıyorum. Bunu yaptığım için de suçluluk hissetmiyorum. Netflix'in sorusu "ne izlemek istersin" değil, "bunca seçenekten birini bulmaya kaç dakika harcayacaksın" olmuş.

Netflix'i açıyorum, beş dakika scroll ediyorum, kapıyorum. Bu üç aylık döngü benim. Geçen hafta saat 22.00'de yatağımda yatarken "bir şey izlesem" dedim, saat 22.47'ye kadar hiç bir başlığa tıklamadım. Hepsi ya çok uzun, ya çok kısa, ya da "şu anda değil" kategorisinde. Ertesi gün YouTube'da 12 dakikalık bir video izledim rahatlıkla, bitirdim, devam ettim.

Sorun seçim sayısı değil, karar verme maliyeti. Yüz dizi arasında bir seçmek, beş dizi arasında seçmekten çok daha zor. Beşinde "şu var mı" diye bakarsın, yüzde "acaba daha iyisi var mı" diye düşünürsün. Ücret ödüyorum ama ödeme yapılmış bir zorunluluk gibi hissettiriyor, zevk gibi değil. Geçen ay dört başladım, ikisini ilk bölümde bitirdim, diğer ikisini açmadım bile. Abonelik bedeli sabit, izlemediğim saat değişken.

En kötüsü şu: Başlayıp bitirme çabası bile yok artık. Sadece açıp kapamak yeterli hale geldi.

2021’den beri neredeyse her gün bir yapay zeka aracı kullanıyorum. chatgpt, midjourney, copilot derken bazen kendi düşüncelerimden şüphe eder oldum. işte 2019’da sunum hazırlarken sabaha kadar can çekişiyordum, şimdi 15 dakikada iki farklı versiyon çıkarabiliyorum. hız ve verim arttı, ama her şey otomatikleşince bazen robot gibi hissediyorum. manuel kafa yorgunluğunun yerini şimdi karar yorgunluğu aldı.