hesap_geldi

Pazartesi sendromu denen şey, sanki pazar gecesi eve gizlice girip beynine hüzün ve kaygı aşılayan bir alacaklı gibi davranıyor. Benim için pazartesi, özellikle Kadıköy’de evden çıkıp Söğütlüçeşme’ye yürüdüğüm sabahlarda zirve yapıyor. Elimde üçüncü dalga kahveciden alınmış 80 liralık filtre kahve, içimden "Hayatımın hatasını yine tekrarlıyorum" diye geçiriyorum. Bu sendromun çözümü var mı? Vallahi bende yok. İnsanların LinkedIn’de “Monday Motivation!” diye story atmasını izleyince iyice sinirleniyorum. Pazartesi motivasyonu diye bir şey yok, olsa da bana uğramıyor.

Geçen ay, Nişantaşı’nda bir kafede oturdum, masada dört kişi. Sabah 9.15. Üçünün suratı limon satıcısı gibi, birinin gözleri kısık, muhtemelen hala rüyasında. Siparişim geldi: avokadolu tost. Bir lokma aldım, dedim ki "Kendimi kandırıyorum. Ne bu yeşil şey bana enerji veriyor ne de yeni hafta için umut aşılıyor." O anda anladım ki pazartesi sendromunu yenmek için mucize bir kahvaltı yok. Koca bir kapitalist haftanın ilk roundu, kaçış yok.

Bir kez de pazartesi sabahı Mecidiyeköy’de metrobüs kuyruğunda kaldım. 07.45, kalabalık ve ter kokusu. O an anladım ki, sendromun ilacı yok. Tek teselli, yanımdaki adamın en az benim kadar mutsuz olmasıydı. Arada sırada pazartesi sendromuyla mücadele ettiğimi sanıyorum, ama sonra Google Takvim’den toplantı bildirimi geliyor, yine başa dönüyorum. Sistem çalışıyor, ben de onun çarkında dönmeye devam ediyorum.

Pazartesi sendromuna karşı mücadelem bende ilkokulun o meşhur mavi önlüğüyle başladı. Yıl 1998, İstanbul Bahçelievler’deyim. Annem pazar akşamı evde seferberlik ilan ederdi. Defterler kaplanır, keçeli kalemler kırtasiyeden alınır, okul ayakkabılarının altı diş fırçasıyla ovalanır. Tabii o ayakkabıya son darbeyi ben vuruyorum, “yarın hazır olacaksın” diye tehdit eder gibi. Sonra pazar gecesi TRT’de Tatlı Kaçıklar bitince uykuya geçiş. Ama uyku dediğime bakmayın; yastığa kafayı koyunca, “Hocanın suratını unuttum mu acaba?” diye hafif bir mide kasılması. Pazartesi sabahı alarmım annemin “hadi kalk” sesi, yanında bir de taze kaymaklı ekmek. O kaymakla hayatımda ilk defa pazartesiye aldanmam, ama ikinci haftadan sonra o da kar etmiyor. O sendrom bir kere girince, kaymak bile etkisiz eleman.

Liseye geçtiğimde pazartesi sendromu biraz daha evrimleşti. O zamanki MSN nick’imde bile: “Monday killer”. Okula gitmemek için her pazartesi yeni bir hastalık literatürü çıkarıyorum. Bir pazartesi grip, bir pazartesi karın ağrısı, arada sırada “bugün okulda tatbikat varmış, geç başlıyor” yalanları. Ama tabii annem yemiyor, sabah simidiyle minibüse bindiriyor. Minibüste kafamı cama yaslayıp dışarıya bakıyorum. Dışarıda bütün mahalle aynı, herkes ıspanak gibi solmuş, kimsenin yüzünde tek bir tebessüm yok. Pazartesiye toplu bir saygı duruşu resmen. Hava ne olursa olsun, bir şekilde içim hep kasvetli.

Üniversitede işler başka bir boyut aldı. Göztepe’de yurt hayatı, pazartesi sabahı odada 6 kişiyiz. Hiçbirimizin dersle alakası yok, tek motivasyon kantindeki tost sırası. Yataktan çıkmak için birbirimize taş-kağıt-makas oynuyoruz, kaybeden elektrikli su ısıtıcısını getirip çay koyacak. Haftanın ilk çayını kim demliyorsa, onun hayata küsmüşlüğü odada yankılanıyor. Odamda bir tane analog çalar saat var, alarmı çalınca üstüne yastık atmak adetten. Saatin pili bittiğinde, odadaki sessizlik bir anlık umut yaratıyor, “acaba bugün pazartesi olmaz mı?” Yine olmuyor.

Çalışma hayatı zaten pazartesi sendromunun kralı. 2017’de bir reklam ajansında işe başladım, Maslak Plaza’da. Her pazartesi sabahı metrobüs üstüme üstüme gelirdi. Kulakta MFÖ, elde Starbucks karton bardak, gözler camdan dışarının gri havasında. Patronun haftalık toplantısı var, ağzında hep aynı cümle: “Hadi bakalım, yeni haftaya enerjik başlıyoruz.” Tamam, enerji bizde de var, ama o enerjiyle sadece masadaki kalemi döndürebiliyorum. Ekrana bakmak tam bir işkence, Excel dosyası açınca gözlerimden yaş geliyor.

Bir hafta Bodrum’da üç çeşit peynirli kahvaltıdan sonra eve döndüm, sabah çayına su bile ısıtmak zor geldi. Bavulun yarısı hâlâ salonda, çıkardığım çoraplar yanımda bakıyor. Tatilde her şey Instagram filtresi gibi; evin içine girince sanki fotoğraf bulanıklaştı. Marketten alınan poşetleri yere fırlattım, içinden çıkan domates tatilde yediğim domatesin yanından bile geçmiyor. Çamaşır makinesi ötmeye başlayınca tatil gerçekten bitti diyor insana. Bir de evdeki o sessizlik var, insan ister istemez “Acaba ben hep burada mıydım?” diye sorguluyor.

İstanbul’da büyüdüm, babam 1998’de “şu arsa alalım” dediğinde hâlâ apartmanda kiradaydık. O arsa neredeydi hatırlamıyorum, ama fiyatı 7 bin dolardı, yani o zaman bir ev parası. Ben üniversiteyi bitirdim, çalışmaya başladım, banka reklamlarında hâlâ “kira öder gibi” diye kandırmaya çalışıyorlar. Geçen yaz Sarıyer’de tek göz bir daireye baktım, sahibi “mütevazı bir yatırım” dedi. Çürük parke, kombi yok, fiyat 6 milyon. Annem ısrarla “yeter ki borcun olsun, evin olsun” diyor, ama bende sadece yorgunluk var.

Tek başına yaşamak Instagram’da filtreyle paylaşınca havalı duruyor ama işin mutfak tarafında kimse yok. Gece üçte mutfağa su içmeye kalkınca evin içindeki her tıkırtıya “acaba fare mi aldı başını” diye bakıyorsun. Çöp birikiyor, “ya bu haftada çıkarmazsam ev sinek yuvası olacak” diyorsun, yine de üşenip çıkarmıyorsun. Misafirliğe gidip başkalarının tenceresinde mercimek yemeği görünce, “bizim evde en son tencerede ne pişti” diye hafızanı zorluyorsun. Ben mesela geçen ay öğlen yemeğime kahvaltılık gevrek döktüm, süt yoktu, yoğurtla yedim. Birinin “bu ne ya?” diyecek hali yok, evde kimse yok çünkü. Evin tam ortasında bir ampul patlıyor, üç hafta sarkık kabloya bakıp yaşadım. Evdeki en uzun sohbeti tost makinesiyle yaptım: “Yine yaktın lan ekmeği.” Annemin eviyle tek ortak noktam prizlerin yerleri. Onun dışında sorumlu sensin, suçlu da.

Pazartesi sabahı alarmı susturup beş dakika daha yatma gafletine düşen biri olarak söylüyorum, o beş dakika hiçbir zaman beş dakika olmuyor. Geçen hafta Şişli’de, işe otobüsle gitmeye çalıştım. Otobüs dolu, insanlar zombiye dönmüş, kimse göz göze gelmiyor. Yanımda aç kahveyle ayakta sallanıyorum. O an tek düşündüğüm, neden insanlık olarak haftaya salıdan başlamıyoruz? Ofiste ilk toplantıda patron “nasılsınız?” diye sorunca, içimden “pazartesi işte, nası olabilirim” demek geliyor ama yüzümde zoraki bir gülümseme. Pazartesi sendromu dedikleri şey, resmen toplumsal bir oyun. Kimse mutlu değil ama herkes oynuyor.

2015’te Beşiktaş’ta 1+0 ev tuttum. İlk gece içeri girdim, apartman koridorunda yankı yapan anahtar sesiyle kendimi stüdyo daireli bir hayalet gibi hissettim. Kettle’ın başında çay suyu kaynatırken sessizlik öyle bir bastırıyor ki, bardağa çay değil, eski evdeki kahkahalar doluyor sanki. Buzdolabının içi her zaman “birazdan markete uğrarım” vaadiyle boş kalıyor. Çorap tekleri, evde yalnızken birleşmiyor. Annem arayıp "yemek yaptın mı" diye sorunca, yapılan tek şeyin peynir dilimlemek olduğunu anlatamıyorsun. Sokağı dinlerken bazen insan kendi adımlarını bile yabancı gibi duyuyor.

Kadıköy’de geçen sene mart ayında, akşam altıda minibüs beklerken beş farklı adamın omzuma omzuma sürtünüşünü saydım. Kadınlar tuvaletinde sıra beklerken bile biri “kızım niye yalnız geldin, tehlikeli buralar” diye uyarıveriyor. Market kasasında arkamdaki yaşlı teyze, “bu lüks çikolatayı niye aldın, evli değilsin ki” deyiverdi geçen hafta. 29 yaşındayım, dört yıldır yalnız yaşıyorum. Evde bir ekmek bıçağı var, dekor değil. Dün gece, çift kat kilit vurdum, sonra “acaba pencereden girerler mi” diye düşündüm. Türkiye’de kadın olmak, her gün yeni bir survival kombosu demek.

Tek başıma yaşamaya başladığımda ilk defa yoğurt kovasındaki son kaşığı kimin yiyeceği kavgası olmadığını fark ettim. Fakat o yoğurdun bitip bitmediğinden de kimse habersiz. 2022’de Kadıköy’de tuttuğum o minik evde bulaşığı yıkamazsam üç gün masada kalıyor, kime ne. Bayat ekmek poşetiyle aşk yaşıyorum, küflenene kadar çöpe atmaya elim gitmiyor. Gece üçte nevresim değiştirmek zorunda kalırsan işte orada hayatın gerçek yüzüyle tanışıyorsun, çamaşır makinesiyle göz göze geliyorsun. Bir de ampul patladı mı, Google’da “ampul nasıl değiştirilir” diye aratıp üç video izleyip korkudan erteliyorsun, sonuç: karanlıkta duş.

Tek başına yaşamak deyince herkes özgürlük, kafa dinlemek falan sanıyor ama işin asıl komedisi başka. Mesela evin suyu bittiğinde bunu sadece sen fark ediyorsun, çünkü başka kimse yok. 2022 yazı, Üsküdar’da ilk kez tek başıma oturuyorum, marketten 5 litrelik su aldıktan sonra altıncı katta asansör bozuk diye merdivenden çıkarırken “keşke bir oda arkadaşım olaydı da suyu o taşısaydı” dedim, kimse duymadı. Bir de çöp konusu var. Çöp kutusu dolduğunda 3 gün o çöpü kim atacak diye bakışacak kimse yok, göz göre göre çürüyen domatesi izliyorsun.

Yemek yapmak desen, tarifte ‘bir tutam tuz’ yazıyor. Hangi tutam, kimin eli, gramı yok. Kendi başıma pancake yapmaya kalktım, evde yumurta yokmuş. Saat 23:40, aşağıdaki bakkal kapanmış, sabaha kadar kahvaltıyı düşünüyorsun. Çamaşır makinesinde çorap kaybolunca da annemi suçlayamıyorum, çünkü annem yok. Evin içinde kaybolan çorabı ev arkadaşı çalmadı, bizzat ben kaybettim. Her şeyin suçlusu sensin, her şeyin kahramanı da. Bu kadar net.

Türkiye'de kadın olmak çoğu zaman tercih yapmak değil, tercihlerinin sonuçlarını savunmak demek. Geçen hafta bir arkadaş söyledi: "Kariyer mi yapayım, evlilik mi yapsam?" Dedim ki bu soru erkeklere sorulmuyor bile. Erkek aynı şeyi yapsa kimse "peki ama aile?" diye soruyor mu? Hayır. Benim 28 yaşında ilişkisiz olduğum için tanıdıklar endişeli, erkek arkadaşım 35'te bekar olunca kimse ses etmiyor. Anneme yeni bir iş teklifi aldığımı söyledim, hemen "ama ev nasıl olacak?" dedi. İşi ben yapacağım, evi de ben, alışverişi de ben, psikolojik desteği de ben. Ama kararı veremem, çünkü "ne derler?" diye bir ses var hep kafada. Türkiye'de kadın olmak bazen bu sesleri bastırmak için müzik açmak demek.

Benim evde kuşak çatışmasının nirvanası, akşam yemeği sırasında başlıyor. Geçen ay, Kadıköy’deyiz, sofrada herkes klasik: dedem tencereden pilav çekiştiriyor, ben de tabaktan sushi yiyorum. “Bunlar çiğ mi yeniyor oğlum?” diye soruyor, ben de “Evet, pişirme kısmını Japonlara bıraktım” diyorum. Sonra konu açılıyor, dede başlıyor eski fiyatlarla bugünü kıyaslamaya. 1980’de balık ekmek 75 kuruşmuş, şimdi 150 lira. Bir de tasarruf takıntıları var, geçen hafta bulaşık makinesini ikinci kez çalıştırdığım için evde kıyamet koptu, “Her seferinde makineye koyarsan elektrik yetmez!” diye tarih dersi. Pratik ipucu mu? Bulaşık makinesini gece 12’den sonra çalıştırınca elektrik faturası düşmüyor, ama ev halkı uyuyup olayı görmüyor, kavga da çıkmıyor. Ailede huzur böyle sağlanıyor işte.

Evde kuşak çatışması dediğin şey benim için yemek masasında başlıyor. Geçen cumartesi akşamı, İstanbul'da yaşayan dayımla beraber iftarı açıyoruz. Ben, bir restoranda yediğim balık tarifini ChatGPT'ye sorup tarifi uygulamaya kaydettim. Dayım bunu görünce, "Kızım sen niye yazıp tutmuyorsun, ben 50 sene böyle yapıyorum hatırıma kalıyor" dedi. Sonra kendi anlatımıyla balık pişirmeye başladı, ama tuz miktarında hayal kurdu, yemek tuzlu çıktı. Benim verdiğim tarif, gram gram, mililitre mililitre yazılıydı. O gece, teknoloji ile geleneksel bilgi arasındaki boşluk masada açıkça görüldü. Onlar deneyimle, biz ölçümle konuşuyoruz. Hiçbiri yanlış değil, sadece iki farklı dil konuşuyoruz ve biri diğerini dinlemiyor.

Ucuz seyahat etmenin sırları

Ucuz seyahat etmek zor değil, sadece zamanını doğru kullanman gerekiyor. Ben 2019'da İstanbul'dan Budapeşte'ye gittim, uçak biletini 89 liraya almıştım. Temmuz ayı değil, şubat ayında aradım. Havayolları kış aylarında biletleri ateş pahası veriyorlar çünkü kimse gitmek istemiyor. Eğer tatil zamanı konusunda esnek isen fiyat dramatik şekilde düşüyor.

Otelin yıldız sayısından çok konumunun önemli olduğunu öğrendim o seyahatte. Budapeşte'nin turist ağırlıklı bölgesinde 120 euroya 3 yıldızlı yer buldum. Aynı fiyata şehir merkezinden 15 dakika uzakta 4 yıldızlı otel vardı. Daha az ünlü semtlere bak, aşırı pahalı değil, sadece rehberlerde yazılmış değil.

Yemek konusunda da turist caddelerinden kaç. Budapeşte'de Vörösmarty Tér meydanında bir porsiyon gulyás 28 euro, yan sokakta aynı şey 8 euro. Yerel halkın gittiği yerleri bul, fiyatlar dörtte bire iniyor. Google Maps'te "Local restaurant" yazıp biraz kaymak yap, gerçek fiyatları göreceksin.

Müze ve aktiviteler için kombineli bilet al. Budapeşte'de thermal bath'lere girip müzeleri ziyaret edeceksen ayrı ayrı gitme. Şehir kart satıyorlar, iki gün kart 60 euro, tek giriş 90 euro. Matematik basit.

Toplu taşıma kartı al, taxi kaç. Budapeşte'de metro 2 lira, taxi 20 lira. Bir hafta orada kalmış olsaydım sadece metro kartıyla 50 euroya tasarruf ederim.

2017 yazı, Çeşme, meşhur bir beach club. Herkes “orada burger yenecek” diyor. Ben de tabii ki tatile gelmişim, para harcama modundayım, gitmeden dönmek olmaz diye düşündüm. Hamburger, yanında patates, bir de minik bir kola. Hesap geldi, 210 lira. O dönem için küçük çaplı bir darbe. Üç gün boyunca aklıma geldikçe sinirlendim. O hamburgerin üstünden geçecek 4 sene boyunca evde 20 defa daha iyisini yapıp, her ısırıkta o tatili hatırladım. Tatilde yanılgıya düşüp “herkes denemiş ben de deneyeyim”e kanmak, hâlâ içimde yara.

Ben en çok yemek konusunda çatışıyorum aile büyüklerimle. 2023 yazında İstanbul’daki evde, menemenin soğanlı mı soğansız mı olacağı bir hafta boyunca gündem oldu. Ben “Restoranlarda artık herkes avokadolu menemen yiyor” dedim, annem bana bakıp “O nedir, yumurtaya muz koyacaklar neredeyse” diye çıldırdı. Bir de her gelen misafire illa geleneksel usul, pilav üstü kuru fasulye yapıyor. Ben pizzayı savunuyorum, o da “Biz toprak insanıyız” diye tarihe selam çakıyor. 90’ların TV dizileriyle 2020’ler mutfağı arasında kaldım, hâlâ barış yok.