koli_listesi

koli_listesi

sıfır araba mı ikinci el mi

eskiden heyecanlıydı sıfır araba almak, bir töreni vardı sanki. 2000'lerin başında ilk sıfır arabamızı aldığımızda, showroom'da bir branda kaldırma seremonisi yapmışlardı. bordo bir fiat palio idi, rengi hala aklımda. o yeni araba kokusu da öyle, fabrikadan yeni çıkmış gibi. o kokuyu özel kimyasallarla taklit etmeye çalışanlar var şimdi, ama nafile.

sonraki arabalarımızda o büyü biraz azaldı. ikinci el almanın da kendine göre bir ritüeli vardı. örneğin 2017'de satıcı ile sanayide buluşup arabanın altına bakmak, kaputunu açtırıp motoru dinlemek, ustanın "bunda bir şey yok" demesi... o da ayrı bir macera. sıfır arabanın garantisi bitince zaten ikinci elden farkı kalmıyor. hatta bazen daha sorunlu olabiliyor, ilk sahibi hor kullanmışsa.

benim için artık sıfır araba, evin salonuna konulan, dokunmaya kıyamadığın biblo gibi bir şey. 2022'de eşimin ailesiyle birlikte gittiğimiz Bursa'daki Honda bayisinde, sıfır Civic'in kapısını açıp içindeki etiketi görmüştüm. 1 milyon 200 bin lira yazıyordu. aynı paraya Ankara Keçiören'de 3+1 daire alabilirdim. şimdi o araba kaç para oldu, kaç değer kaybetti merak ediyorum.

taşınma işleriyle uğraşırken anladım ki, bir malın sana hizmet etmesi önemli. o biblo gibi araba da zamanla eskiliyor, çiziliyor, değeri düşüyor. önemli olan seni A noktasından B noktasına güvenle götürmesi. ikinci el de bunu gayet iyi başarıyor. hatta bazen daha akıllıca bir tercih oluyor. en azından "ilk çizik benimdi" diye bir derdin olmuyor.

koli_listesi:

1990’larda çocuktum, babamın ilk arabası Murat 131’di. O zamanlar benzinli mi dizel mi diye bir tartışma yoktu, sadece benzin vardı. Sabahları jikle çekilirdi, motorun ısınması beklenirdi. Soğuk havada marşa basarken çıkan o garip sesler hâlâ kulaklarımda.

Bazen benzin istasyonunda uzun kuyruklar olurdu, karneyle benzin alınırdı. Babam o zamanlar benzinin kıymetini bilmek gerektiğini söylerdi hep. O anlar şimdi elektrikli araçların şarj istasyonu arama derdine ne kadar benziyor aslında. Teknoloji değişse de sıkıntı hep aynı kalıyor.

koli_listesi:

Benzinli mi dizel mi elektrikli mi

2010 yılında üniversitede öğrenciyken babamın 98 model Tofaş Şahin’ini kullanıyordum, benzinliydi. O zamanlar depoyu 50 liraya doldurur, bir hafta gezerdik. Yakıt konusu bugünkü gibi bir dert değildi. Şimdi bakıyorum da, her hafta market alışverişi kadar benzin alıyoruz.

Geçen ay ev taşırken kiraladığım dizel panelvanla İstanbul içinde 150 kilometre yol yaptım. 300 liraya yakın mazot harcadım, eski kafa hesaplarıma göre bu çok absürt bir rakam. Elektrikli araçlar cazip geliyor, özellikle evden şarj etme imkanı olanlar için. Ama apartmanda oturup, her seferinde şarj istasyonu arama fikri beni yoruyor. Yeni evde site yönetimiyle bu konuyu konuşmak şart olacak.

koli_listesi

Akıllı saat olayına eşimle beraber 2023’te, taşınma sürecinin ortasında girdik. Evde sürekli bir şeyleri unuttuğum, eşyaların yerini karıştırdığım için telefonumu nereye koyduğumu bulmak, çağrıları kaçırmak günlük rutinim olmuştu. Apple Watch SE modeli ile bu dertten kurtuldum, telefonum sessizde olsa bile bileğimdeki titreşim sayesinde hiçbir arama ve mesajı kaçırmıyorum. Özellikle koli açarken telefonumun ulaşılmaz bir yerde olması, benim için büyük bir sorundu. Artık önemli bildirimleri kaçırmıyorum.

Akıllı saatle tanışmam, tam olarak 2022’nin Şubat ayında, pandemi kısıtlamaları biterken oldu. O zamanlar taşınma işleriyle uğraşıyordum, sürekli bir yerlere koşturuyor, koli listesini güncelliyordum. Eve gelip koluma yeni aldığım Samsung Galaxy Watch’u taktığımda, telefondan bağımsız bir ekosistemin içine düştüm. Sabahları titreşimle uyanmak, eski telefon alarmımdan daha az stresliydi. Eşim hâlâ uyurken, yataktan kimseyi rahatsız etmeden kalkabilmek küçük ama net bir konfor.

Kendimi ilk iki hafta, saat ekranında adım sayısını gün boyu takip ederken buldum. Mart ayında taşındığımda bir gün 17 bin adım attığımı gördüm, o rakamı başka türlü asla bilemezdim. Sadece yürüyüş değil, koli taşıma, ev toparlama, apartmanın merdivenlerinde inip çıkma—hepsi rakam olarak önümdeydi. Sonra, günün sonunda kaç kilometre yürüdüğümü, nabzımın ne zaman hızlandığını, stres seviyemi, uyku süremi hepsini tablo gibi görmek garip bir haz veriyor. Fakat bir noktadan sonra, sırf hedef olan 10 bin adıma ulaşmak için gece çöp atmaya çıktığım oldu. Saat bir tuhaf şekilde motivasyon, hatta bazen baskı kaynağı olabiliyor.

Bir de bildirim meselesi var. Özellikle ofiste ya da nakliye sırasında telefonla uğraşmak istemediğim anlarda, WhatsApp ve banka uygulamasından gelenleri saatten okuyorum. Özellikle Mart 2023’te ev bulmak için emlakçılarla yazışırken, mesajı hemen görmek ama telefona sarılmamak işimi kolaylaştırdı. Yine de kolumda titreşim hissetmek bazen sinir bozucu olabiliyor, özellikle pazartesi sabahları e-posta bildirimleri yağınca o kısımdan hafifçe soğudum.

Sağlık kısmına gelirsek, en garibi uyku takibi. İlk defa uyku evrelerimi görüp “Bu saate kadar uyanık mı kalmışım?” diye şaşırdım. Ama sonra fark ettim ki, her gün veriye bakınca insanın kafasında gereksiz bir “acaba bu gece iyi uyudum mu” sorusu dönmeye başlıyor. Mayıs sonunda bir hafta boyunca saatsiz uyudum, uykumun kalitesi mi değişti, hayır. Sadece sabah yataktan kalkınca ekranda rakam görmekten kurtuldum.

Bir de kayış izi meselesi var. Yazın, özellikle Temmuz sıcağında kolumda saat iziyle dolaşmak hoşuma gitmiyor. Geçen yaz Kadıköy’den Üsküdar’a taşınırken, koli taşırken terden kayışın kolumda iz bırakmasını hiç sevmedim. O yüzden Eylül’den sonra hafta sonları saati çıkarmaya başladım. Yine de alışkanlık olmuş, dışarı adım attığımda ilk işim saati takmak.

Türkiye’de tatil denince herkes Ege kıyılarına, Alaçatı sokaklarına ya da Kaş’ın koylarına koşuyor. Benim aklım ise Temmuz 2022’de Çorum Sungurlu’da, köy kahvesinde otururken içtiğim çaya takılı kaldı. Kimse Çorum’a “tatil” için gitmez, ama ben o gün hayatımda ilk kez sabah yürüyüşünde ceviz toplamıştım. Akşamına ise mahallede düğün vardı, herkes ortaya karışık pilav dağıttı, ben de ellerimle karıştırdım.

Bir de Giresun Espiye’de denizin dibinde balıkçılarla sabah 5’te ağ çektim, yengeç gördüm, ayakkabılarım tamamen ıslandı. Orada insanlar hiç bir yere yetişmiyor, sabah çayıyla oturup denize bakıyor. Ne booking sitesi var, ne tripadvisor yorumu. Sanki tatil kavramı sadece lüks değil de, gündelik hayatın yavaşlamasıymış gibi.

Bana göre en hafife alınan tatil rotası, insanların “oraya niye gideyim ki?” dediği yerler. Felsefesi de şu: Yavaşlamak, yabancı hissetmek, adını Google’da aratınca çıkan ilk fotoğraftan bambaşka bir şey bulmak.

2016 yazında eski bir Volkswagen T2 ile Ege kıyılarını gezme hayali kurmuştum. Alaçatı’dan başlayıp Kaş’a kadar uzanan o sahil şeridinde, her sabah başka bir koyda uyanmak, yatağımın hemen dibinde denizin sesiyle güne başlamak vardı aklımda. Küçük bir ocak, bir portatif buzdolabı ve yanıma alacağım birkaç kitapla kendime yeni bir düzen kuracaktım. Hatta o günlerde eski bir harita bile almıştım, rotayı kırmızı kalemle çize çize eskimesini sağlamak istiyordum. Hayat o sıralar bambaşka bir yola soktu beni, o karavan hayali de kolilerin arasına karışıp gitti. Şimdi bazen o haritayı bulup çıkarıyorum, kat yerlerinden iyice yıpranmış.

Bavul hazırlarken yapılan klasik hatalar

Bavul hazırlamak, her ne kadar basit bir eylem gibi görünse de aslında derin bir felsefeyi içinde barındırır. İnsan, bilinmeyene doğru bir adım atarken, bildiği dünyayı bir bavula sığdırmaya çalışır. Bu çaba genellikle acemice hatalarla doludur.

En büyük hata, "ihtiyaç duyabilirim" felsefesiyle yola çıkmaktır. 2018 yazında, Fethiye'ye giderken tam beş farklı ayakkabı almıştım yanıma. Oysa tatil boyunca sadece terlik ve bir spor ayakkabısı kullandım. Diğerleri, bavulun içinde birer ağırlık olarak beni takip ettiler, varlıklarıyla sadece yer kapladılar.

Bir diğer klasik hata, bavulun bir "evrak çantası" gibi doldurulmasıdır. Gitmediğimiz bir yer için, yanımıza yığınla broşür, dergi, kitap almak, orada bunları okuyacağımızı düşünmek bana tuhaf geliyor. Ben İstanbul’da bile okumadığım dergileri, Bodrum’da okuyacağımı hiç düşünmedim. O an orada var olmanın kendisi yeterince meşgul ediciyken, bir de yanımda taşıdığım yüklerle boğuşmak anlamsız.

Son olarak, bavulda boş yer bırakmamak da bir hatadır. Dönüş yolculuğunda alınacak hediyeler, yeni keşifler, beklenmedik anılar için bir alan yaratmak gerekir. 2019’da Paris’ten dönerken, aldığım küçük bir heykelciği bavula sığdıramadığım için kucağımda taşımak zorunda kalmıştım. Bavul, sadece eşyaların değil, deneyimlerin de bir taşıyıcısı olmalı.

koli_listesi: sosyal medya bağımlılığından kurtulmak

benim için bu durum, çocukken annemin yazlık evin tavan arasına kaldırdığı, üzerinde "sadece kışın açılacak" yazan kutular gibiydi. o kutuların içindeki eski oyuncakları, çizgi romanları merak etmekle, ama bir yandan da o kurala uymak zorunda kalmakla eşdeğer. şimdi o kutuların yerini telefon aldı, yasaklayan yok ama o merak ve bağımlılık hissi aynı.

eskiden pazar günleri teyzemlere giderdik, bütün çocuklar bahçede top oynar, büyükler mutfakta çay içerdi. o günün sonunda yorgunluktan uykuya dalardık. şimdi ise hafta sonu yatağımda, elimde telefon, bir sürü insanın hayatını izliyorum. geçenlerde eski bir komşumuzun düğününe gittik, davetlilerin çoğu cep telefonlarından canlı yayın yapıyordu. insanlar birbirine bakmak yerine, ekranlara bakıyordu. eski ramazan iftarlarındaki o kalabalık sofraların, muhabbetlerin yerini şimdi herkesin telefonuna gömüldüğü anlar aldı.

2000'lerin başında internet kafe kültürü vardı. saatli girerdik, paramız bitince çıkardık. o zamanlar bile belli bir sınırlama vardı. şimdiki gibi cebimizde 7/24 internetle dolaşmıyorduk. hatırlıyorum, abimle bilgisayar başında sıra kavgası yapardık, annem de "kalk artık başından, gözlerin bozulacak" derdi. şimdi o uyarıları kendime yapmam gerekiyor. geçen ay yeni taşındığım evde, kolileri açmak yerine pinterest'te "minimalist ev dekorasyonu" araması yaparken buldum kendimi. o an anladım ki, hayatımdaki asıl koliyi açmam gereken yer, ekranın ardındaki değil, gerçek dünyadaki dağınıklıkmış.

işe gidip gelme trafiğinden kurtuldum diye sevinirken, aslında evdeki “mesai sonu” trafiğine takıldım. eşimle ikimiz de evden çalıştığımız için, mesai bittiğinde evde birbirimize takılıp kalıyorduk. salı akşamı ben mutfağı toparlarken o duş alıyordu, çarşamba o yemek yaparken ben çamaşırları katlıyordum. akşam 8’de iş bitmiş olsa bile, ev işleri için birbirimizi bekleme süreci başlıyordu. oysa ofisten çıkıp eve geldiğimde, o zaten birçok işi halletmiş oluyordu. bu durum özellikle ilk 6 ay evliliğimizde küçük sürtüşmelere neden oldu. ben de sonrasında kendime bir ‘iş çıkışı’ rutini oluşturdum. işim bitince 15 dakika balkonda oturup, telefonla annemi arayıp günün özetini geçiyorum. bu bana işten eve geçiş hissi veriyor, evdeki “mesai” başlamadan önce zihinsel bir mola oluyor.

Ben ilk kez Google Fotoğraflar’da “köpek resimlerim” diye arama yaptığımda fark ettim yapay zekanın sessizce hayatıma sızdığını. 2018’di, İstanbul’da yaşıyordum. O güne kadar telefondaki on bin fotoğrafı tek tek klasörlemiş biri olarak, arama çubuğuna “bebek” yazıp otuz saniyede kardeşimin eski fotoğraflarına ulaşmak bana hafif bir utanç verdi. Şimdi taşınırken, koli listesini eski usul deftere yazmaya kalkınca kendimi geri kalmış gibi hissettim. Yapay zeka bazen fark ettirmeden alışkanlıklarını tokatlıyor, insan bir anda kendi yöntemlerini sorguluyor.

Yapay zekanın hayatımıza etkisi

Geçen ay ev taşıma telaşım vardı. Eşya listesi yapmak, kolileri numaralandırmak ve hangi koliye ne koyduğumu unutmamak için bir yapay zeka uygulamasını denedim. Uygulamaya "mutfak eşyaları" yazdım, o da bana tencere setinden baharatlığa kadar detaylı bir liste çıkardı. Normalde saatlerimi alacak bu iş, yirmi dakikada bitti.

Uygulama, kolilerin üzerine yapıştırdığım barkodları tarayarak içindeki eşyaları benim için otomatik olarak kaydetti. Yeni eve taşındığımda "kahve fincanları nerede" diye sorduğumda, direkt olarak 3 numaralı koliye yönlendirdi. Eski usul defter kağıtla, kalemle uğraşmak yerine bu teknoloji benim gibi titiz birine ilaç gibi geldi.

türkiye'de kadın olmak

evde çalış derler, işte çalış derler. ikisinde de çalış derler, para kazan derler ama parayla ne yapacağını sen karar verme derler. 35 yaşında evli değilsen "niye hala beklesin?" diye sorular başlar. evli olsan "niye çocuk yapmıyorsun?" diye sorular başlar. çocuk yaptın mı işi bırakmalısın derler, bıraktın mı kariyer yapamamışsın derler. yapısı böyle, sorgulanacaksın her hamlede. geçen ay bir tanıdık söyledi: "ben kızıma ne söyleyeceğimi bilemiyorum, okumasını mı söyleyeyim, evlenip mutlu olmasını mı?" bu sorunun sorulması zaten hepsini anlatıyor.

göç etmek isteyenler çoğunlukla hazırlıksız gidiyor. dil bilmiyorlar, para hesaplamaları yanlış, vizesi olmayacak ülkeyi seçiyor, sosyal çevresini görmezden geliyor. birkaç ay sonra dönüş biletini alıyor, eve geldiğinde "orada insanlar soğuk" diye anlatıyor. aslında soğuk değil, yalnızlık. başka ülkede yalnızlık tanımadığınız insanlarla sosyalleşmekten farklı bir şey. ben 2019'da ayrıntı liste yapmıştım: banka hesabı, vergi numarası, sigorta, dil kursu, kat depoziti. listeyi okunca çoğu kişi "vay, bu kadar mı" dedi. evet, bu kadar. hiç birini atlayan tanıdığım yoktur ki başarılı olsun.

muayene istasyonuna gitmeden önce lastiklerin ölçüsünü kontrol et. değeri 0,5 bar fark bile muayeneyi çileden çıkarabilir, ben denedim. lastik basıncını kontrol etmek 10 saniye sürer, muayeneyi yeniden geçmek 200 lira ve 3 saat sürer.

araçta taşıdığın eşyaları boşalt. muayene esnasında bagajda koli, sandalye, alet varsa ağırlık ölçümünde sorun çıkabilir. ben bir sefer şarjlı matkapı unutmuştum, muayene memuru sorun yaratmamıştı ama rahatsızlığı gözümde okudum.

gitmeden önce araç tescil belgesini kontrol et, evinde unutup istasyonda filan bulunmaz. kağıt eksik gidersen geri dönüş garantili.

muayene tarihi yaklaştığında erken randevu al. son günlerde gitmek demek 2 saat kuyruğa girmek demek. ben 2 gün öncesinden gidiyorum artık, 10 dakika bekleme ile 2 saat bekleme arasında hiçbir fark yok ama hissi çok farklı.

Evdeki tüm koli düzeni planımı yapay zekaya emanet ettim. Üç farklı odanın eşyalarını, hangi kutuya ne konulacak, hangi kutu hangi odaya gidecek, hangi eşya daha sık kullanılacağı için kolay ulaşılabilir olmalı gibi tüm detayları yazdım. Yapay zeka bana altı sayfalık, maddeler halinde bir liste çıkardı.

Normalde bu liste için iki gün harcar, etrafa notlar yapıştırır, sürekli bir şeyleri unuturdum. Şimdi sadece listedeki talimatları takip ediyorum. Ancak bir şeyi fark ettim, bu kolaylık beni tembelliğe itiyor. Kendi başıma bir şeyleri organize etme becerimi kaybediyorum sanki. Geçen gün bir dolabı düzenlerken bile önce telefona bakma ihtiyacı hissettim. Sanırım zihnimdeki "nasıl organize ederim" bölümünü yapay zekaya devretmişim.

İlk araba alma süreci, taşınma ve ev kurma kadar detaylı bir planlama gerektirir. Ben ilk arabamı alırken, 2017 yazında, İstanbul Bağcılar'da bir galeriye gitmiştim. Bütçem kısıtlıydı, bu yüzden özellikle 2008 model bir Fiat Palio Weekender bakıyordum.

Arabanın kilometresi, hasar kaydı ve motor durumu gibi temel bilgilere ek olarak, yedek anahtarının olup olmadığını kontrol etmek önemlidir. Benim aldığım Palio'nun sadece bir anahtarı vardı, bu da ileride kilit sistemiyle ilgili ek bir masraf çıkardı. Ayrıca, aracı almadan önce mutlaka bir ekspertiz raporu almak, ileride büyük sürprizlerle karşılaşmayı önler. Ben o heyecanla ekspertize götürmemiştim, sonradan kaporta boyasında bazı kusurlar çıktı.

İstanbul trafiği benim için bambaşka bir organizasyon gerektiren bir olgu. 2017'de Beşiktaş'tan Ataşehir'e taşınırken, eşyaların nakliyesi tam üç saat sürmüştü. Normalde kırk beş dakikalık yol, o gün tam bir kabusa dönüştü. Özellikle cuma akşamları 17.00-19.00 arası köprü geçişlerinden kesinlikle uzak dururum. Bir kere Unkapanı Köprüsü'nde 45 dakika sadece üç şerit değiştirmekle uğraştım, araçta uyuyakalmıştım az kalsın. Sabahları 07.00-08.30 arası Anadolu Yakası'nda E-5'e çıkmak intihar gibi bir şey. Eğer bir işim varsa, mümkünse toplu taşımayı tercih ediyorum.