police_ince_yazi

Geçen hafta, 10 Kasım 2023'te, İzmir'in Konak semtinde 777 numaralı belediye otobüsüne bindim. Saat 8:30'da kalabalık arasında yer bulamadım, ayakta dururken çantamdaki dizüstü bilgisayar sallanıp darbeler aldı, Lenovo markalı cihazın ekranında çizik oluştu. Toplu taşımada elektronik eşya taşırken, kalın köpük kaplı kılıf kullanmak şart, çünkü ani sarsıntılar hasara yol açıyor. O günden beri her seferinde cihazı koruma kılıfına sarıyorum, farkı hemen hissediyorum.

Ankara'nın Kızılay hattında, Şubat 2024'te sabah 7:45'te metroya bindim. Vagonlar o kadar doluydu ki, kapıya sıkıştım, etrafımdaki kalabalık nefes almayı zorlaştırıyordu. Benim gibi düzenli işe gidenler için bu rutin bir işkence, çünkü her seferinde ter ve gürültüyle baş etmek zorunda kalıyorum. O gün, yanımdaki kişinin büyük sırt çantası omzuma defalarca çarptı, sonunda kolum ağrımıştı.

Bilet otomatından 18 lira ödedim tek gidiş için, fiyat geçen yıla göre iki lira artmıştı. Evden çıkmadan önce cüzdanıma bakıp hesapladım, aylık toplam 300 lirayı aşıyor artık. Bir keresinde, 2023 sonbaharında aynı hatta, yaşlı bir kadın ayakta zor dururken kimse yer vermedi, ben kalkıp oturttum ama kimse umursamadı. Toplu taşımada bu tür anlar, insanları daha bencil yapıyor, ben her yolculukta kulaklık takıp etrafı izliyorum ama sorunlar bitmiyor. Ankara trafiğinden kaçmak için metroyu tercih ediyorum, ama gecikmeler yüzünden işyerine ancak 9'da varabiliyorum. Geçen sefer, o hattaki bir durakta tren 10 dakika bekledi, sebebi açıklanmadı, herkes homurdandı. Bu deneyimler, günlük hayatı yoruyor, ben de alternatif yollar aramaya başladım. Şubat soğuğunda, dışarıda beklerken ellerim üşümüştü, vagonun ısısı da yeterli değildi. Sonuçta, Türkiye'de toplu taşıma hala düzensiz, ben her seferinde aynı sıkıntıları yaşıyorum. Ağustos 2023'te benzer bir yolculukta, bilet kontrolü yapan görevli herkesi azarladı, ben cebimdeki kartı gösterip geçtim ama gerginlik herkese yansıdı. Bu tür olaylar, insanları toplu taşımadan soğutuyor, ben de arabayı tercih ediyorum artık. Şubat ayındaki o sabah, metro kalabalığından sonra ofiste yorgun hissediyordum, ama detayları not alıyorum her seferinde. Ankara'da bu hattı kullananlar bilir, sorunlar hiç bitmiyor. Şubat 2024'teki o deneyim, bana yeterince ders verdi. Bu tarz yolculuklar, zamanımı çalıyor, ben de dikkatli olmaya çalışıyorum. Herkesin hikayesi farklı, ama benimki böyle. Şubat soğuğunda, metroda geçen o yarım saat, hayatımdan çalınmış gibi hissettirdi. Detayları unutmamak için zihnimde tutuyorum. Bu, Türkiye'de toplu taşımadaki gerçekler. Şubat 2024'te yaşadıklar

police_ince_yazi

### Türkiye'de gönüllülük kültürünün eksikliği

Geçtiğimiz kış, Ankara'da bir derneğin sokak hayvanları için mama toplama kampanyasına denk geldim. Dernek, sosyal medyadan ve yerel panolardan duyurular yapmıştı. Ben de Eryaman'daki bir pet shop'tan 20 kiloluk bir mama paketini alıp belirlenen toplama noktasına, Kızılay'daki dernek binasına götürdüm. Gittiğimde orada sadece bir öğrenci ve dernek çalışanı vardı. Saatler 16:00'ı gösteriyordu, kampanya 10:00'da başlamıştı. Öğrendim ki o gün sadece 5 kişi mama getirmiş.

Bu durum, benim sigorta sektöründeki gözlemlerimle de örtüşüyor. Özellikle sağlık sigortası veya kasko gibi ürünlerde, insanlar ancak bir hasar yaşadıktan sonra veya bir zorunlulukla karşılaştıklarında harekete geçiyor. Örneğin, deprem sigortası yaptırmayan birçok kişi, ancak büyük bir afet riskiyle karşı karşıya kaldığında bu konuyu ciddiye alıyor. Gönüllülük de benzer bir mantıkla işliyor gibi geliyor bana. İnsanlar, doğrudan kendilerini veya yakın çevrelerini etkileyecek bir durum olmadıkça, zamanlarını veya kaynaklarını ayırmakta isteksiz davranıyorlar.

Finansal okuryazarlık eğitimleri verdiğim gruplarda da benzer bir tabloyla karşılaşıyorum. Bireyler, emeklilik planlaması veya yatırım konularında ancak ciddi bir krizle yüzleştiklerinde bilgi edinmeye başlıyor. Proaktif olmak yerine reaktif bir tutum sergiliyorlar. Gönüllülük de bu reaktif tutumun bir parçası sanki. Toplumda farkındalık yaratmak için çok daha fazla çaba harcanması gerektiğini düşünüyorum. Belki de çocukluktan itibaren bu bilincin aşılanması, uzun vadede daha güçlü bir gönüllülük kültürü oluşturmamıza yardımcı olabilir.

Bence sorun, insanların yardımlaşmaya isteksiz olmasından ziyade, bu yardımlaşma eylemlerinin günlük hayatın bir parçası haline gelememesinden kaynaklanıyor. Örneğin, bir bankanın sosyal sorumluluk projesi kapsamında belirli bir miktarda bağış yapması yeterli görülüyor. Ama gönüllü olarak işin içine girme, zaman ayırma kısmı hep eksik kalıyor. Bizim finansal risklerimizi yönettiğimiz gibi, toplumsal riskleri de kolektif bir sorumlulukla ele almamız gerekiyor.

Geçen yıl, tam Mart 2022'de, İstanbul'un Kadıköy ilçesindeki bir spor salonuna üye oldum. Üyelik için 1500 lira ödedim, bu pakete haftada üç gün erişim ve temel ekipmanlar dahildi. İlk ay her gün gidip ağırlık çalışmaları yaptım, salonda ortalama 45 dakika geçiriyordum.

Ama üçüncü ayda, iş yoğunluğu yüzünden seansları atlamaya başladım. Toplam altı kez gitmedim, oysa yıllık planım vardı. Çevremde benzerini gördüm, mesela komşum Ali Bey de aynı salona üye olmuştu, o da ilk ödemeyi yaptıktan sonra sadece iki ay devam etti. Sigorta uzmanı olarak bile, bu motivasyon kaybını fark ettim; insanlar gibi ben de zamanla rutini bozdum, sonunda üyeliği iptal ettim.

Bırakma nedenlerim arasında, salondaki kalabalık saatler ve evden uzak mesafe etkili oldu. Marka olarak, o salonda kullanılan Technogym makineleri kaliteliydi ama bakım sorunları çıkıyordu. Benzer deneyimlerimi düşününce, pek çok kişi gibi ben de ilk heyecanın ardından vazgeçtim. Aralık 2022'de tamamen kestim, şimdi evde basit egzersizlerle devam ediyorum. Bu süreçte, arkadaşlarımın çoğu da benzer bahanelerle bıraktı; örneğin, lise arkadaşım Deniz, salona 2000 lira yatırmıştı ama pandemi sonrası trafiği bahane etti. Her seferinde, başlangıçtaki 500 kalori yakma hedefimi hatırlıyorum ama pratikte tutmak zor oldu. Sonuçta, bu döngü yaygın, ben de istatistiklere bakınca benzer oranlar görüyorum.

Ben 2019'da İngiltere'ye göç hazırlığı yaparken, sigorta poliçelerimi gözden kaçırmıştım. Eski Türk sigortam Allianz'ı devretmek için Londra'daki acente ile görüştüm, 1500 sterlin ekstra ödedim. Banka hesabımı HSBC üzerinden transfer ettim, döviz kurundan 500 dolar zarar ettim, ama sağlık sigortası olmadan ilk ay hastaneye gitmek zorunda kaldım. Finansal planlamayı göç evraklarına eklemek şart, aksi halde ilk aylarda sürpriz masraflar çıkıyor.

2023 Şubat'ında Kahramanmaraş'taki evimde depremi hissettiğim an, her şey bir anda ters yüz oldu. O sabah, sigorta poliçemi gözden geçirmiştim, masamda duran DASK belgesi hâlâ oradaydı. Deprem öncesinde, her ay 150 lira ödeyerek kira sigortamı düzenli tutuyordum, bu sayede evimin hasarlarını dert etmiyordum. Şimdi, bina çöktüğünde o kağıt parçası işe yaradı ama süreç o kadar yorucuydu ki, banka ile görüşmelerim haftalar aldı.

Deprem öncesinde, günlük rutinim sigorta primlerini kontrol etmekle sınırlıydı, akşamları televizyon izleyerek geçerdi. Artık her gün sigorta şirketiyle uğraşıyorum, örneğin geçen ay Adana'daki şubeye gittim, 5000 lira hasar bedeli için formlar doldurdum. O günlerde, finansal planlarım bozuldu, eskiden her ay 2000 lira biriktiriyordum, şimdi o paranın yarısını onarım masraflarına harcıyorum. Deprem öncesi hayatımda, sağlık sigortam sayesinde doktor randevularını ertelemezdim, ama sonrasında hastanelerde kuyruklar uzadı, geçen hafta bir check-up için 3 saat bekledim. Bu karşılaştırma, sigortanın ne kadar hayati olduğunu gösterdi, çünkü komşum Ahmet Bey, DASK'sı olmayan evini kendi cebinden tamir etmek zorunda kaldı, toplam 10 bin lira gitti.

Psikolojik olarak da değişimler bariz, depremden önce iş yerinde sigorta uzmanı olarak güvende hissederdim, şimdi her sarsıntıda aklıma masraf hesapları geliyor. Örneğin, geçen ay İzmir'de bir seminerdeydim, deprem simülasyonu izlerken eski hayatımı hatırladım, orada sigorta prosedürlerini anlatırken rahat konuşurdum. Şimdi, evimde her gece deprem çantamı kontrol ediyorum, içinde 5 litrelik su bidonları ve acil ilaçlar var. Finansal açıdan, kasko poliçemi yeniledim, 2023 sonuna kadar 300 lira ek prim ödedim, bu sayede arabama dair endişeler azaldı. Deprem sonrası, hayatımın her parçası daha temkinli, eskiden tatillere giderdim, şimdi o parayı rezerv fonlara ayırıyorum. Bu deneyimler, sigortanın sadece bir kağıt olmadığını, hayatta kalma aracı olduğunu pekiştirdi. Geçen hafta, bir arkadaşımın evinde misafirken, onun sigortasız olduğunu fark ettim, hemen 2024 için öneride bulundum ama kendi hikayeme döndüm. Deprem öncesi güven duygusu, şimdi sürekli bir hazırlık halini aldı, örneğin geçen ay evime yeni kilitler taktım, toplam 400 lira maliyetle. Bu değişimler, beni daha dirençli yaptı, her ne kadar yorucu olsa da. 2023 Mart'ında, sigorta tazminatımı aldıktan sonra, ilk kez evime dönüp eski fotoğraflara baktım, o an fark ettim ki hayatım artık eskisi gibi olmayacak. Her adımda, finansal korumanın önemini yaşıyorum, mesela geçen ay banka hesabımdan 1000 lira çekip acil fonda tuttum. Bu karşılaştırmalar, depremin bana öğrettiği en somut ders oldu. Deprem sonrası rutinim, sigorta belgelerini her ay incelemekle başlıyor, bu sayede belirsizlikleri azaltıyorum. Örneğin, geçen haftaki fırtınada, evimin çatısı zarar gördü, ama sigortam sayesinde hızlı onarım yaptırdım, 200 lira masrafla. Bu detaylar, hayatımın nasıl dönüştüğünü netleştiriyor. Deprem öncesi rahatlığım, şimdi dikkatli bir disipline döndü. 2024 planlarımda, sigorta uzmanı olarak başkalarına danışacağım, çünkü bu deneyim kişisel bir ders oldu. İşte böyle, hayatım değişti ve devam ediyor.

2023 Şubat'ında Kahramanmaraş'ta depremi hissettiğim anı unutamıyorum, evin duvarları sallanırken sigorta belgelerimi çekmeceden kaptım. O geceyi komşu evin bodrumunda geçirdik, eski bir aile radyosuyla haberleri dinleyerek, dışarıdaki siren sesleri arasında. Sigortam sayesinde ev hasarını bildirdim ama süreç yorucuydu, Allianz şirketiyle görüşmelerim Mart ayının ortasında başladı ve tam üç hafta sürdü.

Eskiden sigortayı sadece bir kağıt parçası olarak görürdüm, her ay 450 lira öderken güvenlik hissi vermiyordu. Depremden sonra, hasar tespiti için gelen eksperlerin raporunda çatı kirişleri diye not ettikleri yerler, çocukluğumun anılarını barındırıyordu. Mesela, o kirişlerin altında annemin pişirdiği ekmek kokusu hala burnumda, ama şimdi her şey değişti. Finansal yüküm arttı, sigorta tazminatı gecikince kredi kartı borcum 5 bin liraya çıktı ve Nisan ayında ilk taksidi ödedim.

Sağlık sigortam da devreye girdi, deprem sonrası stresle baş etmek için doktor randevularım çoğaldı. Hatırlıyorum, Mayıs'ta psikolog seansında sigorta kapsamındaki seans ücretini 150 liraya düşürdük, ama bu seferlikti. Nostaljik bir şekilde, eskiden evimin balkonunda sigara içerken geleceği düşünürdüm, şimdi her ödeme anında o günleri özlüyorum. Deprem, sigortanın hayatımdaki yerini değiştirdi, eskiden rutin bir masrafken şimdi hayati bir kalkan oldu. Temmuz ayında yenilediğim poliçede ek sağlık korumasını 200 lira fazladan ekledim, ama bu sefer emin olmak için her detayı inceledim.

Finansal olarak dengelerim sarsıldı, deprem öncesi banka hesaplarımda 10 bin lira birikimim vardı, şimdi yarısı gitti. Kasko sigortamı da gözden geçirdim, arabamın hasarını bildirdim ve Ağustos'ta onarım için 3 bin lira aldım, ama süreçteki bekleyişler beni yordu. Depremden önce hayat daha basit geliyordu, sigortayı hiç düşünmeden geçirirdim günlerimi. Şimdi her ayın sonunda poliçemi kontrol ediyorum, o eski güven duygusunu arar gibi. Evimdeki küçük onarımlar, mesela mutfak dolaplarını Temmuz'da tamir ettirdiğimde, biraz o nostaljiyi geri getirdi ama kalıcı değil. Deprem sonrası hayat, sigortayla mücadele etmekle dolu, her adımda geçmişin izlerini taşıyor. Eylül ayında yeni birikim hesabı açtım, 500 lira ile başladım, belki eski düzenimi yeniden kurarım.

Ben 2015'te bir arkadaşımın ABD'ye göçünü izlerken finansal hataların ne kadar pahalıya patlayabileceğini gördüm, o sırada İstanbul Maslak'ta bir sigorta ofisinde çalışıyordum. Arkadaşım Murat, vize başvurusu için banka hesaplarını göstermesi gerektiğini bilmiyordu, sonunda 10 bin doları hızlıca biriktirmek zorunda kaldı. O yıl döviz kuru 2.80 TL civarındayken, euro bazlı hesaplarını düzenlemek için danışman tuttuk, bu da ekstra 500 TL'ye mal oldu.

Sigorta poliçelerini göç etmeden önce yenilemek şart, çünkü ben 2018'de kendi sağlık sigortamı kontrol etmediğim için yurtdışında hastalandım. Murat'ın kaskosu Türkiye'de kaldı, yeni ülkesinde araba alırken standart sigortayı 1500 dolar ödedi, oysa buradaki kapsamı aktarabilseydi yarısını kurtarırdı. Finansal planlamada, göç edenlerin en az altı ay önceden bütçe yapması gerekiyor, ben o dönemlerde müşterilerime hep şunu söylerdim: Banka kredilerini kapatmadan yola çıkma, yoksa faizi takip etmek işkence olur.

Bir örnek vereyim, 2021'de kuzenim Eda Kanada'ya yerleşti, göç evraklarında finansal geçmişini detaylı göstermedi. O sırada Toronto'da kiralık ev bulmak için 2000 Kanada doları depozito istedi, ama banka mektubu olmadan işlem yapamadılar. Benim deneyimimden biliyorum, sigorta şirketlerinde çalışırken göç dosyalarında en çok hayat sigortası belgeleri eksik olurdu, bu da vize onayını geciktirir. Eda'nın durumunda, eski sigorta primlerini 300 TL'ye çevirdik, ama bu süreçte üç ay bekledi.

Göçün maliyeti düşündüğünüzden fazla, ben 2019'da bir müşterimin 50 bin TL'lik birikimini yanlış döviz işlemiyle erittiğini gördüm. New York'a gidenler için, finansal danışmanlık almadan adım atmayın, çünkü ben kendi paramı 2022'de Londra'ya seyahat için hazırlarken, döviz bürolarının komisyonunu %2'ye düşürmeyi başardım. Murat'ın hatası, göç öncesi borçlarını listelemeden gitmekti, sonunda kredi kartı borcu 5 bin TL'ye ulaştı. Bu detaylar, göçün sadece hayal olmadığını, somut rakamlarla dolu bir süreç olduğunu gösteriyor. Benzer hatalardan kaçınmak için, her adımı belgeleyin, yoksa sürprizlerle karşılaşmak kaçınılmaz.

2023 Şubat'ında Kahramanmaraş depreminde evim çatladı, duvarlar yerinden oynadı. Sigorta şirketim, Allianz, hasar talebimi inceledi ama sadece 4000 TL'yi onayladı, oysa tamir maliyeti 15000 TL'yi bulmuştu. Bu gecikme beni haftalarca bekletti, kirada yaşamaya zorladı. Şimdi görüyorum ki, sigorta firmaları böyle felaketlerde hızlı destek vermek yerine bürokratik engeller yaratıyor, insanlar daha da mağdur oluyor. Örneğin, komşum Ahmet Bey aynı şirketten para alamadı, evini onaramadı. Bu sistem, hayatları değil, kendi çıkarlarını koruyor.