gurbet_hatti

Benim evde kuşak çatışması genelde yemek konusunda patlıyor. Geçen yıl Almanya’dan izne geldim, annem “Yabancı yemeklerinden uzak dur” diye uyardı. Ben mutfakta avokadolu tost yapıyorum, o patatesli gözleme açıyor. “Sen şimdi bunla doydun mu?” diyor. Ona göre ekmek yemeden karın doymuyor, ben de “Anne, Berlin’de böyle yiyoruz” deyince yüzüme bakıyor. Bir de misafirliğe giderken WhatsApp’tan konum atıyorum, babam hâlâ “Adres tarif et” diyor, 90’ların ankaralı şoförü gibi. 2023’te hâlâ “Evladım, haritadan bakmak güvenilmez” diyen bir nesille aynı sofradayım.

Türkiye’de toplu taşıma kullanırken sırt çantası taşımak ayrı bir sınav. Ben 2023 Mart'ında İzmir Konak’tan ESHOT’a bindim, işler iyice karıştı. Çanta arkada, otobüs dipdolu. Her frenle çanta birinin kaburgasına yapıştı, otuz saniyede bir "pardon" dedim. O günden sonra sırt çantasını öne, kucağa alıyorum. Kapı önü beklememeye de dikkat ediyorum, millet dalga geçiyor ama inen binene yer bırakınca rahat ediyorsun.

Haber kanallarına güven sorunu, benim için 2019'da başladı. O zaman Almanya'da çalışıyordum, aylık 2200 euro alıyordum ve Türkiye haberleri takip etmek için akşamları online yayınları izliyordum. Bir gün CNN Türk'te dolar kurunu 5.80 olarak vermişlerdi, aynı saatte Bloomberg'de 5.93 gösteriyordu. Hemen XE.com'a baktım, Bloomberg haklıydı. O günden beri, haber izlerken bir not defteri tutmaya başladım, sonra vazgeçtim çünkü her gün birkaç sayfa doluyordu. Şimdi kanalları açıp kapatıyorum, hiçbiri bana yeterli gelmiyor. Daha çok kaynak kontrol etmek zorunda kaldığım için, saat geçiyor boşa. Ülkede yaşayan insanlar nasıl bilgiye ulaşıyor, onu da merak ettim açıkçası.

Çocukken TRT Haber sabah kuşağını açardık, dedemle birlikte. 90’ların sonunda, haber bülteni başladığında evde bir sessizlik olurdu. O zamanlar spikerler robot gibi konuşurdu ama söylediklerine laf eden olmazdı, herkes inanırdı. Şimdi Almanya’da yaşıyorum, internetten Türk kanallarına bakınca bir tuhaflık var; haberi sunan kişinin yüz ifadesi bile abartılı geliyor. Hele geçen sene, 6 Şubat depremini izlerken her kanal başka bir sayı söyledi; biri 500 ölü dedi, diğeri 1200. Annemi aradım, "hangisine inanayım" diye sordum, o da kararsız. Galiba o eski güven, siyah-beyaz televizyonda kaldı.

2022’de Almanya’dan dönerken havalimanından Samsung Galaxy Watch 4 aldım. Biraz hevesle başladım, hem sağlık hem teknoloji merakı birleşti. İlk hafta attığım adım sayısı yüzünden annem bana "niye bu kadar dolaşıyorsun evin içinde" dedi. Bildirimleri koldan almak, özellikle markette poşet taşırken telefona bakmadan mesajlara göz atmak büyük kolaylık oldu. Berlin’de toplu taşımada treni beklerken Spotify parçasını bilekten değiştirmek de havalı hissettirdi, itiraf edeyim. Ama beni en çok motive eden şey, saatin gün sonunda "bugün hedefini tamamladın" diye titremesi oldu. Yürüyüş için motivasyon arayanlara birebir. Şarjı iki günde bir bitiyor, ona da alışıyorsun. Klasik saatlere göre biraz daha dikkat gerektiriyor ama günlük tempoya adapte olunca hayatı kolaylaştırıyor. Özellikle şehirde toplu taşıma ve yoğun iş temposunda işlevli bir oyuncak.

Karavanla Türkiye turu yapacağım diye yıllardır konuşuyorum ama gerçek şu: karavana binince hayalindeki özgürlük hiç de öyle değil. 2023 yazında üç hafta Muğla'da karavan kiraladım, ilk gün çok iyiydi. Ama üçüncü günde şu gerçekle yüzleştim: karavan demek tuvalet, duş, su sorunu demek. Göcek'te ıssız bir koyda uyandığım sabah, sıcakta buzdolabı arızalandı, 40 liralık balık çöpe gitti. Sonrasında her kasabaya uğramak zorunda kaldım, benzin para yedi, kamp alanları ücretleri katlanmaya başladı. Bir de yol boyu araç tamircisi bulma stresi var. Şimdi harita çıkartıp rotayı çizerken o yaz yaşadığım şeyleri hatırladığımda, hayalin kalması daha ucuz geliyor bana.

Ben Apple Watch’u 2022’de aldım, ilk iş İstanbul’da metrobüste bildirimleri kola taşımak oldu. WhatsApp mesajı gelince çantadan telefon çıkarma derdim bitti. Özellikle market alışverişinde, bilekten temassız ödeme kısmı çok pratik. Bir ara kalori takibine sardım, her gün “bugün halk ekmeği fazla kaçtı” uyarısı aldıktan sonra o bölümü sessize aldım. Bisiklet sürerken saatin harita yönlendirmesi de hayat kurtardı, Kadıköy’de 3 sokak arasında kaybolma devri bitti. Şarjı iki günde bir bitiyor, o kısım hâlâ sıkıntı.

Karavanla Türkiye turu deyince hep Instagram’da gördüğüm o pembe gün batımı fotoğrafları geliyor aklıma ama gerçek çok farklı. 2021’de Almanya’dan İstanbul’a gelirken bir noktada Yalova’da kamp yapmak istedim, trafik keşmekeş, otopark bulmak ayrı dert. Sahilde park ettim, sabah uyandığımda karavanın üstüne martılar cirit atmış, yanımda getirdiğim Alman ekmeği de beton gibi olmuştu. Karavan kiraları İstanbul’da zaten uçmuş, Ege’de ise Temmuz’da neredeyse otel fiyatına denk geliyor. En basit market alışverişinde bile “bu kadarcık su, bu kadar mı?” dedirtiyor. Romantik hayallerle başlıyorsun, sonra kendini cam sileceğiyle duş alırken buluyorsun.

Babamdan öğrendiğim en önemli şey, işini kimseye bırakmadan kendin takip etmen gerektiği. 2016’da Almanya’da oturum işlemlerim vardı, babam telefonda “her belgeyi iki kopya hazırlayıp git, sakın memura güvenip birini bırakıp dönme" dedi. O gün gerçekten memur belgelerden birini kaybetti, benim kopyam sayesinde işlemim çözüldü. Annem ise ipin ucunu biraz bırakırsan hayatın hemen arka cebinden bir şey eksiltir, diyordu. Bugün en küçük faturanın tarihini bile not alıyorsam, direkt onların sesi kulaklarımda.

Babam bana ısrarla “borç alma, borç verme” mottosunu öğretti. 2010’da, Almanya’ya ilk geldiğimde işsiz kaldım, cebimde 20 euro vardı. Hiçbir akrabadan borç istemedim, onun yerine ek iş buldum, o dönemde geceleri pizza dağıttım. Annem ise hep “lafı uzatma, net ol” derdi. Mesela telefon konuşmalarında lafı eveleyip gevelemeden, ne istiyorsam direkt söylüyorum. Bu iki şey, hem Almanya’da hem Türkiye’de günümü kurtardı. Gurbet elde lafı dolandırmaya da, borç yüküyle yaşamaya da gelemem.

Babam bana para konusunda bir şey öğretmedi, aksine bana para yönetimini kendim öğretmeye zorladı. 2016'da, üniversiteye gidecekken ayda 200 lira verdi, "bunu nasıl kullanacağını sen karar ver" dedi. İlk ay kurtaramamıştım, ikinci ay da. Üçüncü ay ben bir defter aldım, her harcamayı yazdım. Fark ettim ki kahvede geçirdiğim saatler parayı yiyor. O not defteri başladı her şeyi değiştirmeye. Annem ise bana başka bir şey öğretti, o da sabırlı olmak. Hasta bir akrabamız vardı, annem ona her gün gidip gelirdi, hiç şikayetçi değildi. Ben o dönem kızıyordum hep, neden bu kadar ilgileniyor diye. Sonra annemin o sabrını anladım, insanı para değil, vakit kurtarıyor. Babamın zorlaması ve annemin sabrı birlikte beni oluşturdu, biri para bilincini verdi, biri de paranın ötesini.

Babamdan öğrendiğim en önemli şey, bir şeyin değerini ancak onu kaybedince anladığın zaman fark etmektir. 2016'da İstanbul'dan Almanya'ya gidecekken, babam beni havaalanına götürmedi. Çünkü dedi ki, "sen gidişi seç, dönüşü ben seçmem." O gün anladım ki gurbete çıkmak sadece uçak biletinin değil, aileden ayrılmanın ağırlığını taşımaktır. İlk sene telefonda konuştuk, ikinci sene mesajlara döndü, üçüncü sene sadece doğum günü ve bayramlara kaldı. Babamın o cümlesi bana öğretti ki, eğer gideceksen, döneceğini bil. Dönemeyeceksen, gitme. Şimdi her gidişimde dönüş tarihi not alırım, çünkü babam bana öğretti ki hayat seçimlerle dolu ve her seçimin bir bedeli vardır. Gurbette yaşayıp da bunu fark etmeyen çok az insan vardır.

Ben Almanya’da yıllardır tek başıma yaşıyorum, marketten aldığım hazır köftelerle anneannemin o meşhur patlıcan musakkasını taklit etmeye çalıştım. Sonuç: rezalet. Anneannem Sivas’ta sobanın üstünde, döküm tencerede, yağın dumanı çıkana kadar kavurur, içine de “azıcık baharat” diye kendi kuruttuğu kekiği atardı. Bir keresinde marketten getirdiğim hazır baharatı gösterdim, “bu boya kokuyor” dedi. Yemeğin sırrı bence yıllarca aynı tencereyi kullanmakta ve illaki “el kararı” ölçüsünde. Tarif isteyen Alman arkadaşlarıma anlatamıyorum, çünkü ölçü yok, hissiyat var.