skeptik_ali

Evde akıllı cihaz kullanmanın en büyük paradoksu şu: teknoloji hayatı basitleştirmek için geldi ama beni daha çok düğmeye basmaya mahkûm etti. Geçen ay bir akıllı aydınlatma sistemi kurdum, 1200 liraya. Eski anahtarla ışığı açmak bir saniye, yeni sistem için telefonumu bulup uygulamayı açıp doğru odayı seçmek dört saniye. Üç gün sonra anahtarı geri açtım. Akıllı termostat da benzer. Algoritması çatıdan sıcaklığı ölçüyor, ben de sabah uyandığımda oda 16 derece olmuş oluyor. Yazılım güncellemesinde ayarlarım sıfırlanmış, ben de manuel kontrole dönmüştüm. Şirkete veri gönderirken ben de sıcaklıktan doğru düğmeye basıyorum. Bu cihazlar arızalandığında internet kesintisi yetse, tüm sistem çöküyor. Eski mekanik sistem hiç sormadan çalışırdı.

Akıllı saat kullanmanın hayata etkisi:

2019'da ilk akıllı saatimi aldığımda sabah alarmının bilekten titreyerek vermesine bayılmıştım. Oda arkadaşımı uyandırmadan kalkabiliyordum ilk kez. O zamanlar cep telefonuna bakmadan bildirimleri görmek, toplantı sırasında masanın altında gizlice kontrol etmekten daha iyi geliyordu.

Ama zamanla fark ettim ki veriye takılma başlıyor insan. Adım sayarı günde 10 bin adım hedefi koymuş, ben de saat 23:50'de 9800 adımda evde tur atmaya başlıyorum. Nabzımı her saatte kontrol ediyorum, uyku skorumu endişeyle izliyorum. Saat 3'te uyandığımda saatin bana "derin uyku yüzdesinin düştüğünü" söylemesi, hiç sorunum olmayan uykuya sorun yaratıyor.

Sonra saati sadece antrenman yaparken takıyorum. Telefonum cebimde, kolumda saat, ikisine birden bağımlı olmak istemiyor insan. Saatin amacı hayatı kolaylaştırmak, ama beni rakamların kölesi yapıyor. Eski alışkanlığa dönüş en iyi çözüm oldu.

Şifre işini tamamen bıraksam yeridir. 2006’da MSN’e “kedi123” yazardım, şimdiki şifrelerim uzay mühendisliği projesi gibi. Dün eski Yahoo hesabıma girmeye çalıştım, büyük harf mi koymuştum, numara mı eklemiştim, yoksa direkt doğum yılı mıydı… Hiçbiri olmadı. Her yerde “farklı şifre kullan” diye baskı var, sanki insan hafızası sonsuzmuş gibi. Çocukken annem evin anahtarını boynuma asardı; şimdi şifreyi kolye yapıp takmak istiyorum. Şifre yöneticisi desen, ona da ayrı parola. Teknoloji ilerledi ama ben hâlâ not defterine “bankamatik” yazıp altına yıldızlı bir şeyler karalıyorum.

turknet'in 50 mbps paketini 3 yıl kullandım, ilk 2 ayda hız tuttu. üçüncü aydan itibaren akşam 8'den 11'e saat 18 mbps'ye düşüyordu, destek aradığımda "ağ yoğunluğu normal" dediler. superonline'a geçişi arkadaş tavsiyesiyle yaptım, aynı fiyata 100 mbps aldım. 6 aydır sabah 6 ile gece 12 arasında tutarlı hız alıyorum, hiç düşmedi. turknet'in kurulum ücreti 300 liraydı, superonline 0 lira. belki bölgeye göre değişiyordur ama ben kendi ev adresimde bu farkı gördüm.

Geçen ay Kozyatağı'ndaki bir kütüphanede, masanın bir tarafında Kindle'ı olan birisi diğer tarafta basılı kitap okuyan birisiyle oturuyordu. Aralarında hiçbir gerilim yoktu çünkü ikisi de kitap okuyordu. Ben de ikisini kullanıyorum ama farklı amaçlarla. E-kitap, işe giderken metroda 45 dakikayı harcamak için ideal, bu yıl sekiz kitap bitirdim sadece yolculukta. Basılı kitap ise akşam 9'da kanepeye oturduğumda, telefonun bildirimleri yanımdayken bile bana "şu sayfayı bitir sonra yat" deme gücü veriyor. Ekran yorması e-kitapta gerçek, ama ben için asıl fark hafızada. Basılı kitaptan altı ay sonra neler okuduğumu hatırlıyorum, e-kitaptan üç hafta sonra unuttum. Hepsi buna bağlı değil tabii, kitabın kendisine bağlı da. Ama pratiklik ile kalıcılık arasında seçim yaptığımda, ben kalıcılığı tercih ettim.

Akıllı saat kullanmaya 2023 Ocak'ta başladım, Huawei Watch 4 aldım. İlk ay her gün sabah kalkışımda nabzımın kaç olduğunu kontrol ettim, adım sayısına takıldım. Ama fark ettim ki saatin "günde 10 bin adım at" hedefi beni rahatsız etmeye başladı. İş yerinde oturmuş yazı yazarken bile bilekte titremeyle hatırlatıyordu eksik adımlarımı. Üçüncü ayda saati sadece spor yaparken takmaya başladım. Veriye düşkünlük gerçek bir sorun, çünkü sağlık endişesi yaratıyor. Şimdi saat kullanıyorum ama verilerine bakmıyorum, sadece alarm ve mesaj bildirimleri işime yarıyor. Akıllı saat iyi bir araç ama verinin kölesi olma ihtiyacı yok.

Geçen cuma sabahı router çöktü, teknisyen salı günü gelecekti. İlk saat telefonu elime aldım, açtım, kapattım, açtım. Bildirim yok, haber yok, hiçbir şey yok. Sonra masada oturup kahve içtim. Sadece kahve. Aklım hâlâ ekranda dolaşıyor ama elimde yapacak bir şey yok.

Öğle saatinde kitap açtım. Yarım saate kadar "bu sahneyi Instagram'da paylaşmalıyım" diye düşündüm. Yazacak not defteri yok, çünkü not defterleri 10 yıldır telefonda kalıyor. Kitaptan başım kaldırdığımda pencereden dışarı baktım. Sokakta bir çocuk futbol oynuyor. Normalde bunu videoya çekip kaydederdim. Şimdi sadece izledim.

Akşamda ailemle yemek yedik. Konuşma garip değildi, hatta rahat gibiydi. Aralar yok, çünkü telefonu kontrol etmek için duraksama yok. Ama ben arada hâlâ cebime gidiyorum. Kas hafızası. Hiçbir şey çekmek için değil, çekmek için.

Şifre hatırlamak en büyük modern sorun

47 hesabım var, hepsinin şifresi farklı. Gmail, Netflix, banka uygulaması, üniversite portalı, kütüphane, o açılı mağazanın üyelik sistemi. Her biri başka kuralı dayatıyor: birisi "en az 12 karakter" diyor, diğeri "özel sembol zorunlu" diyor, üçüncüsü "90 günde değiştir" diye baskı yapıyor. İnsan beynimiz 15 haneli kombinasyon tutamaz ama 2005'te dinlediği bir şarkının sözlerini hatırlıyor. Bu mantıksızlık beni çıldırtıyor.

Geçen ay Twitter şifremini sıfırlamak için 50 dakika harcadım. Güvenlik soruları soruyorlardı: "İlk evcil hayvanınızın adı nedir?" O zaman bir kedim vardı, şimdi o kedin adını hatırlayamıyorum bile. Başka bir soruya geçtim, ardından başka bir soruya. Sonunda telefon numarasıyla doğrulama yaptırdılar. Telefon numarası değişti 2018'de.

Şifre yöneticisi uygulamalarına da güven yok. Bir noktada tüm şifrelerini bir yerde tutuyorsun, ana şifreyi unutursan ne olacak? 2019'da Dashlane'in ana şifresini unuttum, hesabı kurtarmak için bir hafta uğraştım. Sonunda telefonun notlar uygulamasına yazıyorum şifreleri. Güvenlik uzmanları bunu gördüğü an kalp krizi geçirirdi ama en azından ben hatırlayabilirim.

Geçen cumartesi internet gitti, modem arızası. Sabah 9'da fark ettim, telefona ilk refleks hemen elim gitti, alışkanlık işte. Sonra ne yapacağım diye boş boş oturdum. İlk bir saat beklentide kaldım, belki kendi kendine düzelir diye. Düzelmedi.

Öğle saatlerinde kitap açtım, eski bir Sinan Çetin biyografisiydi. Sayfaları çevirirken şunu fark ettim, dikkat dağılmıyor. Telefonda uygulamalar arası atlama alışkanlığı olmayınca beyin işini yapıyor, metin okunuyor. Akşama kadar üç bölüm bitirdim. 2018'den beri böyle konsantre okuma yaşamamıştım.

Ama beden burada, zihin başka yerde. Akşam yemeğinde ailemle oturdum, sohbet ediyorlar, ben de aralar dolmaya çalışıyorum. Konuşmada sessizlik olunca şu hissiyatı yaşadım, "ben bir şey söylesem hoş olmayacak mı?" İnternette bu hissiyat yok, her düşünce paylaşılabilir. Yüz yüzede paylaşılmıyor. Modem ertesi gün tamir oldu ama o gün beni rahatsız etti.

Şifre hatırlamak modern yaşamın en saçma paradoksudur. İnsan beynini evrim bir milyar yıl geliştirir ama 47 farklı hesap için 47 farklı kombinasyon hatırlaması beklenir. Geçen ay bir bankacılık sitesine girmek için beş kez şifre sıfırladım. Her seferinde sistem "Lütfen daha önce kullanmadığınız bir şifre seçin" yazıyordu. Demek ki eski şifrelerim bile eski değil, hâlâ sistemde tutuluyor. Bir yandan güvenlik diyorlar, bir yandan da eski şifremi hatırlamam imkânsız çünkü ben onu 2019'da kurdum. O zamanın benim gibi düşünen bir insan mıydım? Hiç bilmiyorum. Şu an not defterime yazıp kahve masasına bıraktığım şifreler var. Birisinin çalması güvenlik riski midir, yoksa benim hatırlamaktan çıkıp iki saat "şifremi unuttum" linkine tıklamak mı daha risklidir? Açıkçası ikincisi daha acı.

Evdeki akıllı cihazların gereksizliği

Geçen ay bir akıllı termostat aldım, 1200 lira ödedim. Uygulama açıyorum, dört menüyü geçiyorum, sıcaklığı ayarlıyorum. Eski mekanik termostat ise iki saniye, direkt çeviriyorsun. Akıllı sistem internet kesilince hiç çalışmıyor, mekanik sistem 20 yıl sessiz sedasız işledi. Bir gün yazılım güncellemesi yaptı kendini, ısıyı kendi istediği seviyeye getirdi, ben evde dondum kaldım. Telefonda şikayet yazdım, "sistem öğrenme modundadır" diye cevap geldi. Sistem beni değil kendini öğreniyor demek bu.

Akıllı hoparlör de benzer hikaye. Ses tanıma derken çoğu zaman anlamıyor, ben de bağırıyorum. Komşu sanıyor deli oldum. Düğmeye basmak daha hızlı, daha güvenilir. Şirketler bu cihazlarla her söylediğimi kaydediyor, sözcüklerimi analiz ediyor, profil çıkartıyor. Reklam görmek için böyle bir paranoya yaşamaya değer mi bilmiyorum.

yurtdışından telefon getirip imei kaydetme çilesi

türkiye'de telefonunuzu resmi olarak kullanmak istiyorsanız imei kayıt zorunluluğu var. teoride basit, pratikte cehennem. ben almanya'dan bir telefon getirdiğimde 2023 kasımında tüm prosedürü denedim.

btk'nin (bilgi teknolojileri kurumu) sitesine gidiyorsunuz, imei numarasını giriyorsunuz. sistem "başarılı" diyor. ama turkcell'e gittiğinizde "kayıtlı değil" cevabını alıyorsunuz. çünkü btk'deki kayıt ile operatörlerin sistemleri senkron değil. btk'ye soruyorsunuz, "operatörle iletişim kurun" diyorlar. operatöre soruyorsunuz, "btk'ye başvurun" diyorlar.

araya 10-15 iş günü giriyor. bazı arkadaşlar vodafone'da 3 gün beklemişken, türkcell'de 30 günü aşmış. kimin sistemi ne kadar hızlı güncellendiğine bağlı. bunu tahmin etmenin yolu yok.

ikinci seçenek gümrük vergisi. eğer fiyatı 430 dolardan yüksekse gümrük ödemesi gerekebiliyor. bu da başka bir çile. gümrük müşaviri tutmak, belge hazırlamak, kuyruk beklemek. bazı telefonlar "elektronik atık" kategorisine düşüyor, başka vergiler ekleniyor.

sonunda kullanıcı ya btk'nin sistemini anlamaya pes ediyor ya da telefonu türkiye'de sattığı yerden almayı tercih ediyor. resmi yol sahibine daha pahalıya mal oluyor çoğu zaman.

Eski telefonların dayanıklılık efsanesi aslında efsane değil, gerçek bir tasarım felsefesinin kalıntısı. 2003'te Nokia 3310 kullanıyordum, tuşlar öyle sert basılıyordu ki mesaj yazarken parmağım yorulurdu. Bir gün sırt çantamın içinde kitapların altında ezildi, çıkarttığımda kapağı çatlamıştı ama cihaz tıkır tıkır çalışıyordu. Ekran o dönem gerçekten dayanıklı malzemeydi, sadece darbe gücüne değil, zamanın tozuna, nemesine de dirençliydi. Şimdi kullandığım telefon ise tasarımcılar tarafından incelik adına kurban edilmiş. Cam arka, cam ön, ortada çelik çerçeve. Elime alırken bile kırılır korkusu yaşıyorum, çantaya koyarken bile huzurlu değilim. Eski telefonlarda dayanıklılık bir yan ürün değildi, tasarımın merkeziydi. Bugün ise estetik ve incelik dayanıklılığın yerine geçti.

Bayram ziyaretlerinin değişen anlamı

Ramazan Bayramı 2019'da hala bir ritüeldi. Sabah altıda kalktığımda annem kahvaltı hazırlamaya başlamış, babam oturma odasında gazetesini okumuş, ben de sabunluyorum diye bekliyordum. Saat sekizde kapıya ilk ziyaretçi geldiğinde elimizde fincan fincan çay vardı. Şimdi bayram sabahı uyandığımda ilk iş WhatsApp gruplarını kontrol etmek. Akrabalardan gelen "Bayramınız kutlu olsun" mesajlarını beğenmek, kimi zaman yanıt yazabilmek bile zor oluyor.

Geçen sene Ramazan Bayramı'nda İstanbul'dan Ankara'ya gitmek için 50 lira benzin parası ayıramadığımı söyledim. Annem sessiz kaldı telefonda. Iki sene öncesinde bu yazık olurdu, ama şimdi herkes aynı bahaneyi kullanıyor. Yol parası, tatil günü, iş yoğunluğu. Asıl sorun ekonomi değil, herkesin ziyaret etmeyi bir yükümlülük gibi görmesi. O yüzden artık önceden mesaj atıyoruz, saat kaçta gelebileceğini, ne kadar kalabileceğini. Bayram ziyareti planlanması gereken bir iş toplantısı oldu.

Bayram ziyaretlerinin değişen anlamı, aslında şehirleşmenin ve iş yaşamının bize yaptığı şeyi gösteriyor. Ben 2010'da Adana'da yaşıyordum, her bayramda saat beşte kalkar, kahvaltıyı hazırlardık, sonra komşu komşu dolaşırdık. Şimdi İstanbul'dayım, geçen Ramazan Bayramı'nda cuma günü sabah uyandım, "Kimin evine gitsem?" diye WhatsApp gruplarına baktım. Hiçbir yere gitmedim, doğrusu. Amcamın karısı "Niye gelmedi?" diye sormuş, annem de "İstanbul'da işi yoğun galiba" diye savunmuş beni.

Sorun para veya benzin fiyatı değil, ben kendi kendime ikna ettim bunu. Gerçek sorun şu: Bayram ziyaretleri artık bir zorunluluk gibi hissettiriliyor. Kimse "Abi gel, çay içelim" demiyor. Hepsi "Niye gelmedin?" diye soruyor. Aradaki fark büyük. Eski bayramlarda sürpriz yapardın, "Ah, sen misin!" derlerdi. Şimdi "Geleceğim" yazıyorsun, herkes bekleniyor, kimse heyecanlanmıyor. Bir de iş saatleri var, hafta tatili yok, pazartesi sabahı toplantı var. Ziyaret yapman gereken bir görev haline geldi, sevgi değil.

Evden çalışınca zamanın anlamı kayboluyor. 2021’in ikinci yarısı, pandeminin orta yerinde, İstanbul’da tek odalı evdeydim. Zoom bitti, bilgisayarı kapadım, bir an düşündüm: Bugün ne zaman başladı? Ne zaman bitti? Gömlek giymek için sebep kalmadı, ayakkabı zaten dolabın dibinde unutuldu. Sabah işe başla, çay almak için kalk, yatağın yanından geçerken göz göze gel. O an çalışmakla uyumak arasında ince bir çizgide asılı kalıyorsun.

Ev dediğin, aslında seni koruyan bir alan. Ama iş, o sınırı hiçe sayınca, evde nefes almak bile bir lüks gibi hissettiriyor. Bir ara arka odadan gelen elektrikli süpürge sesiyle toplantıda konuşmayı bırakmıştım, “evde çalışmak” denen şey bir tuzak gibi. Kırsalda büyüyen biri için, işin ve evin aynı anda aynı yerde olması garip geliyor. Her şey tek bir ekranda eriyor, kendini kaybediyorsun. Ajandanı açıyorsun, yapılacaklar listesiyle yatak arasındaki mesafe üç adım. O üç adım bazen hiç bitmiyor.

Ben evden çalışmaya pandeminin ilk döneminde geçtim. O zamanlar masanın başına geçince iş başlayacak sanıyordum ama kafa sürekli başka yerde. Sabah 8’de bilgisayarı açsam da, akşam 11’e kadar Slack bildirimi beklemekten kendimi alamadım. Garip olan, insanın kendini aynadan izler gibi çalışması. Ofiste biri “hadi çay molası” deyince insan bir kopuyor. Evde ise kendi iç sesin durmadan “bir mail daha bak” diyor. Bir noktadan sonra, kendi kendinin patronuymuş gibi bir yalnızlık hissi çöküyor. Ne kadar iş yaparsan yap, yaptığın şeyin gerçekliği bile flulaşıyor. Dışarıda biri sana günaydın demeyince, gün başlıyor mu başlamıyor mu belli değil. En tuhafı, bilgisayarım masanın üstünde dururken kendimi hiçbir işe ait hissetmedim. Sanki iş de ev de bir tiyatro sahnesi, oyuncu da seyirci de aynı kişi.

Sosyal medya bağımlılığından kurtulmaya çalışınca eski alışkanlıklara geri dönüyor insan. Mesela ben 2022’de Twitter uygulamasını sildim, yerine eski moda haber sitelerine baktım, sonra fark ettim: sosyal medya yoksa da ekran başındayım ama okuduğum şeylerin temposu bambaşka. Twitter’da 3 dakikada 60 tane gündem kaydırırken, haber sitesinde aynı sürede üç başlığı zor okuyorum. Sosyal medyadayken beynim sürekli uyarı bekliyor, siteye geçince sakinleşiyor. Yani sosyal medya bağımlılığıyla haber bağımlılığı çok farklı çalışıyor; biri hızlı şok, öteki loş ışık gibi. İkisinin kafa yapısı bambaşka.

eski türk filmlerindeki replikler, 1970-80'lerin sinemasında oyuncuların ağzından çıkan cümleler kadar, arkaplan müziği ve sessizlik kadar önemliydi. "bana dokunma, ben öldü sayılırım" ya da "ben bu topraklarda doğdum, bu topraklarda öleceğim" türü satırlar, karakterin iç dünyasını açmaktan çok, seyirciye bir duygu empoze etmeyi amaçlıyordu. bu replikler çoğu zaman mantık beklemezdi; beklenmedik, sert ve final cümlelerdi. oyuncu gözlerini kısarak söylemesi, konuşmanın içeriğinden daha önemliydi. bugün bu sahneleri izlersem, repliklerin kötü yazılmış olmadığını, sadece başka bir zaman diliminin dili olduğunu anlıyorum.

Ben ilk adımı atarken 2020’de masaüstü bilgisayarımda Codeacademy sitesinde python denemeye başladım. Tamamen bedavaydı, arayüzü İngilizce, menüler basit. Kod yazdıkça ekranın sağında anında sonucu gördüm. Beni en çok çeken şey, uğraşıp derleme falan yapmadan print ile başlayabilmek oldu. Kaynak bulmak dert değil, esas mesele düzenli oturup her gün 20-30 dakika ayırmak bence. Benim motivasyonum; kendi yazdığım kodun ekranda gerçekten bir şeye dönüşmesi. İngilizcem iyi değildi ama translate ile idare ettim. Python seçmemin nedeni de buydu; doküman bol, herkes anlatıyor, hata yapınca cevabı ilk sayfada çıkıyor.

skeptik_ali

iphone mu android mi tartışması

bu bitmek bilmeyen iphone mu android mi tartışması beni hep düşündürür. sanki dünya ikiye ayrılmış, kimse diğer tarafı anlamak istemiyor. ben mesela, 2018'de aldığım samsung galaxy s9'u hala kullanıyorum. o zamanlar 4 bin küsür liraya almıştım, şimdiki amiral gemilerinin yarısı bile değil. evet, bataryası gün sonunda bitiyor ama bir şarj aletiyle idare ediyorum.

arkadaş grubunda her buluşmada bu konu açılır. geçen hafta kadıköy'de bir kafede otururken, cem yine yeni iphone 15 pro max'ini gösterip "bunun kamerasıyla çektiğim fotoğraflara bak" dedi. ben de geçen yaz fethiye'de çektiğim, s9'umun kamerasıyla çektiğim gün batımı fotoğrafını gösterdim. aradaki fark evet var, kabul ediyorum, ama cem'in telefonu 70 bin lira, benimki beş yaşında.

yani bu kadar parayı verip en son teknolojiye sahip olmak mı, yoksa elindekini en verimli şekilde kullanmak mı? sürekli en iyisini kovalayan, her sene yeni model alan arkadaşlarıma bakıyorum da, gerçekten o kadar büyük bir fark hissediyorlar mı? yoksa bu sadece bir statü sembolü mü, bir tüketim çılgınlığı mı? bazen düşünmeden edemiyorum, bu kadar hızlı değişen bir dünyada her şeye yetişmeye çalışmak aslında ne kadar yorucu.

Netflix'i açıyorum, saat 19.45. Kaydırıyorum, kaydırıyorum, kaydırıyorum. Saat 20.30'de hala başlık arıyorum. Geçen pazar akşamı tam dört saat ekranın önünde oturdum, hiçbir şey izlemedim. Telefonu açtım, Instagram'da 40 dakika geçirdim. Daha az stresli geldi bana.

Sorun bol seçim değil, seçim hızı. Her hafta 15-20 yeni dizi, film ekleniyor. Bir şey izlemeye karar verdiğimde akılma gelir ki belki şu daha iyi, belki şunun iki bölümü daha iyi. Başladığım son 8 dizinin 3'ünü bittim. Diğerlerinde 2-3 bölüm sonra "bu değil" dedim. Para kesiyor, zaman kesiyor, enerji kesiyor.

İlginç olan şu: Iki yıl önce Netflix'te 50 şey vardı, hepsi izliyordum. Şimdi 800 şey var, hiçbir şey izlemiyorum. Başında sınır vardı, sınır bitmiş oldu. Sınırsız seçim, seçimsizliktir aslında. Aboneliği iptal ettim Haziran'da. Şimdi birinin hesabından izliyorum, çok daha rahat.

Netflix'i açıyorum, ekranın altında "İçin için sizin için" diye 200 başlık kaymaya başlıyor. Geçen pazar saat 20.00'de başladım seçim yapmaya, saat 22.30'da hâlâ aynı sayfadaydım. Başka hiçbir şey yapmamıştım, sadece tıklamıştım. Bir dizi seçmek için başka bir dizi hakkında bilgi almam gerekiyordu, o dizi için ise başka biri gerekiyordu. Sonsuz bir döngü.

Sorun burada başlıyor aslında. Ücret ödüyorum, içerik sınırsız, ama ben sınırlıyım. Hafta sonuna kadar izleyebileceğim saat sayısı belli. O saatleri kullanmamak için endişe ediyorum. Bir dizi başlattığımda "bu saatleri harcamanın değeri var mı" diye hesap yapıyorum. Kütüphane büyüdükçe bu hesap daha karışıyor. Üç sene önce 50 başlık vardı, şimdi 800 var. Sorun daha fazla seçenek olması değil, seçim yapmaktan bıkıp gitmiş olmam.

Aboneliği iptal etmeyi düşündüm kasım ayında. Sonra "ama belki izlemek istediğim bir şey var" dedim, iptal etmedim. Ama iki ayda iki kere açtım. İkisinde de 15 dakika scroll ettim, kapattım. Ücret çekilmeye devam ediyor. Bu yorgunluk seçim fazlalığının değil, seçim yükümlülüğünün yorgunluğu.

Dün sabah ofiste biri "yapay zeka bu yıl işimi alacak" dedi, ben de "sen zaten ne yapıyorsun?" diye sordum, kimse cevap veremedi. ChatGPT'ye bir şirketteki rapor yazmasını söyledim, 45 dakikada bitirdi. İçeriği okudum, benim 3 saatlik işten daha temiz çıkmış. Ama aynı gün müdür Excel'de formül yazamadığı için bana sormaya geldi. Yapay zeka hayatımı kolaylaştırıyor evet, ama ben de işim yok demek değil. Aksine daha çok şeyi daha hızlı yapıyorum, yani daha çok sorun çözmem gerekiyor. Geçen hafta ChatGPT'ye tasarım briefing yaptırdım, 10 dakikada 5 fikir çıktı. Bunları geliştirsem 2 hafta çalışma yapar. Şu anda ben bu fikirlerin hangisinin gerçekten işe yarayacağını kararlaştırmakla uğraşıyorum. Sorun şu: herkes "yapay zeka işimizi alacak" diye korkuyor, ama gerçek korku bunun tam tersiymiş. Artık yapay zeka yapmaz mı, ben ne yapacağım karar veremiyorum.

Yapay zekanın hayatımıza etkisi

İki ay önce bir raporun başına "yapay zeka yazmalı mı insan yazmalı mı" sorusu geldi. Raporu ChatGPT'ye attım, 4 dakikada döndü. Okurken yarı yarıya doğruydu, ama yanlış kısımlar o kadar inandırıcı yazılmıştı ki fark etmek için kaynak kontrol etmem gerekti. İşte bu an beni düşündürdü: artık hızlı olmak yeterli değil, doğru olmak da yeterli değil, doğru gibi görünmek başladı.

Evde Google Assistant kullanıyorum mutfakta. "Tavuk kaç derecede pişer" diye sordum, beş farklı sıcaklık söyledi. Hangisi doğru dedim, "hangi yöntemi tercih edersin" diye sordu. Bir yazılıma kişisel tercih danışmanı gibi konuşmak garip geldi bana. Ama garibi, yardımcı oldu. Tavuğu 75 derecede pişirdim, mükemmel çıktı.

İş yerinde bir mühendis arkadaş vardı, 12 yıl tecrübesi. Geçen ay yapay zeka destek sistemi getirdiler. Şimdi sistem önerileri veriyor, o da uyguluyor. Daha hızlı çalışıyor, ama kendi kararlarını almıyor artık. Bir gün "siz karar vermeyi bıraktınız mı" dedim, hiç cevap vermedi.

Yapay zeka benim hayatımda iki şey yaptı. Bir, işlerin çoğunu hızlandırdı ama kontrol etme yükünü arttırdı. İki, yetenek farkını kapattı ama insanı karar verme sürecinden çıkardı. Daha iyi mi, daha kötü mü bilmiyorum. Ama daha tembel hissetmiyorum, daha meşgul hissetiyorum. Hızlı hareket etmek ile ilerlemek farklı şey olduğunu anladım.