gumrukte_takilan

Tatilde en çok, o "sınırsız özgürlük" hayaliyle yurt dışından doldurduğum bavullara pişman oluyorum. 2017'de, Paris'ten döndüğümde, aldığım beş şişe şampanya ve bir Cartier saat yüzünden gümrükte üç saat dikildim, memurlar bavulu adeta arkeolojik kazı gibi inceledi. Ben de tatil fotoğraflarına bakıp gülüyorum, o romantik Seine Nehri anıları, İstanbul Atatürk Havalimanı'ndaki sorgu odasında eridi gitti. Hâlâ o saat kutuda duruyor, ama bir daha yurtdışından hediye almak? Unut gitsin.

Haber kanallarına güvenmek, benim için 2022'de başıma gelen bir felaketle bitti. O yıl, Ankara'da CNN Türk'te izlediğim bir haberde, yeni vergi düzenlemelerini 'basit ve hızlı' diye övmüşlerdi; ben de online alışveriş yapıp gümrükte saatler harcayınca paketimi alamadan geri döndüm. Artık haberleri dinleyip harekete geçmek yerine, kendi araştırmamı yapıyorum; yoksa her seferinde bir sürprizle karşılaşıyorsun, tıpkı o gümrük sırası gibi. Bu şekilde, en azından aptalca hatalardan kaçınıyorum.

Mahalle bakkallarının yerini süpermarketler alınca, 2012'de Üsküdar'daki köşe dükkandan aldığım o ucuz salatalıkları özlemedim bile. Ben şimdi büyük marketin rafında aynı ürünü 5 liraya kapıyorum, kasiyerlerle sohbet yerine hızlı tarama sistemiyle işimi bitiriyorum. Tavsiye ederim, bakkalların yok oluşuyla hayat daha pratik; eskiden bakkal amcanın gereksiz dedikoduları yüzünden alışveriş uzardı, şimdi herkes kendi işine baksın da, mahalle ruhu diye bir şey kalmadı zaten. 2023'te gördüm, o dükkan şimdi bir kafeye dönüşmüş, insanlar latte içiyor, bense online'dan sipariş verip vakit kazanıyorum.

Geçen yaz, Temmuz 2023'te, bir online alışveriş sitesinden Çin'den telefon aksesuarı sipariş ettim; gümrükte takılınca sinirlenip Twitter'da "Gümrük beyefendileri, paketime neden dokunuyorsunuz, içinden altın mı çıktı sanki?" diye tweet attım. Birkaç saat sonra, satıcı firma beni sahte şikayetle suçlayıp hesabı bloke etti, ben de 50 dolarlık paketi hiç alamadan kaybettim. Bu tür tweet'lerle başı yananlardan biri olarak, o günden beri parmaklarımı klavyeden uzak tutuyorum, zira sosyal medya bir anda gümrük kavgasına dönüşebiliyor.

Haber kanallarına güven sorununu en çok gümrük haberlerinde yaşıyorum, sanki haberciler gümrük memuru değil, masal anlatıcısı. Mesela, 2021'in sonunda TRT Haber'de bir programda "gümrükte takılan paketler en geç bir haftada çözülür" demişlerdi; ben o sırada İstanbul Havalimanı'nda bir kargomu beklerken, değeri 200 euro olan o Adidas spor ayakkabılar tam üç hafta elimde kaldı. Benim gibi online alışveriş meraklıları için bu tür yalanlar, her seferinde bir hayal kırıklığı yaratıyor. Bu arada, o ayakkabıları giydiğimde hala aynı rahatlıkta değillerdi, sanki haberlerin etkisiyle eskidi.

Geçen yıl, 2023'ün mayısında, Twitter'da bir tweet patlatıp Çin'den gelen iPhone kılıfımı gümrükte bekleten memurları yerden yere vurmuştum; "Yine mi bu saçmalık, millet alışveriş yapamıyor" diye ahkam kesmiştim. Ertesi gün, satıcı firma bana dönüp siparişi iptal etti, üstelik 50 doları iade etmediler. Şimdi her online alışverişimde paketlerim fazladan sorgulanıyor, sanki ben gümrük düşmanı olmuşum, ne büyük başarı.

Spor salonuna yazılıp gitmeyi bırakanlar neden hep aynı bahaneyi buluyor, acaba? Benim gibi, 2022'nin Ocak ayında, Ankara'nın dondurucu soğuğunda, o meşhur Zincir Spor Kulübü'ne 450 TL bayıldım, ilk hafta her sabah 7'de kalkıp gittim, ama Şubat'ta evdeki sıcak yatağı tercih ettim. Aletleri kurcalarken motivasyonum uçup gitti, hele ki o kalabalık soyunma odasında beklemek sinir bozucu oldu.

Şimdi etrafıma bakıyorum, herkes benzer hikaye anlatıyor; geçen yaz, bir arkadaşım İstanbul'un Beşiktaş şubesine üye olmuş, ilk ay Instagram'a story atıp kaslarını gösterdi, sonra bahane üstüne bahane sıraladı, "iş yoğun" diye. Ben de o parayı harcadıktan sonra, her ay otomatik çekilen ücreti görünce içimden geçirdim, sanki o para uçup gitmiş gibi. Neden mi devam etmiyoruz, çünkü gerçek hayat, o spor salonunun parlak aynalarından daha karmaşık geliyor. Bu tür şeyler, insanın sadece cüzdanını boşaltıyor, gerisi hikaye.

Ama neyse, ben kendi adıma o Zincir Kulübü'nün yıllık aboneliğini iptal ettirdiğimde, müşteri hizmetlerindeki kadın "Tekrar bekleriz" dedi, ben de güldüm içimden, "Bekle bekle, seneye yine gelirim herhalde" diye. İnsanlar yeni yıl kararlarıyla başlıyor, sonra bahar gelince unutuyor, ben de geçen sefer o 450 TL'yi harcadığım için şimdi online alışverişe takılıyorum, en azından paketler evime geliyor. Neden hep böyle oluyor, sormadan edemiyorum.

Şu an, o spor salonunun yakınından geçince içim burkuluyor, ama ne yapayım, motivasyon denen şey, benim için sadece Ocak ayına özelmiş. Arkadaşımın Ali'nin hikayesini duydum, o da 2021'de aynı kulübe üye olmuş, üç ay sonra bıraktı, şimdi hâlâ o parayı düşünüyor, ben de ondan farksızım. Bu döngü, sanki sonsuz bir oyun gibi, her seferinde aynı sonla bitiyor.

Geçen ay, Ağustos 2023'te, İzmir'deki bir sokak hayvanları besleme etkinliğine katıldım, yerel bir dernek organize etmişti. Sabah 9'da başladık, 100 kutu mama bekleniyordu ama sadece 10 kişi geldi, hepsi de sanki 5 dakikada işini bitirip kahveye kaçacakmış gibiydi. Ben kamyondan mamaları indirirken, etrafımdaki birkaç "gönüllü" hemen telefonlarını çıkardı, fotoğrafları paylaşmak için; sanki bu iş bir Instagram hikayesi kadar ciddiye alınıyor Türkiye'de. İnsanlar yardımı ancak reklamı olursa hatırlıyor, yoksa gündelik hayatın hızında kaybolup gidiyor.

45 yaşında, ege'de bir plajda yüzmeyi öğrendim, hocalar 'kolay' dedi ama ben ilk 10 dakikada yuttuğum suyla neredeyse boğuluyordum. şimdi 50'lerinde olanlara 'yaşın geçti' diyenlere bakıp gülüyorum, sanki onlar suyun üstünde doğmuş gibi. yaş değil, cesaret mesele. yılın o sıcağında denize atlamak bile işe yarıyor. bir de şnorkelle denemesen, balıkları görmezsin. yaş sınırı uydurma, sadece bahane. evet, ben hâlâ şakadan 'yüzme belgesi' alamadım ama keyfim yerinde. yaşını bahane etme, denize gir. yılın hangi mevsimi olursa olsun, yüzmek özgürlük. 2010'dan beri her yaz deniyorum, yaşım 55 oldu ama hâlâ dalıyorum. yaş sınırı yok, sadece tembellik var. ege'nin o mavi sularında öğrenmek en iyisi, otel rezervasyonu yaptırıp dene. yaşını unutturur. yaşın kaç olursa olsun, yüzmeye başla, yoksa hep karada kalırsın. ben 40'ımda başladım, şimdi her tatildeyim. yaş meselesi değil, istek meselesi. deniz her zaman bekler. yaş sınırı diye bir şey yok, sadece korkaklık. 2020'de bile öğrendim, pandemi ortasında. yaşını bahane etme, gir suya. ben girdim, sen de gir. yaş sınırı uydurma. deniz her yaştan insanı kabul eder. yaşın ne olursa olsun, yüzmeyi öğren, hayat değişir. ben öğrendim, sen de öğren. yaş sınırı yok. ege'de öğrendim, sen de öğren. yaş meselesi değil.

gumrukte_takilan

sosyal medyada linç kültürünün boyutları

geçen ay bir e-ticaret sitesinden aldığım akıllı saatin gümrükte takılmasıyla ilgili bir tweet attım. "ne bu, sanki nükleer başlık taşıyorum" diye biraz espri katmıştım. ama ne göreyim, bir anda "vergini öde, millete yük olma", "kaçakçı mı oldun sen", "ülkeye döviz sokmuyorsun" gibi yorumlar yağdı. sanki ben devleti batırıyorum.

işin komik tarafı, ben zaten vergimi ödemiştim, sadece süreç uzamıştı. ama kimse okumadı, kimse sormadı. direkt damgayı vurdu. iki saniye araştırmak yerine klavye başına geçip yargıç kesilen bu tayfa, benim gibi küçük bir tüketiciyi bile anında hedef tahtasına oturtuyor. bu hızla gidersek yakında nefes almak bile linç sebebi olacak.

Geçen kış, Ocak 2024'te, Ankara'nın Kızılay durağından dolmuş sıktırıp eve dönerken, elimdeki kargodan yeni gelen ayakkabıları taşımaya çalışıyordum. Şoför hızı yüzünden sarsıntıda kutu açıldı, içinden Adidas spor ayakkabılar yere saçıldı, yolcuların ayaklarının altında kaldı. Benim gibi online alışveriş meraklıları için bu, gümrükteki bekleme stresini aratmayan bir facia; paket eline ulaşır ulaşmaz, toplu taşımada yer bulmak imkânsız. Neden her seferinde o daracık koltuklarda sıkış tepiş duruyoruz, bir de üstüne malımızı mülkümüzü koruyamıyoruz? Hatırlıyorum, o gün şoför "Herkes iner mi?" diye bağırırken, ayakkabılardan biri kayboldu, ben de "Teşekkürler dolmuş, senin sayende artık yalın ayak gezeceğim" diye içimden geçirdim. İstanbul'da metroda benzer bir hengâme yaşadım, Eylül 2023'te; cep telefonumdaki alışveriş uygulaması açıkken, birileri omzuma çarptı, ekran kırıldı. Şimdi düşünüyorum, kargo şirketleri kapıya teslim dese, kim bu rezaleti çekerdi? Ama hayır, illa istasyonda inip sırtında taşı, sonra da gümrükteki gibi bir kaosla uğraş. Benim deneyimim gösteriyor ki, toplu taşımada en ufak bir paketle bile yola çıkarsan, eve varınca hiçbir şey sağlam kalmaz; geçen seferdeki gibi, faturayı kaybettim diye iade de edemedim. Neden hâlâ bu sistemle idare ediyoruz, bilmiyorum, ama her seferinde bir parçası eksiliyor hayatımdan. Ankara'da bir seferde, saat 17'de otobüse binerken, yanımda oturan adamın çantası benimkine yapıştı, içindeki kitaplar döküldü; tabii ki benim kargo fişlerim de karıştı. Alayına gülesim geliyor, ne de olsa gümrükte paketim takılırken de böyle hissetmiştim, ama en azından orada bir mazeret var, burada sadece kalabalık. Temmuz 2023'te, İzmir'de tramvayda benzer bir olay yaşadım; elimdeki hediye paketi yırtıldı, içinden çıkan elektronik aletler çizildi. Herkes birbirini itiyor, sonra da "Niye şikayet ediyorsun?" diyor; sanki toplu taşıma bir lütufmuş gibi. Benim gibi tüketici olarak, her defasında "Acaba bu sefer sorunsuz mu geçer?" diye soruyorum kendime,

Türk futbolunun kronik sorunları

Yine bir transfer dönemi geldi, yine 35 yaş üstü, sakatlık geçmişi dolu, kariyerinin son demlerindeki oyunculara milyonlarca euro saçıp "takıma liderlik edecek" deniyor. Hani sanki bizim gençlerin bir liderlik geni yokmuş gibi. Geçen sene benim arkadaşın yeğeni, 17 yaşında, sağ bek oynuyor, altyapı maçında topu taca atsa bile hocası "seneye a takımdasın" diye gaza getiriyordu. Çocuk iki hafta sonra sakatlandı, bir daha da adını duymadık.

Bu kafayla gidersek, Avrupa maçlarında grup sonuncusu olmaya devam ederiz, sonra yine hakemlere, federasyona, yabancı kuralına veryansın. Sanki bu oyuncuları bedavaya getiriyoruz, sanki kiralık katiller ordusu kurmuyoruz. Geçen sene bir takımın forveti 15 maçta 1 gol attı, devre arasında "performansı yetersiz" diye gönderildi, yerine gelen adam daha ilk maçta hat-trick yaptı. Anlamadığım, ilk adamı niye aldılar? Demek ki scout ekibi de benim gibi PlayStation başında transfer yapıyor, oyuncunun videosunu izleyip "bu olur" diyor.

Türk futbolunun kronik sorunları arasında en komiği, her sezon bir "süperstar" transfer edip sonra o oyuncunun sahada gezmesi. 2022'de Fenerbahçe'nin bir Brezilyalı forveti aldığını hatırlıyorum, adam topa vurmadan 90 dakika bitirdi. Benim gibi gümrükte paket bekleyen bir adam bile, evde maçı izlerken kahkahalara boğuluyorum – sanki o transferler gümrükten geçerken formayı giymişler. Ligde hâlâ aynı döngü, para harca harca, sonuç sıfır.

Geçen sene, Şubat 2023'te, Ankara'dan İstanbul'a dönüyordum, elimde gümrükten yeni çıkmış bir paket var. İçinde Çin'den sipariş ettiğim o saçma sapan bir drone gizleniyordu, gümrük memurları paketi açıp inceledikten sonra bana teslim etmişlerdi, ama kutu zaten ezik ezik duruyordu. Metroya bindiğimde, vagon tıka basa insanla doluydu, ben de o kalabalığın arasında durmaya çalışırken drone'un kutusu birine çarptı ve içinden parçalar döküldü. Gümrükten çıkan her şeyi toplu taşımayla taşımak gibi bir hata yaparsan, sanki hayatın bir komedi skeçi haline geliyor.

O gün, metrodan inip Yenikapı'da aktarma yapmam gerekti, ama paketimin yarısı zaten darmadağın olmuştu. Benim gibi online alışveriş bağımlıları bilir, gümrükten alınan kargolar genellikle fazla ağır veya kırılgan olur, bir de üstüne İstanbul'un o deli kalabalığını ekleyince felaket kaçınılmaz. Mesela, o drone 500 liralık bir şeydi, AliExpress'ten almıştım, ama taşıma sırasında pili yerinden çıktı, eve varınca çalıştıramadım. Kalabalıkta ayakta dururken, etrafımdaki herkes telefonlarına gömülmüş, kimse bana yer vermedi, ben de paketi ayaklarımın arasına sıkıştırmaya çalıştım.

Pratik bir ipucu arıyorsan, gümrükten bir şey alırsan taksi tutmayı dene, ama cüzdanına yük olmasın diye metroya binmeye kalkarsan, önceden bantla sarıp sarmala. Ben o günden sonra, her online alışverişte kargonun boyutunu iki kez kontrol ediyorum, çünkü Ankara'dan İstanbul'a geçen seferimde, benzer bir paketle dolmuşa binmiştim ve şoför bagajı kapatırken kutuyu ezip geçmişti. O dolmuş yolculuğu tam bir kabus oldu, trafik yüzünden iki saat yolda kaldık, ben de ter içindeyken paketin içindekileri koruyamadım. Gümrük prosedürleri zaten yeterince sinir bozucu, bir de toplu taşıma eklenince, insan alışveriş yapmayı bırakıp yürüyerek gitmeyi düşünüyor.

Ama dur, geçen ay İzmir'de benzer bir durum yaşadım, oradaki tramvayda gümrükten aldığım bir kitap setini taşıyordum. Kitaplar daha az sorun çıkarıyor gibi görünüyordu, ama kalabalıkta biri bana çarptı ve setin üstündeki naylon patladı, sayfalar dağıldı. Benim gibi tüketici meraklıları için, toplu taşımada kargo taşımak her seferinde bir sürpriz paketi gibi, ne çıkacağı belli olmaz. O kitap seti 200 lira tutmuştu, Amazon'dan gelmişti, ama tramvaydaki o kalabalık yüzünden yarısı yıpranmıştı. Gümrükten çıkan her şeyin hikayesi böyle, bir an elinde, bir an yerde.

her gün gümrük sırası beklerken yürümek benim hayatımı değiştirdi
geçen yıl ocak ayında ankara gümrük kapısında 3 saat dikildim, 8 bin adım attım, ayakkabılarım nike koşu modeliydi
artık o kuyruklar antrenman gibi, belim inceldi ama gümrük memurları hâlâ suratsız. her alışverişte fazladan eşya ekliyorum ki yürüyüş uzasın.

Geçen kış, her sabah 6'da kalkıp koşu parkına gitmeye niyetlendim ama balkon kapısının buz tutmuş olması, "kayarsam kaza geçiririm" bahanesiyle beni yatağa yapıştırdı. Oysa geçen yaz, aynı saatte "güneş vurur, cildim yanar" diye tembellik ettim ve ikisini karşılaştırınca, mevsimler ne kadar da mazeret üretmeme yardımcı olmuş. Üstelik geçen haziran ayında, koşu ayakkabılarımı bağlamadan önce kahvaltıyı öne sürerek kaçırdım, oysa ocak ayında soğuk havayı bahane edip aynı hatayı yineledim. Bu durum, sanki bedenim her koşuyu bir sonraki mazeretle iptal etmek için programlanmış.

Deprem sonrası her şey darmadağın olunca, ilk işim online alışverişe yüklenmek oldu, sanki yeni bir ev kurmak kadar kolaydı. Şubat 2023'te Kahramanmaraş'ın tozunu yuttuktan sonra, Amazon'dan bir sürü eşya sipariş ettim – mesela, üç adet çadır, iki marka su geçirmez bot ve hatta bir Xiaomi akıllı lamba, toplam 1500 liraya patladı. Ama tabii, kargo gümrüğe takılınca, siparişlerim iki hafta bekledi, ben de soğukta titreyerek "neden bu kadar aptalca sipariş verdim" diye kendi kendime güldüm.

Pratik ipucu olarak, depremzedeler online alışveriş yaparken gümrük beyanını ciddiye alsın, yoksa benim gibi paketleriniz Çin'den döner. Mesela, o botları sipariş ederken "ticari amaçlı değil" diye not düştüm, ama gümrük memurları sanki benim çadırı satacağımı düşündü, paketimi açıp her şeyi incelediler. Benim deneyimimden öğrenin, akşam 8'de takip numarasıyla sorgulayın, yoksa stresiniz depreminkinden fazla olur.

Sonra, tüketici hakları devreye giriyor, ama ben o süreci yaşamak için müşteri hizmetlerini aradım, 45 dakika bekledim, sonunda iade aldım ama kutuları yeniden paketlemek zorunda kaldım. Bu arada, o akıllı lamba hala gümrükte, sanki bana "seni aydınlatamam" diyor, ironik değil mi? Deprem hayatı değiştiriyor, ama gümrük hayatı daha da karmaşık hale getiriyor.

herkes göç etmek istiyor ama pasaport kuyruğunda beklerken ülkeyi zaten terk etmiş gibi hissediyor. 2023’te konsolosluktan randevu alıp 2024’e gün veren sistem var. ülkeden çıkmadan önce seni zaten bi’ deneme tahtasına çeviriyorlar. euro hesaplıyorsun, sonra markette domatesin kilosu euro gibi geliyor. bu ülkede valiz hazırlamak bile ekonomik krizle mücadele.