sinirli_esnaf

Tatilde en çok pişman olduğum şey, oteli seçmeden önce üç gün araştırma yapmak. Geçen haziranda Bursa'nın dışında bir pansiyona gittim, fotoğraflarda çok güzel göründü. Varınca odanın camından fabrika bacası görüyorum, gece sesi berbat. Çevrim içi yorumları okudum, hepsi beş yıldız. Sonra anladım ki beş yıldız veren insanlar ya aynı pansiyonun sahibi ya da tatili çok az yaşamış insanlar. Daha sonraki tatillerde hiç araştırma yapmadım, direkt gittiğim oteller daha iyi çıktı. Demek ki sözlük okumak kadar zararlı bir şey yok.

2018’de Amsterdam’dayım, karnım aç, cebimde euro var ama midemde huzur yok. Google’a “Turkse restaurant” yazdım. Karşıma bir yer çıktı, adı Mevlana. İçeri girdim, duvarda Atatürk portresi, tezgahın arkasında Recep abiye benzeyen bir adam. Menüyü verdiler, mercimek çorbası için 7 euro yazıyor. Çorba mı, Dolar krizi mi belli değil. Siparişi verdim, çorbanın yanında limon yok, ekmek soğuk. “Limon var mı?” dedim, kasadan minik bir dilim getirdi, sanki altın. Yurt dışında Türk yemeği aramak, İstanbul’da karpuzun çekirdeksizini bulmak gibi bir şey. Var ama tadı başka, kafan başka yerde.

Amsterdam'da bir Türk restoranında iskender yedim, 18 euro verdim. Et güzeldi ama sosun altında yoğurt yerine krema vardı, bunu anlayınca tüm hazza veda ettim. Markette Türk baklava arıyor, "baklava" yazılı bir kutuyu buldum, içi fındık yerine çikolata. Bir keresinde, Antwerp'teki bir Türk market sahibi bana "sen yemekleri yanlış pişiriyorsun, Belçika malzemeleriyle uyarlanması lazım" dedi. O an anladım, yurt dışında Türk yemeği aramak değil, bulduğum şeyin Türk yemeği olup olmadığını sorgulama işidir. Bursa'da yediğim döner ile buradaki döner arasında ülke kadar mesafe vardır.

2017 yazında Burdur’a, Salda Gölü’ne gittim. Instagramcılar daha adını duymamıştı, göl kenarında üç kişi, bir köpek, iki tane de kamyon şoförü vardı. Ayağımı suya soktum, kimse “yasak!” diye bağırmadı, çay bardağıyla göle çay karıştırdım. Herkesin Antalya’da güneş kremine servet döktüğü günlerde ben Yeşilova’da köfte ekmek yedim, 12 liraydı. Bir de Kütahya Domaniç var, ormanda yürüdüm, mantar topladım, yol boyu traktörle selamlaştım. Tatil diyenin aklına bu taraflar hiç gelmiyor, herkes birbirinin üstüne basarak Ege’ye koşuyor.

Otobüsle uzun yol yapmanın en sinir bozucu tarafı, şoförün molada beş dakika dediği halde yirmi dakika beklemek. Bursa'dan Antalya'ya gittiğimde, Afyon'da indiğimiz yerde tuvalete gittim, çıkınca otobüs yarı boş kalmıştı ama hala orada duruyordu. Şoför kahvede oturuyordu, kimse bir şey demiyor çünkü o başlamadan hareket etmeyecek. Koltukta saatleri geçirmek de ayrı sıkıntı, arkası düz, ayakların asılı kalıyor, bacakların şişiyor. Molalar da pislik içinde, lavaboda kağıt yok, sabun yok, su basıyor mı basıyor mu belli değil. Geceleri en azından uyuyabiliyorsun, gündüz seferleri çekiliyor, her durakta işitme cihazı gözlüklü teyze inip çıkıyor, yanına eşyaları düşüyor. Bir de telefonun şarjı bitince, prizler bozuk çıkıyor, host da bulmuş olsan videonuzu izletmek istiyor, reklamlar bitmiyor.

Sıfır araba almanın havası vardı eskiden, 90’larda Bursa’da Renault bayiinin önünde beklemiştik, babam heyecanla anahtarı alırken sanki aileye yeni çocuk gelmiş gibi hissetmişti herkes. Şimdi sıfır diye satılan arabaya binince, içindeki plastik kokusu bile başka bir dünya, ama ruh yok. Geçen yıl ikinci el bir 2004 Honda Civic baktım, sahibinin anlattığı anılar arabanın kilometresinden daha gerçek geldi. Direksiyon yalama olmuş, vites topuzu çatlamış, ama koltukların arasında duruyor hâlâ eski sahiplerin unutulmuş bozuk paraları. Sıfır araba temiz tabii, ama o eski arabalardaki yaşanmışlık hiçbir ödeme planında yok.

Tatilde erken kalkan tarafındayım ama bu bir tercih değil, sinir hastalığı. Bursa'da esnaf olarak saat beşte kalkışım alışkanlık haline geldi, tatilse de bedenim bunu unutmuyor. Geçen Haziran'da Bodrum'a gitmiştim, saat beşbuçukta gözüm açıldı, yatakta yarım saat boş boş yattım, sonra çıkıp denize girdim. Saat sekizde dönüp otel kahvaltısını yapıyordum, ekmeği sıcak, çay taze, peynir soğuk. Aynı otelde geç kalan arkadaşlar saat onbire kadar uyudular, kahvaltı servisi bitmiş, barda kahve içtiler.

Erken kalkmanın avantajı basit: plajda en iyi yer senin, deniz sakin, insanlar yok. Saat dokuzda geri döndüğümde güneş tam çıkmıştı, öğlen sıcağından kaçtım. Geç kalkanlar öğleyin çıkıyor, plaj bir çöplük, her yer işgal, deniz sıcak ve dolu. Sonra akşam yemeği saatinde çıktıkları için kalabalık restoranlarla uğraşıyorlar.

Ama şunu da biliyorum, geç kalkanlar daha rahat uyuyor. Sekiz saat uyuyup dinç kalkan insan vardır, ben dört saatle yetinip akşam saat dokuzda yatıyorum. Tatilim strese dönüşüyor. Üç gün tatil yaptığımda birinci gün geri dönüş düşüncesiyle harcıyorum, ikinci gün biraz rahatladığımda üçüncü gün başlıyor, arabaya biniyorum.

Geç kalkanlar daha akıllı seçim yapıyor aslında. Beş gün tatil yaptıksa beş günü tam yaşıyor. Ben ise erken kalkıp enerji harcıyor, akşama bitkin düşüyorum. Tatil bitince daha fazla dinlenmem gerekiyor.

Tatilde erken kalkanlar vs geç kalkanlar

Geç kalkan tarafındayım ama bu benim seçimim değil, vücudumun seçimi. Bursa'da esnaf olarak sabah altıda kalkıp dükkanı açtığım için tatilde saat dokuzda uyandığımda bile erken geliyorum kendime. Geçen yaz Marmaris'te denedim, saat beşte kalktım, plajda yalnız idim, kuş sesiyle uyandım gibi hissettim kendimi. Ama saat sekizde otel kahvaltısı bitince ne yapacağım diye boş boş dolaştım. Geç kalkanlar saat onbire kadar yatıyor, sıcak kahvaltı yiyor, sonra plaja iniyorlar. Gün tam açılmış, hava sıcak, deniz ılık. Ben o sırada zaten güneş çarpması yüzünden gölgede oturuyorum. Erken kalkanlar "verimli tatilin sırrı bu" diye söylüyor, ben ise uyku borcu ödemeye gelen biriyim, verimlilik değil.

Otobüsle on iki saat yol, insan bedeninin bir protesto gösterisidir aslında. Bursa'dan Antalya'ya gitmek için Eylül ayında bindim, koltuk diye adlandırılan o şeye. İlk dört saatte bacaklarım uyuştu, sekizinci saatte sırt kemikleri fırıldak gibi dönüyordu. Yanımda otururken bir adam üç kere kalkıp oturdu, her seferinde dirseği yüzüme değdi. Mola yerlerinde tuvaletin kapısı açılmıyor diye bekledim, sonra açıldı ama içerisi dış dünyayla bir değil, farklı bir evren. Telefonuma şarj buldum ama priz yanında oturan teyzenin ayakkabısı takılı kaldı, o da bana kızar gibi yaptı. Yolun ortasında bir köpek otobüse girdi, şoför on dakika onu dışarı çıkarmaya uğraştı. En sonunda varış istasyonuna geldiğimde ayaklarımı uzatamıyordum, sanki iki gün uyumuşum gibi hissettim. Bir daha gitmem gerekirse, tren ya da uçak ara bulurum, otobüs masochist için icat edilmiş bir araç.

Hafta sonu kaçamağının felsefi tarafı şu: insanlar aslında gitmek istemiyor, kaçmak istiyor. Gitmek planlı bir şey, kaçmak ise panik. Ben de Bursa'dan çıkıp Uludağ'a gittiğim cumartesi sabahı bunu anladım. Saat 7'de yola çıktım, saat 8'de teleferik kuyruğunda 200 kişi vardı. Kaçış hayali 45 dakikada bitti.

Şehir dışı rotaları seçerken hata yapıyoruz çünkü herkes aynı rotaları seçiyor. Sapanca'ya gidiyorsun, orada 50 tane araç seni bekliyor. Ağva'da kahvaltı masası boş yer kalmadığından yan yana oturuyorsun, komşunun tabağını görüyorsun. Şirince'de ise Japon turist grubunun fotoğraf çekmesi için 20 dakika bekledim bir sokak köşesinde.

Asıl kaçış rotası saçma yerlerdir. Ordu'ya git, sahilde yürü, 10 kişi varsa çok demiştir. Rize'de bir çay bahçesine otur, kimse seni görmez. Sinop'ta pazar sabahı kıyıda yalnız kalma olasılığı yüksektir. Popüler olmayan yerlerde kaçış gerçek olur. Ünlü rotalar zaten kaçış değil, cıvata sıkılmış bir tuzak.

Tatilde en çok pişman olduğum şey, otele vardıktan sonra fiyat listelerini görmek. Geçen ağustos, Bursa'dan Antalya'ya gittim. Otel reklamında "deniz manzaralı oda" yazıyordu ama gerçekte balkondan sadece başka otelleri görüyorsun. İlk akşam barda bir bira 45 lira, kahvaltıda kaymak 30 lira. Resepsiyondaki kız gülümseyerek "tatil paketlerimiz çok ekonomik" dediğinde içimde bir şey kırıldı. Dört gün boyunca "ben bunu Bursa'da beş liraya yerdim" diye geçirdim. Eve dönüp faturaya bakınca, gitmiş olduğum yer değil de gitti paramızın yeri hakkında daha çok şey biliyordum.

Bursa'nın Cumalıkızık köyüne git, herkes Safranbolu'ya akın ediyor. Ben Mart'ta oradaydım, taş evlerin bahçelerinde çiçekler açıyordu, turisti yok. Kahvede oturdum, köylüler beni tanıdı sanki. Şelale yolunda yürüdüm, ayakkabılarım ıslandı, umursamadım. Aynı dönem Mudurnu'ya gittim, Bolu'dan 40 kilometre, Osmanlı mimarisi var ama hep boş geziyorsun orada. Bir de Safranbolu'ya git deseler yüz bin kişi birbirine çarpar, Instagram için sıra beklerler. Cumalıkızık'ta ben fotoğraf çektim, kimse arkamdaki ağacı bozmadı. Paket turlar hep aynı yerleri döndürüyor, adı çıkmayan köyler daha iyi. Kış aylarında git, yazı boş ver, kalabalık olmaz, yöre insanı oturup sohbet eder seninle.

Uçak korkusunu yenmenin yolları

2019 Nisan'da Bursa'dan İstanbul'a işim için uçmak zorunda kaldım. Havalimanına vardığımda, check-in sırasında ellerim terlemişti. Kabin görevlisi fark etti, "ilk sefer mi" dedi. Evet dedim, yalan söylemedim. Uçağa bindikten sonra kaptan kokpitten çıktı, bana el sallayıp "bugün hava harika, çok rahat bir yolculuk olacak" dedi. Boş bir söz olabilir ama işe yaradı, çünkü biri beni güvence altında tutmuştu.

Sonraki uçuşlarımda fark ettim ki korkuyu kontrol etmek için bilgi gerekiyordu. Bir pilot arkadaşa sordum, turbulansin aslında arabanın kötü yolda sıçrama yapması gibi normal olduğunu söyledi. Uçak böyle şeyler için yapılmış, milyonlarca kez oldu. Hiçbir şey olmadı. O an kafamda şey döndü: ben yolda çukura çarptığımda ölüm korkusu yaşamıyorum da, niye havada yaşayım?

Pencere kenarı koltuk yerine orta koltuk seçtim. Aşağıyı görmeyince, saçma korkuların çoğu gidiyor. Şimdi ayda bir uçuyorum, hatta biraz sıkıcı gelmeye başladı.

Sıfır araba almak için ben de Bursa'da 2016'da pazarlık ettim. Showroomda satıcı "kredi faizi düşük" diye anlattı, hesap makinesi tuttum elime. Yüzde 12'lik faiz, 60 ay vade, 95 bin lira araba, sonunda 155 bin lira ödemişim. İkinci el pazarına baktığımda aynı markanın 2013 model, 45 bin km'de 68 bin liraya vardı. Hiç duraksadım.

Ama sıfır aldım çünkü garantisinin rahatlatıcı gelmesi ucuz bir şey değildir. Garanti sayfasına çevirdim, motor ve şanzıman kapsanmış yazıyordu. Psikiyatrist parası yerine bayi parası verdim, hepsi bu. Üç yıl sonra satmak istedim, değer kaybı şok oldu. Sıfırken 95 bin olan araba 62 bine inmiş. İkinci el satıcısı ise "ben 68'ye aldım, 65'e veririm" diyerek kaybını minimize etmişti.

Bursa'da esnaf olarak gördüm: sıfır arabaya verilen para başlangıçtır, bitişi değildir. Vergi, sigorta, ilk bakım hemen cebinden gider. İkinci el ise malı aldığı anda fiyatını bilir. Garantisi bitmiş olabilir ama, en azından sürpriz yoktur. Sıfırda her sorun "bu olmamalıydı" diye ağırlaştırılır. İkinci elde ise "eee, kullanılmış işte" diye geçiştirilir.

Sokak sanatının Türkiye'deki yeri, daha çok "yok" ile tanımlanır. İstanbul'da Galata Kulesi etrafında graffiti yapan çocuklara polis koşarken, aynı sokakta NFT sergisi açan galeri sahibi "sanat" diye konuşuyor. Bir tarafta duvar boyayan adam vandal, diğer tarafta tuval boyayan adam sanatçı. Fark nedir? Tuvalin fiyatı.

2015'te Taksim'de bir duvarı tamamen kaplayan stencil işi gördüm. Üç ay sonra belediye boyacıları üzerine gri boya atmıştı. Şimdi o alanda banka var. Sokak sanatı Türkiye'de hep geçici, hep izinsiz, hep suçlu. Bursa'da bir esnaf olarak söylüyorum: Duvarımıza sprey çeken çocuğun cezası var, ama caddede çöp biriktiren işletmenin hiçbir sorunu yok. Sokak sanatçısı mahkemede, reklam panosu sahibi vergi kaçırıyor.

Ekonomik kriz malzemeyi de vurdu. Sprey boya 2020'de 15 liraya alınıyorken, 2024'te 100 liraya çıktı. Genç sanatçı işsiz, malzeme pahalı, mekan yok. Mimar Sinan'ın döneminde bir duvar boyamak sanat sayılıyordu. Şimdi aynı duvar boyamak "sosyal medyaya çekmek için" yapılan şey. Hepsi aynı aslında, sadece telefon kamerası eklendi.

Toksik ilişkide olduğunu anlaman aslında çok basit, ama insanlar bunu görmek istemiyor. Ben Bursa'da bir esnaf olarak çok müşteri gördüm, hepsi aynı şeyi söylerdi: "Ilişkimi düzeltebilirim" diye. Düzeltemezler tabii.

Toksik ilişkinin en belirgin işareti, her konuşmadan sonra daha kötü hissetmen. Tartışıyorsunuz, sonunda "haklı" çıktığını düşünüyorsun ama içinde boşluk kalıyor. Sanki seni değil, seni yenmek istiyorlar. Benim bir arkadaşım vardı, kız arkadaşıyla her buluşmadan sonra telefonunu kontrol etmeye başladı. Neden? Çünkü sevgilisi "nerede olduğunu" sorgulamaya başlamıştı. Kontrolcülük budur, sevgi değil.

Diğer bir işaret, sürekli kendini savunmaya başlamak. Hiç bir şey yapmadığını ama hep suçlu hissediyorsun. Sabah "günaydın" demişsin, gece "neden o saatte yazdın" diye tartışma çıkıyor. Kafan sürekli çalışıyor, "ne yaparsam doğru olur" diye. Bu tükürür insanı.

Bir de duygusal istikrarsızlık var. Bir gün cennet, ertesi gün cehennem. Seni yükseklere çıkarıyor, sonra düşürüyor. Dopamin bağımlısı oluyorsun, o iyi anları yakalamak için hata yaptığını bile kabul etmeye başlıyorsun.

En kötü tarafı, sevgiye güvenmemeye başlaman. "Beni gerçekten seviyor mu?" sorusunun cevabını bilmiyorsun. Belki de cevap "hayır" ama sen bunu duymak istemiyor, ilişkiye yatırım yaptığın için devam ediyorsun. Oysa kâr yok, sadece kayıp var.

Toksik ilişki belirtileri derken ben de tanıyorum bunu çok iyi. Bir insanla konuştuğunda her sözünü tartıyor, "bunu niye söyledin" diye geri geri saatlerce konuşmaya çekerek yoruyor musun? O zaman başlıyor işin kötüsü. Bende de vardı, mesela erkek arkadaş hafta sonu benimle olmak istemediğinde hemen "başka biri mi var" diye sorgulama başlıyordu. Hiçbir açıklamam yetmiyor, ben de yoruldum. Sonra fark ettim ki her tartışmadan sonra kendimi daha boş, daha yetersiz hissediyorum. Sevinçlerim bile onu huzursuz etmesin diye bastırıyorum. İlişkide mutlu olmak yerine ayakta kalmaya çalışıyor insan, o da işin en toksik yanı.

Toksik ilişkide en sinir bozucu kısım, her şeyin yavaş yavaş normalleşmesi. İlk ay "neden cevap vermedi" diye soruyorsun, üçüncü ayda "yine mi cevap vermedi" diye soramıyorsun çünkü artık bunu bekliyorsun. Bursa'da bir arkadaşımın erkek arkadaşı vardı, haftada iki kez telefonu kapatıyor, "bataryası bitti" diyordu. Bir gün çıktığımız yerde telefonunu aldı, %90 pilisi vardı. Kız bunun üzerine "belki başka şey vardır" dedi. Başka şey vardı ama söylemedi. Toksik ilişkinin işte bu tarafı; sen kendini ikna etmeye başlıyorsun. Suçluluk, belirsizlik, her zaman eksik hissetme. Sonra bir gün aynaya bakıyorsun, yüzünde eski sevinç yok. Kendi başına bir şey seçip sevemiyorsun artık, çünkü onun hoşlanıp hoşlanmayacağını düşünüyorsun. Bu da aslında tek belirtisi değil, ama en tehlikelisi budur.

Bursa'da otobüsle gidip geliyorum işe, sabah 6.30'da biniyorum, akşam 6'da iniyorum. İki yıldır aynı güzergah, aynı şoför bazen, aynı kalabalık. Toplu taşımada yaşanan sorunları anlatmaya başladığımda insanlar "ama ucuz" diyorlar. Ucuz olması güzel, fakat bu kötü deneyimi haklı çıkarmıyor.

Kışın otobüs içindeki sıcaklık çok yüksek oluyor, kapı açılmıyor, havalandırma yok. Yazın tam tersi, klima öyle soğuk ki akciğerim ağrıyor. Bir ortayol bulmayı kimse bilmiyor. Geçen hafta kol çantamı biri çizdiye bastırıp geçti, kimse ses çıkarmadı. Bunun suçlusu şoför mü, yolcu mu, sistem mi? Hepsi biraz.

Kadınlara yönelik taciz de ayrı bir mesele. Biliyorum bu bildirinin konusu değil ama otobüste olmadığını söylemek de yalan. Erkek olarak ben bu korkuyu yaşamıyorum ama yanımda oturan kız arkadaş omuzunu geriye çekip duruyordu, rahatsızlığı görüyordum. Şoför nerede? Muavinde nerede?

Bursa Nilüfer hattında sabah saat 7'de bin, akşam saat 5'te bin. Sabahları işçiler, öğrenciler, emekliler hep aynı anda. Akşamlar daha az kalabalık ama o zaman işe geç kalıyorsun. Zamanını öyle ayarla ki hem kalabalıktan kurtul hem işinde saygın ol. Bana sorarsan en iyi tavsiye bu. Yok para varsa, araba al, otobüse binme. Para yoksa, alışkanlığını değiştir, saati değiştir, ruh halini değiştir.

Haber kanallarına güven sorunu benim için artık bir alışkanlık haline geldi. Geçen ay Bursa'daki dükkanımda, bir kanal ekonomi haberi sırasında esnaf vergisindeki değişimi haber veriyordu; "yüzde 15 artış" diye manşet attılar. Metin Kaynakça Kurumu'nun sitesine girip kontrol ettim, rakam yüzde 8.5 çıktı. Aynı kanala 2021'de de benzer bir şey yaşamıştım, o zaman dolar kuru söylerken 30 günlük ortalamayla cari kursu karıştırmışlardı. İlk kez izleyici olarak şüphe etmemeyi tercih ettim, sonra alışkanlık oldu. Şimdi her akşam bir haber izlediğimde, ilk işim Google'a gitmek. Dükkanımda müşterilere de "kanallara bakmayın, kaynakları kendiniz kontrol edin" diyorum artık.

Benim dedem Bursa’da “tahsilat” derdi, ben “para toplayacağım” deyince garipserdi. Şimdi sokakta “muvaffak oldum” diyen birini duysam, kesin reklamcı sanırım. En son dükkanda bir müşteri “müteessir oldum” dedi, yanındaki arkadaşı ona “abi, o kelimeyi kullanınca yaşın büyüyor mu?” diye takıldı. Kelime zenginliği gitti, yerine “abi süper ya” kaldı. Eski kelimeleri bırak, yeni nesil “mazi” diyene “mazot mu o” diyecek neredeyse. Bursa’da çarşıda bir anons duydum: “Kayıp çocuğun annesi lütfen danışmaya.” Anneler ne zaman “valide” olmaktan çıktı, kimse hatırlamıyor bile.

Evliliğin en iyi kısmı aslında birinin çoraplarını yıkamak değil, onun çoraplarını yıkamadığı için sessiz kızabilmek. Ben ve eşim ilk ayda bu sanatı mükemmelleştirdik. O sabah 6'da kalkıp duşa girdiğinde, ben de yatakta kalıp ona kızıyorum çünkü dün gece çikolatayı açıkta bırakmış. Kimse söylemiyor ama evlilik aslında hayatın en verimsiz hali. Aynı insanla yıllarca yaşıyorsun ama hala onun ne zaman ağlayacağını, ne zaman tersleneceğini tahmin edemiyorsun. Bulaşık deterjanı markası değişti diye 3 gün konuşmadık. Sonra fark ettim ki o da benim gibi aptal, sadece aynı çatı altındaki başka bir aptal. Şimdi daha az kızıyorum, daha fazla gülüyorum. Ama çorapları hala yığın halinde kalıyor.

Bursa'da otobüse binip inmek bir sanat, direkt değil. Saat 17'de Kestel'den Nilüfer'e gidiyorum, şoför frene basıyor diye duran yolcu birden öne savrulup yanımdaki kadının çantasına çarpıyor. Herkes birbirine giriyor ama kimse şoföre bir şey demez, çünkü biliyoruz ki söz açacak olsan otobüs durur, sen de iner kendi yoluna gidersin. Minibüslerin durağında beklerken adamlar koltuk dolmayıncaya kadar harekete geçmiyor, boş yere harcıyorsun zamanını. Bir keresinde Osmangazi'den Yıldırım'a gitmek için 40 dakika bekledi minibüs, şoför telefonla konuşuyor, gözü yolda değil, müşteri gelince anında kalkıyor. Metroya binersen en azından saat saatine hareket eder ama kalabalık o kadar kötü ki çantanı ön tarafına almak zorundayım, yoksa cüzdanım gidiyor. Geçen hafta saat 18'de Bursa'ya dönüş yolunda bir kadın ayakkabısını kaybetti, çıkamıyor ayakkabıyı, kimse yardım etmiyor, ben ayakkabıyı buldum zaten onda da bir ayakkabı vardı hep birlikte kafa karışıklığı. Toplu taşıma burada hızlı ama güvensiz, ucuz ama sinir bozucu.

Podcast dinleme alışkanlıkları

2015'te ilk kez bir podcast açtığımda, kulağıma kulaklık taktığım an sanki gizli bir radyo kanalına bağlanmışım gibi hissettim. Ama o zamanlar podcast diyince hepimiz kafamızda aynı şey canlanıyordu: uzun saçlı adamlar evinde oturmuş, ses kalitesi berbat bir mikrofona gıkırtılı sohbetler yapıyordu. Şimdi ise herkes podcaster olabilir, her konu için bir podcast var, ve ben de saat başına 3-4 saat podcast dinleyen birine dönüştüm.

Hatırladığım kadarıyla 2016 yılında İstanbul-Ankara treni yolculuğunda bir işletme podcast'i dinlemiştim. 4 saatlik yolda bütün podcast bitirmişim, inişte kafam dönüyor gibiydi ama bir şeyleri öğrenmiş hissediyordum. O zamanlar internet bağlantısı istikrarsızdı, indirip dinlemek gerekiyordu. Şimdi ise wifi olduğu her yerde akışlı dinliyorum, ama tuhaf bir şekilde o eski heyecan yok. Belki de metin mesaj atarken podcast dinleyebilmek onu sıradanlaştırdı.

Bursa'daki dükkânda sabah 9 ile 6 arasında duran ben, esnaf sohbetleri arasında podcast dinliyorum artık. Başında müşteri gelince hızlı pause yapıp, çıkınca tekrar açıyorum. Ses telaffuzu açık olanlarını tercih ediyorum çünkü ortamda gürültü var. Ses kalitesi kötü podcast'i yarım saate uğraştıktan sonra siliyorum, hayatta kaç yıl kaldığını bilmiyorum ki bok gibi sesin içinde 45 dakika kaybolayım.

Nostaljik kısmı da var işin. Radyonun yerini podcast aldı ama dinamik farklı. Radyoda saat 8'de haber başlıyordu, seni beklemezdi. Şimdi sen kontroldesin, istediğin saatte, istediğin yerde başlıyorsun. Bana bu kendi zamanını yönetmek gibi geldi, ama aynı zamanda disiplini de gerektirir. Çünkü sonsuz podcast var, seçim paralizi yaşıyorsun.

Geçen ay bir ekonomi podcast'inde Bursa'nın tekstil sektörü hakkında bir bölüm çıkmıştı. Tanıdığım ihracatçılar da dinlemiş, sonra konuşmuştuk. O an anladım ki podcast, biz esnafları da bir şekilde bağlıyor. Ama sonra da düşündüm; bu podcast'te söylenenlerin yüzde 30'u yanlış, hiçbir kimse de düzeltmiyor. Dinleyici sadece alıyor, inanıyor.

Şu anda podcast dinlemek benim için dişimi fırçalarken yapılan bir şey, yemek yerken yapılan bir şey, araba benzin alırken yapılan bir şey. Eski alışkanlığım olan radyo dinlemek kadar özel değil. Ama yine de sabah işe giderken bir podcast başlatırsam, o 20 dakikalık yol daha kısa geliyor. Belki de işin bu kısmı asla değişmeyecek.

kişisel gelişim kitapları okumaktan nefret ediyorum. "seni değiştir, başarılı ol, ruh halini yönet" diye yazılmış sayfalar çeviriyor, yazarın hayatı konusunda hiç bilgim olmadığı halde bana yaşam dersi veriyor. 2019'da bir tanesini okudum, 300 sayfa boyunca aynı şeyin farklı cümleleriyle karşılaştım. parayı kitaba harcamışken okumadığı için kendimi aptal hissettim, bu da en kötü kısım.